http://socialscience.igetweb.com

หน้าแรก บทความ เว็บบอร์ด รวมรูปภาพ

ค้นหา ประเภท
บทความ

ข่าวสาร

แกลอรี่

เว็บบอร์ด

รายการสินค้า

ปฎิทิน

« | August 2011 | »
S | M | T | W | T | F | S
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
28 | 29 | 30 | 31 | | |

นาฬิกา

Alternative content

สถิติ

เปิดเว็บ | 11/04/2007
อัพเดท | 15/08/2011
ผู้เข้าชม | 2,139,208
เปิดเพจ | 3,373,838

บริการ

หน้าแรก
บทความ
เว็บบอร์ด
รวมรูปภาพ

การเมือง

การเลือกตั้งครั้งที่ ๒๖

บุคลิกภาพนักการเมืองในประเทศที่เจริญ

ประชานิยม ใครเป็นคนคิดครั้งแรก

ตำราการเลือกตั้ง เปรียบเทียบปี ๒๕๔๐ กับ ๒๕๕๔

การเลือกตั้งคืออะไรมีกระบวนการอย่างไร จะเลือกตั้งแล้วศึกษากันหรือยัง

บุคลิกภาพนักการเมือง

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ แก้ไขเพิ่มเติมฉบับที่ ๑,๒ ปี ๒๕๕๔

พระบรมราโชวาทเนื่องในวันมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ ธันวาคม ๒๕๕๓

อำนาจหน้าที่ของวุฒิสภา

ปัญหาสำคัญของการเมืองไทย

การจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินไทย

การจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินไทย

การเปลี่ยนแปลงการปกครองและรัฐธรรมนูญของไทย

สถาบันทางการเมืองและกระบวนการทางการเมืองของไทย

การปกครองและประชาชนกับบทบาททางการเมืองตามรัฐธรรมนูญ 2550

ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการเมืองกับการปกครองของไทย

ชุมชนเข้มแข็ง ชุมชุนที่ต้องพัฒนาอีกหลายด้าน

บ้านเมืองต้องมีความยุติธรรม

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550

หน่วยที่ 5 ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน

บทที่ 4 การเปลี่ยนแปลงการปกครองและรัฐธรรมนูญไทย

สถาบันและกระบวนการทางการเมือง

บทที่ 2 การปกครองและประชาชนกับบทบาททางการเมือง

บทที่ 1 ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการเมืองการปกครองของไทย

แนวทางแก้วิกฤตทางการเมืองของสังคมไทย

การมีส่วนร่วมทางการเมืองภาคประชาชนที่ต้องรู้สิทธิในรัฐธรรมนูญ ๒๕๕๐

รัฐสภา ( Parliament ) และอำนาจนิติบัญญัติตามรัฐธรรมนูญ ๒๕๕๐

บทบาทของพระมหากษัตริย์ตามรัฐธรรมนูญ ๒๕๕๐

พระมหากษัตริย์ในดวงใจไทยทั้งชาติ

ท่านคิดว่านายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีมีหน้าที่อะไร

การแก้ไขรัฐธรรมนูญ

สถาบันนิติบัญญัติ สภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา เปรียบเทียบจากรัฐธรรมนูญ ๒๕๔๐ กับ ๒๕๕๐

รัฐสภาและการใช้อำนาจนิติบัญญัติ

ตากับตีน

ศึกษารัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550

สถาบันและกระบวนการทางการเมืองการปกครอง

การปกครองและประชาชนกับบทบาททางการเมือง

ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการเมืองการปกครองของไทย

ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

จิตวิทยา

ทฤษฎีบุคลิกภาพของErikson

เจตคติ(ATTITUDE)

ความหมายของความรู้

ทฤษฎีความแตกต่างระหว่างบุคคล (Individual Difference Theory)

การวัดผลและการประเมินผลทางการศึกษา

อีคิว(E.Q)

ปัจจัยที่ทำให้บุคคลมีความฉลาดทางอารมณ์

อย่าท้อ

การร่วมมือ การแข่งขัน และการขัดแย้ง

บุคลิกภาพของหญิงไทยตามมุมมองของท่านสุนทรภู่

กลอนมนุษยสัมพันธ์

กลอนครอบครัว

การจัดบรรยากาศในชั้นเรียน

คณบดีที่ลูกน้องต้องการ

วัยชรา

สีกับอารมณ์ความรูสึก

โกรธใครลองอ่านิทานเรื่องนี้

บรรณานุกรมแรงจูงใจ

จิตวิทยาสังคม

ความหมายและองค์ประกอบของแรงจูงใจ

บทที่ 3 จิตวิทยาการศึกษาเรื่องความแตกต่างระหว่างบุคคล

บทที่ 2 จิตวิทยาการศึกษาเรื่องพื้นฐานการพัฒนามนุษย์

บทที่ 1 ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับจิตวิทยาการศึกษา

การจำการลืม

การเรียนรู้

จิตวิทยาจริยธรรม

คุณลักษณะของคณบดี

ความหมายและองค์ประกอบของแรงจูงใจ

ความหมายและองค์ประกอบของแรงจูงใจ

ประเภทของแรงจูงใจ

ทฤษฏีแรงจูงใจ

การเรียนรู้

องค์ประกอบของการเรียนรู้

ทฤษฏีการเรียนรู้

พ่อแม่ที่ประสบความสำเร็จในการเลี้ยงลูกเขาทำกันอย่างไร

บทความจิตวิทยา

การสร้างมนุษยสัมพันธ์สร้างเพื่อนสร้างงาน

ความเป็นครู

ความฉลาดทางอารมณ์

เทคนิคการพัฒนาความฉลาดทางอารมณ์ในการทำงานร่วมกับผู้อื่น

การจำและการลืม

ธรรมชาติของมนุษย์

ความรู้พื้นฐานทางจิตวิทยา

ความแตกต่างระหว่างบุคคล

การทำงานที่ทำให้เกิดสุข

อยากเห็นความเป็นจริง

อีคิวกับไอคิวต่างกันอย่างไร

ทำไมเราต้องเรียนรู้เรื่องอีคิว

เทคนิคการพัฒนาความฉลาดทางอารมณ์สำหรับตนเอง

บุคลิกภาพที่ได้รับการพัฒนาแล้วตามแนวคิดของนักจิตวิทยา

การร่วมมือ การแข่งขัน และการขัดแย้ง

ทฤษฎีการรับรู้และหลักการรับรู้สำหรับการศึกษา

คุณลักษณะของบุคคลที่จะทำงานกับคนอื่นได้ดี

เทคนิคการพัฒนาความฉลาดทางอารมณ์ในการทำงานสำหรับตนเอง

ความฉลาดทางอารมณ์กับความรักและครอบครัว

มุมมองที่ดีๆ....มีให้กัน

ความฉลาดทางอารมณ์ต่อการศึกษา

เมื่อเกิดอาการเครียดทำไงดี

T.A.

ธรรมชาติของมนุษย์

องค์ประกอบของการเรียนรู้

มนุษย์มีความต้องการจริงหรือ

การแก้ไขอีคิว

พุทธศาสนากับถึงเรื่องความฉลาดทางอารมณ์

เรามาวิเคราะห์ตนเองดีมั๊ย

วิธีการปรับปรุงบุคลิกภาพ

พัฒนาการของมนุษย์

ทฤษฎีวิเคราะห์องค์ประกอบ ( Factor Analytic Theory )

ทฤษฎีจิตวิทยารายบุคคล ( Individual Psychology )

พื้นฐานชีวภาพแห่งพฤติกรรม2

การรับรู้

คุณลักษณะนักศึกษา

มนุษยสัมพันธ์

ผู้นำจ๊ะ....ผู้นำ

ทฤษฎ๊บุคลิกภาพของKretschmer

ทฤษฎีบุคลิกภาพของSheldon

ทฤษฎีบุคลิกภาพของCarl G. Jung

ทฤษฎีบุคลิกภาพของAllport

ทฤษฎีบุคลิกภาพของCattell

ทฤษฎีบุคลิกภาพของAdler

ทฤษฎีบุคลิกภาพของ Sigmund Freud

ทฤษฎีบุคลิกภาพของAbraham Maslow

ทฤษฎีบุคลิกภาพของCarl R. Rogers

การับรู้เกี่ยวกับตนเอง

สุขภาพจิต

การเรียนรู้

มิตรภาพ

วัฒนธรรม

ลายปลาบนจานสังคโลก

เมืองยมราชอยู่ไหน

ตามเศษกระเบื้องไปหาเมืองยมราช

โครงการประชุมเครือข่ายเสวนาการเสาะหาเมืองพระยายมราช เมืองสระหลวง ปี ๒๕๕๒

การวิพากษ์โครงการประชุมเครือข่ายเสวนาการเสาะหาเมืองเมืองพระยายมราช

รายชื่อวัดร้างในมหาวิทยาลัยและรอบๆมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เขตพื้นที่พิษณุโลก

ชีวิตที่เป็นมงคล

จรรยาบรรณครู

สติปัฏฐาน 4 ปฏิบัติแล้วดีอย่างไร

คำขอขมาแก้วห้าโกฐาก และขอศีล ๘

สังคมศาสตร์

พระราโชวาทที่นักศึกษาราชมงคลทุกคนต้องน้อมรับและปฏิบัติให้ได้

วินัย (Discipline)

กิจกรรมโฮมรูม (Home Room)

ค่านิยมที่ครูต้องถ่ายทอดให้เด็กไทย

ค่านิยม

หลักการและเทคนิคในการบริหารตนเอง

การใช้เทคนิคในการครองใจคน

การสร้างผลิตผลในการทำงานให้มีประสิทธิภาพ

บทที่ 1 ความรู้พื้นฐานทางสังคม เศรษฐกิจ การเมือง

บทที่ 2 ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

บทที่ 3 หลักธรรมาภิบาล

สังคมไทยจะก้าวสู่สังคมเกื้อกูลธรรมได้หรือ…

คุณธรรมที่ทำให้ประสบความสำเร็จ

หลักการทำความดี

แบบสำรวจตนเองเรื่องปรัชญาในการดำรงชีวิต

คุณธรรมสำหรับผู้ครองเรือน

คุณธรรมที่ใช้ในการแก้ปัญหา

คุณธรรมของคนดี

ธรรมของสัตตบุรุษ คือ ธรรมของคนดี

วิธีการปลูกฝังค่านิยม

การพัฒนาคุณภาพชีวิตและสังคม

เทคนิคการสร้างมิตร

เทคนิควิธีการสร้างมนุษยสัมพันธ์ในการสร้างมิตร

การพัฒนาคุณภาพชีวิตและสังคม

ภาระหน้าที่และความรับผิดชอบต่อตนเอง

หลักการและเทคนิคการบริหารตนเอง

เทคนิคการครองใจคน

การสร้างผลิตผลในการทำงานให้มีประสิทธิภาพ

บัณฑิตไทยในแนวพระราชดำริ

เกณฑ์ประเมินคุณภาพชีวิต

คุณธรรมสอดแทรกในวิชาเรียนระดับอุดมศึกษา

เรื่องจุดหมายของชีวิต

เรื่องคนมีศีลธรรม

เรื่องคนมีส่วนร่วมในการปกครองที่ดี

เรื่องหลักธรรมเรื่องขันติ โสรัจจะ

เรื่องหลักธรรมเรื่องคนประสบความสำเร็จ

การสร้างแนวความคิดและเจตคติของบุคคล

เรื่องหลักธรรมเรื่องคนครองเรือน

ภาระหน้าที่และความรับผิดชอบต่อตนเอง

เรื่องแนวปฏิบัติของนักศึกษาให้เป็นคนดี

การสอนสอดแทรกคุณธรรมเรื่องลักษณะบัณฑิต-คนพาล

การสอนสอดแทรกคุณธรรมเรื่องคุณลักษณะบัณฑิตที่พึงประสงค์

การสอนสอดแทรกคุณธรรมเรื่องคุณลักษณะบัณฑิต

หลักการและเทคนิคการบริหารตนเอง

เทคนิคการครองใจคน

การสอนสอดแทรกคุณธรรมเรื่องคนผู้สั่งสอนหรือให้การศึกษา

การสร้างผลิตผลในการทำงานให้มีประสิทธิภาพ

การสอนสอดแทรกคุณธรรมเรื่องคนผู้เล่าเรียนศึกษา

การสอนสอดแทรกคุณธรรมเรื่องคนใกล้ชิดศาสนา

การสอนสอดแทรกคุณธรรมเรื่องคนสืบศาสนา

การสอนสอดแทรกคุณธรรมเรื่องคนถึงธรรม

บรรณานุกรมการสอนสอดแทรกคุณธรรม

บรรณานุกรมการสอนสอดแทรกคุณธรรม

แบบประเมินการสอนสอดแทรกคุณธรรม

หน้าแรก > บทความ > สถาบันและกระบวนการทางการเมืองการปกครอง

Edit TitleEdit Detail

สถาบันและกระบวนการทางการเมืองการปกครอง

ระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

๓.๑ ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับสถาบันทางการเมือง

๓.๑.๑   ความหมายของสถาบันทางการเมือง

สถาบันทางการเมือง ( Political Institution ) คือ องค์การของชุมชนทางการเมืองที่มีลักษณะเป็นทางการหรือไม่เป็นทางการก็ได้ โดยจะทำหน้าที่ในการพิจารณาและตัดสินใจเกี่ยวกับกิจกรรมทางการเมือง[๑]

สถาบันทางการเมือง หมายถึง แบบแผนที่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อดำรงไว้ซึ่งพฤติกรรมทางการเมือง ซึ่งอาจเป็นทางการหรือไม่เป็นทางการก็ได้ โดยจะทำหน้าที่สร้างความเป็นระเบียบเรียบร้อยและรักษาความสงบภายในสังคม อีกทั้งยังทำหน้าที่ยุติปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองและเป็นหลักประกันของเสถียรภาพของระบบการเมือง ซึ่งจะสามารถดำเนินกิจกรรมและดำรงอยู่ภายใต้การเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม[๒]

จากความหมายดังกล่าวข้างต้นอาจจะสรุปความหมายของคำว่า สถาบันทางการเมือง หมายถึง องค์กรที่มีบุคคลหรือกลุ่มบุคคลเข้ามาดำเนินกิจกรรมทางการเมืองร่วมกันโดยมีระเบียบแบบแผน กฎเกณฑ์ กระบวนการและวิธีการดำเนินงานทั้งในส่วนที่เป็นแบบแผนและในส่วนที่ไม่เป็นแบบแผนให้บรรลุเป้าหมายขององค์กรนั้นๆ ในทางการเมืองโดยชอบธรรม

๓.๑.๒ องค์ประกอบของสถาบันทางการเมือง

องค์ประกอบของสถาบันทางการเมืององค์ประกอบของสถาบันทางการเมืองมี ๓ อย่างคือ

๑. มีแบบแผน โดยมีการจัดตั้งและได้รับการยอมรับในกระบวนการขององค์ต่างๆ และกิจกรรมทั้งหลายขององค์กร รวมไปถึงการมีกฎระเบียบ บรรทัดฐานต่างๆ

๒. มีโครงสร้าง ซึ่งโครงสร้างจะเป็นตัวกำหนดรูปแบบและวิธีการปฏิบัติในการดำเนินการรวมทั้งกิจกรรมต่างๆ ทางการเมือง

๓.   มีกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับเรื่องการเมืองการปกครอง

สำหรับการศึกษาเรื่องสถาบันทางการเมือง เป็นเรื่องสำคัญและมีความจำเป็นที่ต้องศึกษาให้เข้าใจในเรื่องโครงสร้างและอำนาจหน้าที่ต่างๆ เรื่องที่ศึกษาได้แก่ เรื่องสถาบันพระมหากษัตริย์เพราะเมืองไทยกับการปกครองในระบอบประชาธิปไตยกับการมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขในการปกครองประเทศเกี่ยวข้องกันมาตั้งแต่ สมัยแผ่นดินสุโขทัยจนถึงปัจจุบัน ซึ่งจะทำให้เราเข้าใจโครงสร้างและหน้าที่ของสถาบันพระมหากษัตริย์ได้ดียิ่งขึ้น และในฐานะที่เราเป็นคนไทยสิ่งที่ต้องสำนึกอยู่เสมอคือการยึดมั่นในสถาบันชาติ ศาสนาและพระมหากษัตริย์ จากนั้นก็ศึกษาเรื่องรัฐสภาซึ่งประกอบด้วยสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา คณะรัฐมนตรีและศาล ดังจะอธิบายตามลำดับ

๓.๒ สถาบันพระมหากษัตริย์ ( Monarchy or Royal Autocracy )

๓.๒.๑ ความสำคัญของพระมหากษัตริย์

ความหมายของพระมหากษัตริย์

ความหมายของ “พระมหากษัตริย์” ตามรูปศัพท์ หมายถึง “นักรบผู้ยิ่งใหญ่” คำว่า “มหา”แปลว่า ยิ่งใหญ่และคำว่า “กษัตริย์” แปลว่า นักรบ ถ้าจะถือตามความหมายที่ใช้กันอยู่ทั่วไปและความเข้าใจตามธรรมดาแล้วพระมหากษัตริย์ก็คือพระเจ้าแผ่นดิน ในภาษาสันสกฤตคำว่า กษัตริย หมายถึงผู้ป้องกันหรือนักรบ คติที่เรียกพระเจ้าแผ่นดินว่าเป็นพระมหากษัตริย์นั้นเรารับมาจากคำในภาษาสันสกฤตซึ่งมีความหมายสองนัยคือ คติจากธรรมเนียมการใช้วรรณะของอินเดียซึ่งถือว่า “กษัตริย์” รวมถึงพวกนักรบด้วย และคติที่สองหมายถึงผู้ปกครองแผ่นดินซึ่งสืบเนื่องมาจากคติ “มหาสมมติ”ซึ่งถือว่ามหาชนเป็นผู้เลือกกษัตริย์

มีคำเรียกพระมหากษัตริย์หลายคำเช่น ราชราชา พระราชา หรือราชัน หมายถึง ผู้ชุบน้อมจิตใจของผู้อื่นไว้ด้วยธรรม จักรพรรดิ หมายถึง ผู้ปกครองที่ปวงชนพึงใจและเป็นผู้มีคุณธรรมสูง และใกล้เคียงกับคำว่า ธรรมราชา หมายถึง ผู้รักษาและปฏิบัติธรรมทั้งเป็นต้นเหตุแห่งความยุติธรรมทั้งปวง คำว่าพระเจ้าอยู่หัว หมายถึง พระผู้เป็นผู้นำ หรือประมุขของประเทศ และคำว่า “พระเจ้าแผ่นดิน” หมายถึงพระมหากษัตริย์ทรงเป็นเจ้าของแผ่นดิน(เขตคาม อธิปติ)ซึงเขียนไว้ในกฎหมายลักษณะเบ็ดเสร็จที่ประกาศในรัชสมัยพระเจ้าอู่ทองเมื่อ พ.ศ. ๑๙๐๓

ไม่จะเลือกใช้คำใด คำว่า “ราชา” “กษัตริย์” “จักรพรรดิ” โดยความหมายแล้วน่าจะใช้เหมือนๆกัน อย่างไรก็ดีในสังคมไทยเรียกพระมหากษัตริย์ว่า “ในหลวง” “พ่อหลวง”  “พ่อของแผ่นดิน” ความหมายก็คือเป็นผู้ปกครองที่เปรียบเหมือนพ่ออยู่เหนือเกล้าเหนือชีวิตซึ่งชนชาวไทยมีความจงรักภักดีชั่วกาลนาน

ความหมายของพระมหากษัตริย์ในเรื่องการเมืองการปกครองของไทยที่เกี่ยวข้องกับพระมหากษัตริย์แต่เดมีแนวคิดสองประการคือ ถือว่าพระมหากษัตริย์คือ หัวหน้าครอบครัวใหญ่ที่มีความสัมพันธ์กันทางสายเลือดกับหมู่คณะและประการที่สองคือ พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขของรัฐในทางการเมืองหรือเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดโดยเฉพาะในยุโรปมีความเชื่อในเรื่องลัทธิเทวสิทธิ์(Divine right of King) และถือว่าพระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งอำนาจอธิปไตยและมีอำนาจสูงสุดในการปกครองประเทศ รวมทั้งมีอำนาจโดยสมบูรณ์(Absolute)

สำหรับประเทศไทยแนวคิดในเรื่องพระมหากษัตริย์เริ่มปรากฏชัดเจนในยุดกรุงสุโขทัยโดยใช้คำว่า “พ่อขุน” ราษฎรมีความใกล้ชิดกับองค์พระมหากษัตริย์ พระมหากษัตริย์ในสมัยนั้นเรียกว่าพ่อขุนก็พร้อมที่จะช่วยประชาชน โดยประชาชนที่ร้อนอกร้อนใจก็สั่นกระดิ่งเพื่อร้องขอให้พิจารณาอรรถคดีต่างๆได้ ทุกวันพระก็ชักชวนข้าราชบริพารและหมู่เหล่าปวงชนพร้อมใจกันฟังเทศน์รับพร พระชาชนใกล้ชิดผู้ปกครองใช้หลักครอบครัวมาบริหารรัฐและใช้หลักศาสนาเข้าผูกใจคนให้อยู่ร่วมกันอย่างปกติสุข ดังนั้นพ่อขุนหรือพระมหากษัตริย์ในสมัยสุโขทัยนั้นจึงเรียกว่า “อเนกชนนิกรสโมสรสมมติ” หมายถึงพระมหากษัตริย์ที่ประชาชนและเหล่าอำมาตย์เลือกพระองค์ขึ้นปกครองประเทศ อย่างไรก็ดีในช่วงการเปลี่ยนแผ่นดินและศูนย์กลางความเจริญย้ายลงมาทางใต้อาณาจักรกรุงศรีอยุธยาเริ่มเจริญขึ้นการแพร่ของแนวคิดต่างๆที่อยู่รอบๆอาณาจักรใหม่ทั้งจากชาติตะวันตกที่เข้ามาค้าขายและชนชาติเขมรหรือขอมก็เข้าสู่แนวคิดเรื่องพระมหากษัตริย์ในช่วงนี้แนวคิดเรื่องพระมหากษัตริย์จึงมีการผสมผสานดังนั้น พระมหากษัตริย์จึงไม่ใช่คนธรรมดาอย่างพ่อขุนแต่เป็นบุคคลที่เป็นคนสร้างชาติรวมแผ่นดินแนวคิดทั้งฝรั่ง และเขมรจึงทำให้พระมหากษัตริย์มีอำนาจใจการปกครองสูงสุดดุจได้รับเทวสิทธิ์ และขณะเดียวกันพระมหากษัตริย์ทรงใช้หลักการปกครองโดยมีหลักศาสนากำกับเพราะพระมหากษัตริย์มีนิติราชประเพณี ทศพิธราชธรรมและทรงมีพระมโนธรรมกำกับนอกจากนี้และพระมหากษัตริย์ไทยยังทรงอยู่คู่กับราษฎรไทยเสมอมา

ปัจจุบันรัฐธรรมนูญเกือบจะทุกฉบับรับรองฐานะของพระมหากษัตริย์ เช่นรัฐธรรมนูญที่ใช้ล่าสุดได้แก่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย(ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. ๒๕๔๙ มาตรา ๑ ประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียวจะแบ่งแยกมิได้ พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขและทรงดำรงตำแหน่งจอมทัพไทยองค์พระมหากษัตริย์ทรงดำรงอยู่ในฐานะอันเป็นที่เคารพสักการะ ผู้ใดจะละเมิดมิได้ และจะกล่าวหาหรือฟ้องร้องในทางใด ๆ มิได้

ฐานะของพระมหากษัตริย์ในระบอบประชาธิปไตยก็คือ ทรงเป็นประมุขของประเทศและยังทรงใช้อำนาจอำนาจอธิปไตยทางสภานิติบัญญัติแห่งชาติ คณะรัฐมนตรี และศาล ตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้

สำหรับร่างรัฐธรรมนูญฯ พุทธศักราช ๒๕๕๐ก็รับรองฐานะของพระมหากษัตริย์ไว้เช่นกันเช่น ในมาตรา ๒ ประเทศไทยมีการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข     และในมาตรา ๓ อธิบายไว้ว่า “อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นประมุขทรงใช้อำนาจนั้นทางรัฐสภา คณะรัฐมนตรี และศาล ตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้การปฏิบัติหน้าที่ของรัฐสภา คณะรัฐมนตรี ศาล รวมทั้งองค์กรตามรัฐธรรมนูญและหน่วยงานของรัฐต้องเป็นไปตามหลักนิติธรรม”  มาตรา ๘ องค์พระมหากษัตริย์ทรงดำรงอยู่ในฐานะอันเป็นที่เคารพสักการะ ผู้ใดจะละเมิดมิได้ ผู้ใดจะกล่าวหาหรือฟ้องร้องพระมหากษัตริย์ในทางใด ๆ มิได้  มาตรา ๙ พระมหากษัตริย์ทรงเป็นพุทธมามกะ และทรงเป็นอัคราสนูปถัมภกคือองค์ประธานในการทำนุบำรุศาสนาทุกศาสนาให้ดำรงอยู่ และในมาตรา ๑๐ พระมหากษัตริย์ทรงดำรงตำแหน่งจอมทัพไทย นอกจากนี้ยังมีมาตราอื่นท่านที่สนใจศึกษาได้ในร่างรัฐธรรมนูญฯ พุทธศักราช ๒๕๕๐

จากอดีตจนถึงปัจจุบัน คนไทยเราอยู่และคุ้นเคยกับสถาบันพระมหากษัตริย์เป็นอย่างมากพระมหากษัตริย์ไทยทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจนานัปการเพื่อให้พสกนิกรอยู่เย็นเป็นสุข ท้องถิ่นใดเดือดร้อนทรงพระราชทานทรัพย์สินส่วนพระองค์ ทรงพระราชทานฝนหลวง ทรงดับร้อนผ่อนทุกข์เข็ญ ทรงเป็นศูนย์รวมดวงใจไทยทั้งชาติ ทรงเป็นแบบอย่างในการดำเนินวิถีชีวิตแบบพอเพียงให้แก่ปวงชนชาวไทยที่หลงในโลกวัตถุ ตามกระแสจนกลายเป็นทาสความคิด ทรงปรับเปลี่ยนกระบวนการคิดของผู้คนตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

และในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงครองสิริราชสมบัติครบ ๖๐ พรรษาองค์การสหประชาชาติขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตทูลเกล้าฯถวายรางวัล “เกียรติยศเพื่อการพัฒนา” พระมหากษัตริย์ไทยที่ทรงอุทิศพระวรกายและพระวิริยะอุตสาหะ เพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืนแก่ปวงชนชาวไทย ทรงพระราชกรณียกิจทุกวันทุกเวลาและทุกสถานที่ก็เพื่อปวงชนชาวไทย วันนี้ปวงชนชาวไทยทำอะไรเพื่อพระมหากษัตริย์ของเราพระองค์นี้เต็มศักยภาพของตนเองหรือยัง ดังนั้นในวันที่ ๕ ธันวาคมพ.ศ. ๒๕๕๐ จะเป็นวันสำคัญทางประวัติศาสตร์อีกวันหนึ่งเป็นวันที่พระองค์ทรงเจริญพระชนมพรรษาครบ ๘๐ พรรษา ท่านนึกได้หรือยังว่าท่านจะทำอะไรถวายในหลวงของเราและถวายท่านตลอดไป

ความสำคัญของสถาบันพระมหากษัตริย์

ความสำคัญของสถาบันพระมหากษัตริย์ เป็นสถาบันปกครองอันเก่าแก่ที่อยู่คู่กับแผ่นดินไทยมาแต่โบราณกาล มีการวิวัฒนาการมาตั้งแต่เริ่มรวมชาติรวมแผ่นเดิน ก่อร่างสร้างเมืองตั้งแต่อดีต จนมาเป็นประเทศชาติทุกวันนี้ก็เพราะสถาบันพระมหากษัตริย์   สถาบันพระมหากษัตริย์ยังเป็นสถาบันที่อยู่ในหัวใจของประชาชน เป็นสถาบันที่เคารพ สักการะเหนือเกล้าเหนือกระหม่อมของปวงชนชาวไทยทุกๆคน ผู้ใดหรือใครจะมาล่วงเกินพระราชอำนาจไม่ได้ ในสมัยสุโขทัยสถาบันพระมหากษัตริย์เปรียบเสมือนพ่อของประชาชนฐานะของพระองค์เป็นพ่อขุน มีความใกล้ชิดประชาชน พอเข้าสมัยกรุงศรีอยุธยาฐานะของสถาบันพระมหากษัตริย์ทรงเป็นสมมุติเทพหรือเป็นเทวดาโดยสมมุติและทรงมีพระราชอำนาจในการปกครองทรงเป็นองค์อธิปัตย์สูงสุด ในการปกครองบ้านเมือง ทรงปกครองบ้านเมืองด้วยหลักธรรมะโดยมีทศพิธราชธรรม และธรรมะหลักสำคัญต่างๆ ในการปกครองจนทำให้ ไพร่ฟ้าประชาชีอยู่เย็นเป็นสุข ทรงครองราชย์ป้องเมือง ทำนุบำรุงบ้านเมือง ศาสนา และสังคมมาจนถึงทุกวันนี้ แม้ว่าประเทศไทยจะมีรูปการปกครองระบอบประชาธิปไตย พระราชอำนาจของสถาบันพระมหากษัตริย์ก็มิทรงเสื่อมถอย แต่สถาบันพระมหากษัตริย์กลับเป็นที่เคารพสักการะจากประชาชนมากเช่นเดิมไม่มีเปลี่ยนแปลง

๓.๒.๒ ประเภทของสถาบันพระมหากษัตริย์

สถาบันพระมหากษัตริย์แบ่งออกเป็น ๓ ประเภท พอสรุปได้ดังนี้

๑.       พระมหากษัตริย์ในระบบฟิวดัล(Feudal Monarchy) คือ การที่สถาบันพระมหา

กษัตริย์มีพระราชอำนาจเหนือแผ่นดินและเพื่อตอบแทนเหล่าขุนนาง พระมหากษัตริย์ในระบอบนี้จึงให้ที่ดินเป็นการตอบแทนเพื่อเป็นกำลังใจในการทำงานของเหล่าขุนนาง เป็นการลดความขัดแย้งระหว่างผู้ปกครองและขุนนางต่างๆ อีกทั้งเป็นการประสานประโยชน์ระหว่างสถาบันพระมหากษัตริย์และขุนนางให้การบริหารรัฐเป็นไปโดยสงบ

๒. พระมหากษัตริย์ในลัทธิเทวสิทธิ์ จากลัทธินี้จึงมีความเชื่อว่าสถาบันพระมหากษัตริย์   เกิดจากอำนาจของพระเจ้าพระมหากษัตริย์จึงเป็นเจ้าชีวิตเป็นเจ้าของแผ่นดิน พระมหากษัตริย์จึงมีอำนาจอันชอบธรรมโดยองค์การของพระเจ้าในการปกครอง ประชาชนต้องยอมรับและปฏิบัติตนตามโองการของพระเจ้า สถาบันพระมหากษัตริย์จึงมีอำนาจสมบูรณ์ เราจึงเรียกการปกครอง ลักษณะนี้ว่า การปกครองแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์แต่ทั้งนี้การปกครองอยู่บนรากฐานของหลักของศีลธรรมอันดีงามเป็นแนวปฏิบัติ

๓. พระมหากษัตริย์ในระบอบประชาธิปไตย แนวคิดนี้เริ่มพัฒนาเมื่อมีระบบการปกครองแบบประชาธิปไตยเข้ามาทำให้การปกครอง แนวคิดนี้เชื่อในเรื่องปัจเจกบุคคลและให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วนในการปกครอง และยังเชื่อว่าอำนาจสูงสุดในการปกครองนั้นเป็นของประชาชนทุกคน ดังนั้นสถาบันพระมหากษัตริย์จึงเท่ากับเป็นสัญลักษณ์ทางการเมือง

๓.๒.๓ สถาบันพระมหากษัตริย์กับสังคมไทย

ประเทศไทยมีสถาบันพระมหากษัตริย์อยู่คู่กับสังคมไทยมานานแล้ว และเท่าที่ปรากฏในหลักฐานนักวิชาการหลายท่านเชื่อว่า สังคมไทยมีสถาบันพระมหากษัตริย์เป็นสถาบันที่ทำหน้าที่ในการปกครองบ้านเมืองมาตั้งแต่ครั้งสมัยอาณาจักรสุโขทัย และสถาบันพระมหากษัตริย์ในสมัยนั้นก็มีรูปแบบการปกครองที่ใกล้ชิดกับพลเมือง โดยฐานะของพระมหากษัตริย์ในสมัยนั้นมีฐานะเป็นผู้นำที่เรียกว่า “พ่อขุน” การปกครองจึงเป็นแบบพ่อปกครองลูก และพ่อขุนก็เป็นผู้ใช้อำนาจอธิปไตยในการปกครองประเทศ ได้แก่ทรงใช้อำนาจนิติบัญญัติโดยการที่พ่อขุนเป็นผู้ออกกฎหมาย คำพูดของพ่อขุนเป็นคำสั่งและในขณะเดียวกันก็เป็นกฎหมายด้วย สำหรับอำนาจบริหารพ่อขุนทำหน้าที่ในการบริหารอาณาจักรสุโขทัยให้เป็นศูนย์กลางการบริหารอำนาจต่างๆ มาจากราชธานีส่วนกลางและอำนาจตุลาการนั้นพ่อขุนทรงเป็นผู้พิจารณาอรรถคดีต่างๆและใครทุกข์ใจมีปัญหาใดๆก็เข้ามาสั่นกระดิ่ง ร้องฎีกา ในวันพระพ่อขุนก็จะลงตัดสินคดีความ จะเห็นได้ว่าพ่อขุนเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดแต่เพียงผู้เดียว เป็นผู้มีและผู้ใช้อำนาจอธิปไตยสูงสุดแต่พียงผู้เดียวการปกครองรูปแบบนี้ เรียกว่าการปกครองระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์โดยอำนาจสูงสุดอยู่ที่คนๆ เดียวแต่พระราชอำนาจของสถาบันพระมหากษัตริย์ อย่างไรก็ดีในสมัยนั้นก็ไม่ใช่ว่าจะไม่มีอำนาจใดๆ มาจำกัดอำนาจของสถาบันพระมหากษัตริย์ ในทางปฏิบัติสถาบันพระมหากษัตริย์ยังต้องปฏิบัติตามหลักของศีลธรรม หลักของศาสนา ได้แก่ การปฏิบัติตามหลักศาสนาที่เรียกว่า ทศพิธราชธรรม ราชสังคหะวัตถุหรือจักรวรรดิวัตร ๑๒ ประการ เป็นต้น เราจึงเชื่อว่าฐานะของสถาบันพระมหากษัตริย์ ทรงเป็นเจ้าชีวิต ทรงเป็นเจ้าของแผ่นดินหรือพระเจ้าแผ่นดินและทรงเป็นธรรมราชา       และการปกครองรูปแบบนี้ก็อยู่กับสังคมไทยมาจนกระทั่งมีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการปกครองแบบค่อยเป็นค่อยไป จากระบอบสมบูรณาญา สิทธิราชย์มาเป็นการปกครองระบอบประชาธิปไตยและมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขในวันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๕ ฐานะของพระมหากษัตริย์ มีการเปลี่ยนแปลงไปจากที่มีพระราชอำนาจสูงสุดเพียงผู้เดียว อำนาจนั้นมอบให้แก่ประชาชนและพระมหากษัตริย์ ทรงอยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญ แต่อย่างไรก็ดีแม้ว่าพระราชอำนาจในทางการเมืองจะลดน้อยลงแต่พระมหากษัตริย์ของประเทศไทยก็อยู่ในหัวใจของชาวไทยทุกผู้ทุกนาม ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณต่อประชาชนชาวไทยและแผ่นดินไทยอย่างหาที่เปรียบมิได้ ในยามที่การเมืองวุ่นวายระส่ำระสาย มีหลายครั้งหลายคราวที่พระองค์ท่านทรงเป็นที่พึ่งให้กับประชาชนหรืออาจกล่าวได้ว่า พระมหากษัตริย์ไทยอยู่คู่กับสังคมไทยตลอดไป   ดังแสดงในแผนภูมิ ๓.๑ เรื่องภาพรวมของโครงสร้างอำนาจอธิปไตยภายใต้การปกครองระบอบประชาธิปไตย ตามระบบรัฐสภาโดยมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

๓.๓   รัฐสภา ( Parliament )[๓]และการใช้อำนาจนิติบัญญัติ

๓.๓.๑ ความหมายของรัฐสภา และลักษณะของรัฐสภาไทย

รัฐสภาหรือสถาบันนิติบัญญัติ( Legislature )ทำหน้าที่ในการออกกฎหมาย เป็นสถาบันที่ดำเนินกิจกรรมทางการเมืองเรื่องกระบวนการตรากฎหมายการออกกฎหมาย ประเทศที่ปกครองในระบอบประชาธิปไตยจะมีองค์กรที่ทำหน้าที่ตรากฎหมาย คือ รัฐสภา คำว่า “รัฐสภา” มาจากคำในภาษาอังกฤษว่า Parliament ซึ่งมาจากรากศัพท์ภาษาฝรั่งเศสว่า Parler แปลว่า พูด หรือเจรจา ดังนั้นรัฐสภาตามความหมายของฝรั่งเศสจึงหมายถึง สถานที่ใช้ในการพูดจา การเจรจาในการต่อรองหรือลักษณะการใช้อำนาจของรัฐ

ความหมายของรัฐสภา

รัฐสภา หมายถึง สถาบันทางการเมืองที่มีหน้าที่ในการออกกฎหมาย ควบคุม และดูแลการบริหารแผ่นดินโดยคณะรัฐมนตรี และยังทำหน้าที่ในฐานะตัวแทนของประชาชนในระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตย

ลักษณะของรัฐสภาไทย แบ่งออกเป็น ๒ ประเภท คือ

๑.     สภาระบบเดียว(Unicameral System)คือสภามีอำนาจสูงสุดเพียงสภาเดียว

กำหนดให้มีสภาเดียวโดยรัฐธรรมนูญ สมาชิกมาจากการแต่งตั้งทั้งหมด มีชื่อเรียกต่างกันไปเช่น สภาผู้แทนราษฎร สภาร่างรัฐธรรมนูญ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ สภาปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน   เป็นต้น สภาระบบเดียวมีใช้ในช่วง พ.ศ. ๒๔๗๕ ๒๕๐๒ ๒๕๑๕ ๒๕๑๙ ๒๕๓๔ และ๒๕๔๙ เป็นต้น

สำหรับในปี พ.ศ. ๒๕๔๙ ประเทศไทยกลับมาใช้สภาระบบเดียวอีกวาระหนึ่งโดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย(ฉบับชั่วคราว)พุทธศักราช ๒๕๔๙ ในราชกิจจานุเบกษาเล่มที่๑๒๓ ตอนที่ ๑๐๒ก วันที่ ๑ ตุลาคม ๒๕๔๙ ในมาตรา ๕ ให้มีสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ประกอบด้วยสมาชิกจำนวนไม่เกินสองร้อยห้าสิบคน (๒๕๐คน) ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งจากผู้มีสัญชาติไทยโดยกำเนิด และมีอายุไม่ต่ำกว่าสามสิบห้าปีให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติทำหน้าที่สภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา และรัฐสภา ในการสรรหาบุคคลเพื่อแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ให้คำนึงถึงบุคคลจากกลุ่มต่าง ๆ ในภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคสังคม และภาควิชาการ จากภูมิภาคต่าง ๆ อย่างเหมาะสม แลกำหนดหน้าที่ของสภานิติบัญญัติแห่งชาติในมาตรา ๙ การประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติต้องมีสมาชิกมาประชุมไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมด จึงจะเป็นองค์ประชุม สภานิติบัญญัติแห่งชาติมีอำนาจ หน้าที่ตราข้อบังคับเกี่ยวกับการเลือกและการปฏิบัติหน้าที่ของประธานสภา รองประธานสภาและกรรมาธิการ วิธีการประชุม การเสนอและพิจารณาร่างพระราชบัญญัติ การเสนอญัตติ การอภิปราย การลงมติ การตั้งกระทู้ถาม การรักษาระเบียบและความเรียบร้อย และ กิจการอื่นเพื่อดำเนินการตามอำนาจหน้าที่

๒. ระบบ ๒ สภาหรือสภาคู่(Bicameral System)คือรัฐสภาประกอบด้วย๒ สภา

สองสภา ได้แก่ สภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาโดยสภาหนึ่งอาจมาจากการเลือกตั้งและอีกสภาหนึ่งอาจมาจากการแต่งตั้งหรือมาจากการเลือกตั้งทั้งสองสภา เช่น รัฐธรรมนูญที่มาจากการเลือกตั้งและแต่งตั้งคือรัฐธรรมนูญในพ.ศ. ๒๔๘๙ ๒๔๙๐ ๒๔๙๒ ๒๕๑๑ ๒๕๑๗ ๒๕๒๑และ๒๕๓๔และรัฐธรรมนูญที่กำหนดให้ทั้งสองสภามาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน คือรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. ๒๕๔๐ [๔] และในปีพ.ศ. ๒๕๕๐ภายหลังที่มีการลงประชามติร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ เมื่อวันอาทิตย์ที่ ๑๙ สิงหาคม ๒๕๕๐ ประเทศไทยก็ได้รับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเล่มที่ ๑๒๔ ตอนที่๔๗ก (วันที่ ๒๔ สิงหาคม ๒๕๕๐) รวม ๓๐๙มาตรามีนายมีชัย ฤชุพันธุ์ ประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ดังจะอธิบายโดยสรุป   คือ

รัฐสภาทำหน้าที่ออกกฎหมายหรือร่างพระราชบัญญัติ หรือร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญจะตราขึ้นเป็นกฎหมายได้ก็แต่โดยคำแนะนำและยินยอมของรัฐสภา ( มาตรา ๙๒ )

รัฐสภา   ประกอบด้วย สภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาตามมาตรา ๘๘[๕]

และในมาตรา ๘๙ กำหนดให้ประธานรัฐสภา คือ ประธานสภาผู้แทนราษฎร รองประธานรัฐสภา คือ ประธานวุฒิสภา

หน้าที่ของรัฐสภา โดยทั่วไปแล้วรัฐสภามีหน้าที่ ๓ ประการคือ

๑. หน้าที่ในการบัญญัติกฎหมาย โดยรัฐสภาจะทำหน้าที่ในการแก้ไขปรับปรุง ปฏิเสธและอนุมัติร่างพระราชบัญญัติซึ่งเสนอโดยผู้เชี่ยวชาญ ทางด้านนิติบัญญัติของกระทรวงทบวงกรมต่างๆ ของฝ่ายบริหาร หรืออาจจะเป็นร่างพระราชบัญญัติที่สมาชิกรัฐสภาเป็นผู้เสนอ

๒. หน้าที่สรรหาทางเลือกและการทำให้นโยบายมีความชัดเจนโดยการอภิปราย ในหน้าที่ข้อนี้เราจะเห็นได้ว่า การอภิปรายของรัฐสภาทำให้เรื่องที่ยังเข้าใจไม่ตรงกันได้มีความเข้าใจโดยใช้วิธีการทางประชาธิปไตย การอภิปรายของรัฐสภาจึงเป็นเครื่องมือในการสื่อสารทางการเมืองให้ทุกฝ่ายเข้าใจตรงกันและเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการควบคุมฝ่ายบริหาร เพราะสมาชิกจะมีเสรีภาพในการวิพากษ์วิจารณ์ แสดงความคิดเห็นที่ตรงกันข้ามกับรัฐบาล นอกจากนี้ยังเปิดโอกาสให้ประชาชนได้รับทราบอีกด้วย

๓. หน้าที่ในการตรวจสอบและควบคุมการบริหารงานของรัฐบาล สำหรับข้อนี้ก็คือการที่รัฐสภามีอำนาจในการกำหนดและควบคุมการใช้จ่ายเงินงบประมาณ รวมทั้งควบคุมการดำเนินงานของฝ่ายบริหาร อำนาจหน้าที่ที่สำคัญของรัฐสภาในการควบคุมการบริหารงานของรัฐบาลเช่น แต่งตั้งและถอดถอนคณะรัฐมนตรี อำนาจในการกำหนดงบประมาณการจ่ายเงินเพื่อการบริหารราชการแผ่นดินตลอดจน การควบคุมการใช้จ่ายเงินงบประมาณของแผ่นดินทั่วๆ ไป ถ้าฝ่ายบริหารทำอะไรที่ผิดปกติก็จะมีหน่วยงานดูแล เช่นมีสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาทำหน้าที่ดูแล นอกจากนี้ในการตรวจสอบและควบคุมการบริหารงานของรัฐบาลยังสามารถทำได้โดยการการเปิดอภิปรายทั่วไป การตั้งญัตติหรือการตั้งกระทู้ถาม เป็นต้น

บุคคลที่ทำหน้าที่เป็นประธานรัฐสภาตั้งแต่วันที่ ๒๘ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๕ จนถึงปัจจุบันดังแสดงในตาราง ๓.๑

ประธานรัฐสภาไทย

รายชื่อ

ตำแหน่ง

ระยะเวลาการดำรงตำแหน่ง

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๒๘ มิ.ย.๒๔๗๕ -๑ ก.ย. ๒๔๗๕

เจ้าพระยาพิชัยญาติ

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๒ ก.ย. ๒๔๗๕ – ๑๐ ธ.ค. ๒๔๗๖

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๑๕ ธ.ค. ๒๔๗๖ – ๒๖ ก.พ. ๒๔๗๖

พลเรือตรี พระยาศรยุทธเสนี

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๒๖ ก.พ. ๒๔๗๖ – ๒๒ ก.ย. ๒๔๗๗

เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๒๒ ก.ย. ๒๔๗๗ – ๑๕ ธ.ค.๒๔๗๗

๑๗ ธ.ค.๒๔๗๗-๓๑ก.ค.๒๔๗๘

พระยามานวราชเสวี

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๓ ส.ค.๒๔๗๙-๑๐ธ.ค. ๒๔๘๐

๑๐ธ.ค. ๒๔๘๐-๒๔ มิ.ย. ๒๔๘๑

๒๘ มิ.ย.๒๔๘๑- ๑๐ ธ.ค. ๒๔๘๑

๑๒ ธ.ค.๒๔๘๑- ๒๔ มิ.ย. ๒๔๘๒

๒๘มิ.ย.๒๔๘๒-๒๔มิ.ย.๒๔๘๓

๑ก.ค.๒๔๘๓-๒๔มิ.ย.๒๔๘๔

๑ก.ค.๒๔๘๔-๒๔มิ.ย.๒๔๘๕

๒๗มิ.ย.๒๔๘๕-๒๕มิ.ย.๒๔๘๖

พลเรือตรี พระยาศรยุทธเสนี

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๒ก.ค.๒๔๘๖-๒๔มิ.ย.๒๔๘๗

พระยามานวราชเสวี

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๒ก.ค.๒๔๘๗-๒๔มิ.ย.๒๔๘๘

๒๙มิ.ย.๒๔๘๘-๑๕ ต.ค.๒๔๘๘

๒๖ม.ค.๒๔๘๙-๙พ.ค.๒๔๘๙

พันตรี วิลาศ โอสถานนท์

ประธานพฤฒสภา

๓มิ.ย.๒๔๘๙-๒๔ส.ค.๒๔๘๙

พลเรือตรี พระยาศรยุทธเสนี

ประธานพฤฒสภา

๓๑ส.ค.๒๔๘๙-๑๐พ.ค.๒๔๙๐

๑๒พ.ค.๒๔๙๐-๘พ.ย.๒๔๙๐

เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ

ประธานวุฒิสภา

๒๖พ.ย.๒๔๙๐-๑๘ก.พ.๒๔๙๑

๒๐ก.พ.๒๔๙๑-๑๔มิ.ย.๒๔๙๒

๑๕มิ.ย.๒๔๙๒-๑ต.ค.๒๔๙๓

๒๒พ.ย.๒๔๙๓-๒๙พ.ย.๒๔๙๔

พลเอก พระประจนปัจจนึก

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๑ธ.ค.๒๔๙๔-๑๗มี.ค.๒๔๙๕

๒๒มี.ค.๒๔๙๕-๒๓มิ.ย.๒๔๙๕

๒๘มิ.ย.๒๔๙๕-๒๓มิ.ย.๒๔๙๖

๒ก.ค.๒๔๙๖-๒๓มิ.ย.๒๔๙๗

๒๙มิ.ย.๒๔๙๗-๒๓มิ.ย.๒๔๙๘

๒ก.ค.๒๔๙๘-๒๓มิ.ย.๒๔๙๙

๓๐มิ.ย.๒๔๙๙-๒๕ก.พ.๒๕๐๐

๑๖มี.ค.-๒๓มิ.ย.๒๕๐๐

๒๘มิ.ย.๒๕๐๐-๑๖ก.ย.๒๕๐๐

พลเอก หลวงสุทธิสารรณกร

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๒๐ก.ย.๒๕๐๐-๑๔ธ.ค.๒๕๐๐

พลเอก พระประจนปัจจนึก

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๒๗ ธ.ค.๒๕๐๐-๒๓มิ.ย.๒๕๐๑

๒๕มิ.ย.๒๕๐๑-๒๐ต.ค.๒๕๐๑

พลเอก หลวงสุทธิสารรณกร

ประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญ

๖ก.พ.๒๕๐๒-๑๗เม.ย.๒๕๑๑

นายทวี บุณยเกตุ

ประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญ

๒พ.ค.๒๕๑๑-๒๐มิ.ย.๒๕๑๑

พันเอก นายวรการ บัญชา

ปรัธานวุฒิสภา

๒๒ก.ค.๒๕๑๑-๖ก.ค.๒๕๑๔

๗ก.ค.๒๕๑๔-๑๗พ.ย. ๒๕๑๔

พลตรี ศิริ สิริโยธิน

ประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

๑๘ธ.ค.๒๕๑๕-๑๑ธ.ค. ๒๕๑๖

พลตรี หม่อมราชวงศ์

ศึกฤทธิ์ ปราโมช

ประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

๒๙ธ.ค.๑๕๑๖-๗ต.ค.๒๕๑๗

นายประภาศน์ อวยชัย

ประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

๑๗ ต.ค.๒๕๑๗-๒๕ม.ค.๒๕๑๘

นายประสิทธิ์ กาญจนวัฒน์

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๗ก.พ.๒๕๑๘-๑๒ม.ค.๒๕๑๙

นายอุทัย พิมพ์ใจชน

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๑๙เม.ย.๒๕๑๙-๖ต.ค. ๒๕๑๙

พลอากาศเอก กมล เดชะตุงคะ

ประธานสภาที่ปรึกษาของนายกรัฐมนตรีทำหน้าที่สภาปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน

๒๗ต.ค.๒๕๑๙-๒๐พ.ย.๒๕๑๙

พลอากาศเอก หะริน หงสกุล

ประธานสภาปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน

๒๘พ.ย. ๒๕๑๙-๒๐ต.ค.๒๕๒๐

พลอากาศเอก หะริน หงสกุล

ประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

๒๕พ.ย. ๒๕๒๐-๒๒เม.ย.๒๕๒๒

พลอากาศเอก หะริน หงสกุล

ประธานวุฒิสภา

๙พ.ค. ๒๕๒๒-๑๙มี.ค.๒๕๒๖

นายจารุบุตร เรืองสุวรรณ

ประธานวุฒิสภา

๒๖เม.ย.๒๕๒๖-๑๙มี.ค.๒๕๒๗

นายอุกฤษ มงคลนาวิน

ประธานวุฒิสภา

๓๐เม.ย. ๒๕๒๗-๓๐เม.ย.๒๕๒๘

๑พ.ค.๒๕๒๘-๒๓เม.ย.๒๕๓๐

๒๔เม.ย.๒๕๓๐-๒๑เม.ย.๒๕๓๒

ร้อยตำรวจตรี วรรณ ชันซื่อ

ประธานวุฒิสภา

๔พ.ค.๒๕๓๒-๒๓ก.พ.๒๕๓๔

นายอุกฤษ มงคลนาวิน

ประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

๒เม.ย.๒๕๓๔-๒๑มี.ค.๒๕๓๕

นายอุกฤษ มงคลนาวิน

ประธานวุฒิสภา

๓เม.ย.๒๕๓๕-๒๖พ.ค.๒๕๓๖

นายมีชัย ฤชุพันธ์

ประธานวุฒิสภา

๒๘มิ.ย.๒๕๓๕-๓๐มิ.ย.๒๕๓๕

นายวันมูหะมัดนอร์ มะทา

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๖มกราคม ๒๕๔๔

นายโภคิน พลกุล

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

๖ กุมภาพันธ์๒๕๔๘ -            ๑๘ กันยายน๒๕๔๙

นายมีชัย ฤชุพันธุ์

ประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

๑๑ ตุลาคม ๒๕๔๙-๑๙มีนาคม๒๕๕๑

นายยงยุทธ ติยะไพรัช

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

มาจากการเลือกตั้ง ๒๓ ธันวาคม ๒๕๕๐

๒๓ มกราคม ๒๕๕๑-๓๐เมษายน ๒๕๕๑

หยุดปฏิบัติหน้าที่วันที่ ๑๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑ และลาออกจากตำแหน่งวันที่ ๓๐เมษายน ๒๕๕๑ เมื่อศาลฎีการับคำฟ้องของ คณะกรรมการการเลือกตั้ง

นายประสพสุข บุญเดช

นายชัย  ชิดชอบ

ประธานวุฒิสภา

เลือกโดยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร วันที่ ๑๕ พ.ค.๒๕๕๑

๑๙ มีนาคม ๒๕๕๑-ปัจจุบัน

ทำหน้าที่รักษาการแทนประธานรัฐสภาโดยตำแหน่งตามมาตรา๘๙มาตรา ๘๙ ประธานสภาผู้แทนราษฎรเป็นประธานรัฐสภา ประธานวุฒิสภาเป็นรองประธานรัฐสภา

ในกรณีที่ไม่มีประธานสภาผู้แทนราษฎร หรือประธานสภาผู้แทนราษฎรไม่อยู่หรือไม่สามารถ

ปฏิบัติหน้าที่ประธานรัฐสภาได้ ให้ประธานวุฒิสภาทำหน้าที่ประธานรัฐสภาแทน

ตาราง ๓.๑ แสดงรายชื่อประธานรัฐสภา

ที่มา   ปรับปรุงจากสำนักเลขาธิการรัฐสภา.๖๐ ปีรัฐสภาไทย. กรุงเทพมหานคร:แอสโซ

ซิเอทเด็ด ไฮ-คลาส กรุ๊ป จำกัด,๒๕๓๕,หน้า ๒๐๑-๒๐๒.

๓.๓.๒ กระบวนการนิติบัญญัติ

หน่วยงานที่รับผิดชอบกระบวนการนิติบัญญัติคือ รัฐสภา ทำหน้าที่ในการตรากฎหมาย โดยในการปกครองระบอบประชาธิปไตยในระบบรัฐสภา ผู้ที่จะทำหน้าที่เสนอร่างกฎหมายได้ คือ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือคณะรัฐมนตรีแล้วแต่กรณี การที่รัฐธรรมนูญให้อำนาจแก่ฝ่ายบริหารในการเสนอร่างพระราชบัญญัติได้ก็ เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายมีลักษณะการปฏิบัติงานที่ร่วมมือกันกล่าวคือฝ่ายนิติบัญญัติเป็นผู้ให้การรับรองและทำหน้าที่สนับสนุนบุคคล ให้ขึ้นเป็นผู้บริหาร หรือผู้ใช้อำนาจบริหารและจากการที่ฝ่ายบริหารเป็นฝ่ายที่มีองค์กร หรือหน่วยงานที่เสมือนหนึ่งเป็นเครื่องมือของฝ่ายบริหาร ในการบริหารราชการแผ่นดินไทย เช่น กระทรวง ทบวง กรม ดังนั้นสถาบันดังกล่าวจึงใกล้ชิด และเข้าใจถึงปัญหาและความต้องการของประชาชนได้ดีฝ่ายบริหารจึงสามารถที่จะเสนอร่างพระราชบัญญัติเข้าสภาได้เช่นเดียวกับฝ่ายนิติบัญญัติ และเมื่อผ่านกระบวนการเสนอร่างกฎหมาย ตามกลไกและวิธีการที่กฎหมายกำหนดแล้วก็จะเข้าสู่การพิจารณาร่างกฎหมาย รัฐสภาก็จะเรียกประชุมเพื่อพิจารณาร่างกฎหมาย โดยที่ฝ่ายบริหารอาจสามารถที่จะเข้าประชุม เพื่อชี้แจงข้อมูลในที่ประชุมสภาได้แต่สิทธิ์ในการลงคะแนนเสียงยังคงสงวนไว้เฉพาะสำหรับสมาชิกรัฐสภาเท่านั้น และในขั้นตอนพิจารณากฎหมายในขั้นตอนของคณะกรรมาธิการ ฝ่ายบริหารสามารถเสนอขอให้ตั้งคณะกรรมการวิสามัญโดยอาจเสนอชื่อบุคคล เพื่อเป็นคณะกรรมการวิสามัญได้ตามจำนวนที่กำหนดในกฎหมายหลังจากที่คณะกรรมา ธิการ พิจารณาเสร็จแล้ว รัฐสภาก็นำร่างกฎหมายที่พิจารณาเสร็จแล้ว นำขึ้นทูลเกล้าฯ ให้พระมหากษัตริย์ทรงลงพระปรมาภิไธยแล้วนำมาประกาศในราชกิจจานุเบกษา กฎหมายนั้นถือว่าใช้บังคับประชาชนทุกคนในประเทศ ใครจะมาบอกว่าไม่รู้กฎหมายไม่ได้และถือเป็นหน้าที่ที่ประชาชนต้องรับรู้ รับทราบกฎหมายกฎหมายที่มีในประเทศไทยก็มีหลายประเภท และมีการจัดตามศักดิ์สิทธิ์ของกฎหมาย ( Hierarchy of laws ) เรียงตามลำดับได้แก่ รัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ ประมวลกฎหมาย พระราชกำหนด พระบรมราชโองการ ( ประกาศพระบรมราชโองการ ให้ใช้บังคับ ดังเช่นพระราชบัญญัติ ) พระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวง ประกาศกระทรวง ข้อบัญญัติจังหวัด    เทศบัญญัติ และข้อบังคับตำบล นอกจากนี้แล้วในการออกกฎหมายองค์กรที่ทำหน้าที่ในการตรากฎหมายหรือออกแต่ละประเภทยังแตกต่างกันออกไป ดังนี้

๑. กฎหมายที่ตราโดยฝ่ายนิติบัญญัติ ได้แก่ พระราชบัญญัติ ประมวลกฎหมาย

๒. กฎหมายที่ออกโดยฝ่ายบริหาร ได้แก่ พระบรมราชโองการ   พระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวง ประกาศกระทรวง

๓. กฎหมายที่องค์กรท้องถิ่นตราขึ้นบังคับใช้ ได้แก่   ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร ข้อบัญญัติจังหวัด เทศบัญญัติ และข้อบังคับตำบล

๔. กฎหมายที่รัฐตราขึ้นบังคับใช้ โดยมิได้แบ่งแยกอำนาจอธิปไตยได้แก่ กฎหมายที่ตราขึ้นในสมัยที่มีการประกาศของคณะปฏิวัติคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดินและคณะรัฐประหารเป็นต้น

ประเภทของกฎหมาย[๖]   มีรายละเอียดพอสรุปได้ดังนี้คือ

๑.    รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดที่กำหนดรูปแบบการปกครองและระเบียบบริหาร

ประเทศ ตลอดจนขอบเขตของสิทธิหน้าที่ที่รัฐมีต่อประชาชนและประชาชนมีต่อรัฐ รัฐธรรมนูญจึงเป็นกฎหมายที่มีศักดิ์สูงสุดและสำคัญกว่ากฎหมายอื่นๆ ใดในประเทศ เพราะเป็นกฎหมายที่สร้างความชอบธรรมให้กับกฎหมายอื่นที่ตราออกมา อีกทั้งเป็นการให้หลักประกันกับประชาชนว่าจะไม่มีกฎหมายอื่นใดจะออกมาขัดแย้งกับบทบัญญัติหรือเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ

๒. พระราชบัญญัติเป็นกฎหมายที่ผ่านกระบวนการทางนิติบัญญัติตามที่บัญญัติใน

รัฐธรรมนูญโดยความเห็นชอบของรัฐสภา ซึ่งถือว่าเป็นตัวแทนของประชาชนทั้งประเทศพระราชบัญญัติจึงถือว่ามีความสำคัญรองลงมาจากรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติมักเป็นกฎหมายเกี่ยวกับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ เช่น พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ เป็นต้น

๓. ประมวลกฎหมายคือ กฎหมายที่รวบรวมข้อบัญญัติในกฎหมายต่างๆที่มีลักษณะ

เดียวกันไว้ในฉบับเดียวกัน ตามสาระของบทบัญญัติโดยจัดให้เป็นหมวดหมู่ เช่น ประมวลกฎหมาย อาญา ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เป็นต้น แต่จะต้องเป็นพระราชบัญญัติให้ใช้ ประมวลกฎหมายอีกครั้งหนึ่งจึงจะมีผลบังคับใช้ได้ซึ่งมักจะกำหนดวันไว้ต่อท้ายพระราชบัญญัติ

๔.  พระราชกำหนด คือ  กฎหมายที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้น ตามคำแนะนำของ

คณะรัฐมนตรีมีศักดิ์เท่ากับพระราชบัญญัติเพราะฉะนั้นจึงอาจกำหนดเรื่องต่างๆ ได้เช่นเดียวกับพระราชบัญญัติหรืออาจจะออกมาเพื่อแก้ไขหรือยกเลิกพระราชบัญญัติก็ได้ แต่การตราพระราชกำหนดจะต้องมีเงื่อนไขเฉพาะในกรณีที่มีเหตุผลพิเศษ เช่น มีความจำเป็นเร่งด่วนในอันที่จะรักษาความปลอดภัย ความมั่นคง หรือรักษาผลประโยชน์ของประเทศจึงไม่อาจรอให้ฝ่ายนิติบัญญัติออกกฎหมายมาตามวิธีปกติได้ทันการณ์ แต่เมื่อตราพระราชกำหนดแล้วต้องรีบนำเสนอขอความเห็นชอบต่อรัฐสภาภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ ถ้ารัฐสภาไม่อนุมัติพระราชกำหนดนั้นก็จะตกไป ทั้งนี้ไม่ส่งผลกระทบต่อการที่ได้กระทำไปในระหว่างที่พระราชกำหนดนั้นประกาศใช้

๕. ประกาศพระบรมราชโองการจะมีได้ในกรณีที่รัฐธรรมนูญนั้นมีบทบัญญัติมอบ

อำนาจให้พระมหากษัตริย์ทรงกระทำได้ พระบรมราชโองการมีผลบังคับเท่ากับพระราชบัญญัติแต่โดยกระบวนการจะมีลักษณะคล้ายคลึงกับพระราชกำหนด นั่นคือหากเกิดกรณีสงครามหรือภาวะคับขันถึงขนาดอันอาจเป็นภัยของความมั่นคงแห่งราชอาณาจักร และการใช้อำนาจตาม ปกติของรัฐสภาขัดข้องไม่เหมาะสมกับสถานการณ์หรือไม่ทันการณ์ คณะรัฐมนตรีสามารถนำความขึ้นกราบบังคมทูลต่อพระมหากษัตริย์ เพื่อให้พระองค์ทรงใช้อำนาจประการจากพระบรมราชโองการใช้บังคับดังเช่น พระราชบัญญัติแต่ประกาศพระบรมราชโองการถือเป็นกฎหมายถาวร โดยไม่ต้องขอความเห็นชอบต่อรัฐสภาเหมือนพระราชกำหนด

๖.     พระราชกฤษฎีกาเป็นกฎหมายที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยคำแนะนำของ

ฝ่ายบริหาร คือ คณะรัฐมนตรีตามอำนาจที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญหรือพระราชบัญญัติ ฉะนั้นพระราชกฤษฎีกาจึงมีศักดิ์ต่ำกว่าพระราชบัญญัติ พระราชกำหนด ประกาศพระบรมราชโองการซึ่งจะขัดกับกฎหมายที่มีศักดิ์สูงกว่าไม่ได้ และโดยปกติแล้วพระราชกฤษฎีกาเป็นกฎหมายที่กำหนดรายละเอียดสืบเนื่องมาจากความในพระราชบัญญัติ หรือพระราชกำหนดเพื่อเป็นการประหยัดเวลาและลดขั้นตอนที่รัฐสภาจะต้องใช้ในการพิจารณาในรายละเอียด ดังนั้นการเปิดโอกาสให้มีพระราชกฤษฎีกา จึงเป็นการสะดวกที่ฝ่ายบริหารจะมากำหนดรายละเอียดในทางปฏิบัติเองภายใต้นโยบายและหลักการกว้างๆ ตามที่กฎหมายหลักบัญญัติเพื่อให้เหมาะสมกับเหตุการณ์บ้านเมือง เช่น พระราชกฤษฎีกาเปิดหรือปิดสมัยประชุมสภา พระราชกฤษฎีกายุบสภาอันเป็นการตราพระราชกฤษฎีกาโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญ

๗.  กฎกระทรวงเป็นกฎหมายที่ตราขึ้นตามพระราชบัญญัติหรือพระราชกำหนดอัน

เป็นกฎหมายแม่บทโดยนายกรัฐมนตรี หรือรัฐมนตรีเจ้ากระทรวงเป็นผู้เสนอร่างกฎกระทรวงนั้นให้คณะรัฐมนตรีเป็นผู้พิจารณา เมื่อผ่านความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี และผู้รักษาการตามกฎหมายแม่บทเป็นผู้ลงนามประกาศใช้ การตรากฎกระทรวงจึงกระทำเพื่อให้เป็นไปตามเจตนารมณ์ของกฎหมายหลักในเรื่องนั้นๆ ปกติแล้วกฎหมายหลักจะระบุให้อำนาจในการตรากฎกระทรวงในแต่ละกรณี เช่น กำหนดลักษณะของบัตรประจำตัว กำหนดวิธีการขอเอกสาร เป็นต้น

๘. ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานครเป็นกฎหมายที่ตราขึ้นตามพระราชบัญญัติกรุงเทพ

กรุงเทพ โดยผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นผู้เสนอให้สภากรุงเทพมหานครเป็นผู้พิจารณาและผู้ว่ากรุงเทพมหานครเป็นผู้ลงนามประกาศใช้ข้อบัญญัติ โดยถือว่ากรุงเทพมหานครเป็นผู้ตราข้อบัญญัตินั้น หากมีข้อขัดแย้งระหว่างสภากรุงเทพมหานครกับผู้ว่าราชการกรุงเทพมหา นครในร่างข้อบัญญัตินั้น ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครต้องเสนอให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวง มหาดไทยพิจารณา หากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเห็นชอบด้วย กับผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ก็ให้ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ลงนามประกาศใช้ข้อบัญญัติได้ แต่หากไม่เห็นชอบก็ให้ร่างนั้นตกไป ข้อบัญญัติจะมีผลใช้บังคับเมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา

๙.ข้อบัญญัติจังหวัดเป็นกฎหมายท้องถิ่นที่องค์การบริหารส่วนจังหวัดตราขึ้นบังคับ

ใช้ภายในขอบเขตของพระราชบัญญัติองค์การบริหารส่วนจังหวัด และพระราชบัญญัติระเบียบการบริหารราชการจังหวัด ผู้เสนอร่างคือ ผู้ว่าราชการจังหวัด ในฐานะประธานองค์การบริหารส่วนจังหวัด หรือสมาชิกสภาจังหวัด โดยให้สภาจังหวัดเป็นผู้พิจารณาและผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้ลงนามประกาศใช้ หากเกิดการขัดแย้งระหว่างสภาจังหวัดกับผู้ว่าราชการจังหวัดในร่างข้อบัญญัติให้ส่งเรื่องไปยังกระทรวงมหาดไทย หากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเห็นชอบด้วยก็ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดลงนามประกาศใช้ หากไม่เห็นชอบด้วยก็ให้ร่างนั้นเป็นอันตกไป

๑๐.เทศบัญญัติเป็นกฎหมายที่เทศบาลตราขึ้นบังคับใช้ภายในขอบเขตของพระราช

บัญญัติเทศบาลโดยสมาชิกสภาเทศบาลเป็นผู้เสนอร่างให้สภาเทศบาลพิจารณาและผู้ว่าราชการ จังหวัดเป็นผู้อนุมัติร่างเทศบัญญัติหากผู้ว่าราชการจังหวัดเห็นชอบด้วยนายกเทศมนตรีก็จะเป็นผู้ลงนามประกาศใช้หากไม่เห็นชอบด้วย ให้ส่งร่างคืนสภาเทศบาลเพื่อพิจารณาใหม่แต่ถ้าหากสภาเทศบาลยืนยันร่างเดิม ผู้ว่าราชการจังหวัดต้องส่งเรื่องให้กระทรวงมหาดไทยพิจารณา แต่ถ้าหากรัฐมนตรีเห็นชอบด้วย ก็ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดลงนามอนุมัติหากไม่เห็นชอบด้วยก็จะให้ร่างนั้นตกไป

๑๑.ข้อบังคับตำบล คือกฎหมายที่องค์การบริหารส่วนตำบล   ตราขึ้นบังคับใช้ภายในขอบเขตของตำบล

๑๒.            ประกาศของคณะปฏิวัติ เป็นประกาศของคณะปฏิวัติ คณะผู้ก่อการปฏิวัติถือว่าเป็นกฎหมาย

การร่างพระราชบัญญัติ

กระบวนการนิติบัญญัติ ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ได้กำหนดเรื่องการตรากฎหมายจะทำได้ก็แต่โดยคำแนะนำ และยินยอมของรัฐสภาซึ่งอาจสรุปในมาตรา ๙๓-๙๔[๗] ดังนี้คือ การร่างพระราชบัญญัติหรือร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญที่ได้รับความเห็นชอบของรัฐสภาแล้ว ให้นายกรัฐมนตรีนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายภายใน ๒๐ วันนับแต่วันที่ได้รับร่างพระราชบัญญัติหรือร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ นั้นจากรับสภาเพื่อพระมหากษัตริย์ทรงลงพระปรมาภิไธย และเมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ใช้บังคับเป็นกฎหมายได้   แต่ในกรณีที่ ร่างพระราชบัญญัติและร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญใดพระมหากษัตริย์ไม่ทรงเห็นชอบด้วยและพระราชทานคืนมายังรัฐสภาหรือเมื่อพ้น ๙๐ วัน แล้วมิได้พระราชทานคืนมารัฐสภา รัฐสภาจะต้องปรึกษาร่างพระราชบัญญัติหรือร่างพระราชบัญญัติ ประกอบรัฐธรรมนูญนั้นใหม่ ถ้ารัฐสภามีมติยืนยันตามเดิมด้วยคะแนนเสียงไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 ของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภาแล้ว    ให้นายกรัฐมนตรีนำร่างพระราชบัญญัติ หรือร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญนั้นขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายอีกครั้งเมื่อพระมหากษัตริย์ มิได้ทรงลงพระปรมาภิไธยพระราชทานคืนมาภายใน30วันให้นายกรัฐมนตรีนำร่างพระราชบัญญัติหรือร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญนั้น ประกาศในราชกิจจานุเบกษาใช้บังคับเป็นกฎหมายได้เสมือนหนึ่งว่าพระมหากษัตริย์ทรงลงพระปรมาภิไธยแล้ว

สำหรับกระบวนการตราร่างพระราชบัญญัติและร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐

๓.๓.๓ สถาบันนิติบัญญัติ ( Legislature )สภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา

การร่างพระราชบัญญัติตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ ตามราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ ๑๒๔ ตอนที่๔๗ก (วันที่๒๔สิงหาคม ๒๕๕๐)หน้า ๒๙ ในมาตรา๙๐ อธิบายเรื่องการร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญและร่างพระราชบัญญัติโดยสรุปว่าการร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญและร่างพระราชบัญญัติจะตราเป็นกฎหมายได้ก็โดยคำแนะนำและยินยอมของรัฐสภาและเมื่อพระมหากษัตริย์ทรงลงพระปรมาภิไธยให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ใช้บังคับคนทั่วประเทศเสมอกัน

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือสมาชิกวุฒิสภาจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบ(๑ใน๑๐)ของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของแต่ละสภามีสิทธิเข้าชื่อร้องต่อประธานสภาที่ตนเป็นสมาชิกว่าสมาชิกภาพของสมาชิกคนใดคนหนึ่งสิ้นสุดลง

สถาบันนิติบัญญัติ

สำหรับเรื่องสถาบันนิติบัญญัติจะอธิบายตามรัฐธรรมนูญปี ๒๕๔๐และปี๒๕๕๐ เพื่อให้นักศึกษาได้ศึกษาโดยละเอียด

สถาบันนิติบัญญัติตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช ๒๕๔๐ ได้แก่ รัฐสภา ซึ่งประกอบด้วยสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาดังจะอธิบายโดยละเอียด ดังนี้คือ

๑.     สภาผู้แทนราษฎร

สภาผู้แทนราษฎร ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐

สภาผู้แทนราษฎรประกอบด้วยสมาชิกจำนวน ๕๐๐ คน มาจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตจำนวน ๔๐๐ คน และมาจากการเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อจำนวน ๑๐๐ คน ซึ่งการเลือกตั้ง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ ให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนเลือกบัญชีรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งที่พรรคการเมืองจัดทำขึ้นเพียง ๑ บัญชี และให้ถือเขตประเทศเป็นเขตเลือกตั้ง ส่วนการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง ให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้งเขตละ ๑ คน โดยคำนวณจากจำนวนราษฎรทั้งประเทศตามหลักฐานทะเบียนราษฎรที่ประกาศในปีสุดท้ายก่อนการมีการเลือกตั้ง และ ในการเลือกตั้งทั่วไป   ให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อเพียง ๑ บัญชีและการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง ให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้งได้เขตละ ๑ คน

บุคคลที่มีคุณสมบัติต่อไปนี้เป็นผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง ( มาตรา ๑๐๕ )[๘]

๑.      มีสัญชาติไทยแต่บุคคลผู้มีสัญชาติไทยโดยการแปลงสัญชาติ ต้องได้สัญชาติไทยมา

แล้วไม่น้อยกว่า ๕ ปี

๒. มีอายุไม่ต่ำกว่าสิบแปดปีบริบูรณ์ในวันที่ ๑ มกราคมของปีที่มีการเลือกตั้ง

๓.  มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในเขตเลือกตั้ง มาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่าเก้าสิบวัน นับถึง

วันเลือกตั้ง ผู้มีสิทธิเลือกตั้งซึ่งอยู่นอกเขตเลือกตั้งตามมาตรา ๑๐๓ ที่ตนมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านหรือมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในเขตเลือกตั้ง เป็นเวลาไม่น้อยกว่าเก้าสิบวันนับถึงวันเลือกตั้ง   หรือมีถิ่นที่อยู่นอกราชอาณาจักร ย่อมมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้ง ทั้งนี้ตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไข ที่กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภาบัญญัติ

บุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิเลือกตั้ง มีลักษณะดังนี้คือ ( มาตรา ๑๐๖ )

๑. วิกลจริต หรือ จิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ

๒. เป็นภิกษุสามเณร และนักบวชหรือ นักพรต

๓. ต้องคุมขังอยู่โดยหมายของศาล

๔.     อยู่ในระหว่างถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง

ผู้มีสิทธิรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ( ส.ส. )

บุคคลซึ่งมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้เป็นผู้มีสิทธิรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

๑.   มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

๒.   มีอายุไม่ต่ำกว่า ๒๕ ปีบริบูรณ์

๓. สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าระดับปริญญาตรี หรือเทียบเท่า เว้นแต่จะเคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือสมาชิกวุฒิสภา

๔. เป็นสมาชิกพรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนึ่งแต่เพียงพรรคเดียวนับถึงวันสมัครรับ   เลือกตั้ง เป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่า ๙๐ วัน

๕.   ผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งต้องมีลักษณะ อย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้

๕.๑ มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งเป็นเวลาไม่น้อยกว่า ๑ ปีนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้ง

๕.๒ เคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง หรือเคยเป็นสมาชิกสภาท้องถิ่น หรือผู้บริหารท้องถิ่นในจังหวัดนั้น

๕.๓   เป็นบุคคลที่เกิดในจังหวัดที่มีการรับสมัครรับเลือกตั้ง

๕.๔  เคยศึกษาในสถานศึกษาที่ตั้งอยู่ในจังหวัด ที่สมัครรับเลือกตั้งเป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่า ๒ ปีการศึกษา

๕.๕   เคยรับราชการหรือเคยมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน ในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง เป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่า ๒ ปี

พรรคการเมืองที่ส่งสมาชิกเข้าสมัครรับเลือกตั้งในการเลือกตั้งแบบแบ่งเขต เลือกตั้งในเขตเลือกตั้งใด จะส่งได้คนเดียวในเขตเลือกตั้งนั้น

บุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้ง เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

บุคคลผู้มีลักษณะดังต่อไปนี้ เป็นบุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้ง เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร คือ

๑. ติดยาเสพติดให้โทษ

๒. เป็นบุคคลล้มละลายที่ศาลยังไม่สั่งให้พ้นคดี

๓. เป็นบุคคลผู้มีลักษณะต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิเลือกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตามมาตรา ๑๐๖ (๑) (๒) หรือ (๔)

๔. ต้องคำพิพากษาให้ถูกจำคุก และถูกคุมขังอยู่โดยหมายของศาล

๕. เคยต้องคำพิพากษาให้จำคุกตั้งแต่ 2 ปีขึ้นไปโดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึง ๕ ปีในวันเลือกตั้งเว้นแต่ความผิดอันได้ทำโดยประมาท

๖. เคยถูกไล่ออก ปลดออก หรือให้ออกจากราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ เพราะทุจริตต่อหน้าที่ หรือถือว่ากระทำการทุจริต หรือประพฤติมิชอบในวงราชการ

๗. เคยต้องคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดิน เพราะร่ำรวยผิดปกติ หรือมีทรัพย์สินเพิ่มขึ้นผิดปกติ

๘. เป็นขาราชการซึ่งมีตำแหน่ง หรือเงินเดือนประจำนอกจากขาราชการทางการเมือง

๙. เป็นสมาชิกสภาท้องถิ่น หรือผู้บริหารท้องถิ่น

๑๐. เป็นสมาชิกวุฒิสภา

๑๑. เป็นพนักงานหรือลูกจ้าง ของหน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ หรือของราชการส่วนท้องถิ่น หรือเป็นเจ้าหน้าที่อื่นของรัฐ

๑๒. เป็นกรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ตุลาการศาลปกครอง กรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ หรือกรรมการการตรวจเงินแผ่นดิน

๑๓. อยู่ในระหว่างต้องห้ามมิให้ดำรงตำแหน่ง ทางการเมืองตามมาตรา ๒๙๕

๑๔. เคยถูกวุฒิสภามีมติตามมาตรา ๓๐๗ ให้ถอดถอนออกจากตำแหน่ง และยังไม่พ้นกำหนด ๕ ปีนับแต่วันที่วุฒิสภามีมติจนถึงวันเลือกตั้ง

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรต้อง

๑. ไม่ดำรงตำแหน่งหรือหน้าที่ใดในหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ หรือตำแหน่งสมาชิกสภาท้องถิ่น ผู้บริหารท้องถิ่น หรือพนักงานส่วนท้องถิ่น ทั้งนี้ นอกจากขาราชการ การเมืองอื่นซึ่งมิใช้รัฐมนตรี

๒. ไม่รับสัมปทานจากรัฐ หน่วยราชการ หรือรัฐวิสาหกิจ หรือเข้าเป็นคู่สัญญากับรัฐ หน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจอันมีลักษณะเป็นการผูกขาดตัดตอนหรือเป็นหุ้นส่วน หรือผู้ถือหุ้นในห้างหุ้นส่วน หรือบริษัทที่ได้รับสัมปทาน หรือเข้าเป็นคู่สัญญาในลักษณะดังกล่าว

๓. ไม่รับเงินหรือประโยชน์ใดๆ หน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ เป็นพิเศษนอกเหนือไปจากที่หน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ ปฏิบัติกับบุคคลอื่นๆ ในธุรกิจการงานตามปกติ

บทบัญญัติตามมาตรานี้ มิให้ใช้บังคับในกรณีที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรรับเบี้ยหวัด บำเหน็จ บำนาญ เงินปีพระบรมวงศานุวงศ์ หรือเงินอื่นใดในลักษณะเดียวกัน และมิให้ใช้บังคับในกรณีที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรรับหรือดำรงตำแหน่งกรรมาธิการของรัฐสภา สภาผู้แทนราษฎร หรือวุฒิสภา หรือกรรมการที่ได้รับแต่งตั้ง ในการบริหารราชการแผ่นดิน ในกรณีที่ดำรงตำแหน่ง ข้าราชการการเมืองอื่นซึ่งมิใช่รัฐมนตรี

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรต้องไม่ใช้สถานะหรือตำแหน่งการเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เข้าไปก้าวก่ายหรือแทรกแซงในการบรรจุ แต่งตั้ง โยกย้าย โอน เลือนตำแหน่งและเลื่อนขั้นเงินเดือนของข้าราชการซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำและไม่ใช่ข้าราชการการเมือง พนักงานหรือลูกจ้างของหน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือราชการส่วนท้องถิ่น หรือให้บุคคลดังกล่าวพ้นจากตำแหน่ง ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้ หลักเกณฑ์และวิธีการเลือกตั้ง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรให้เป็นไปตามกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วย การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา

เพื่อให้การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เป็นไปด้วยความสุจริตและยุติธรรม ให้รัฐสนับสนุนการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในเรื่องดังต่อไปนี้

๑. จัดที่ปิดประกาศและที่ติดแผ่นป้ายเกี่ยวกับการเลือกตั้งในที่สาธารณะซึ่งเป็นของรัฐ

๒. พิมพ์และจัดส่งเอกสารเกี่ยวกับการเลือกตั้งไปให้ผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้ง

๓. จัดหาสถาที่หาเสียงเลือกตั้งให้แก่ผู้สมัครรับเลือกตั้ง

๔. จัดสรรเวลาออกอากาศทางวิทยุกระจายเสียงและวิทยุโทรทัศน์ให้แก่พรรคการเมือง

๕.   กิจการอื่นที่คณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศกำหนด

การดำเนินการตาม(๑) (๔) หรือ (๕) โดยผู้สมัครรับเลือกตั้ง พรรคการเมือง หรือบุคลอื่นนอกจากรัฐ จะกระทำมิได้

หลักเกณฑ์เงื่อนไข และวิธีการดำเนินงานตามมาตรานี้ ให้เป็นไปตามกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และสมาชิกวุฒิสภา ซึ่งต้องให้โอกาสโดยเท่าเทียมกัน

สภาผู้แทนราษฎร ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐

ตามราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๒๔ ตอนที่ ๔๗ ก ลงวันที่๒๔ สิงหาคม ๒๕๕๐ มีรายละเอียดดังนี้

สภาผู้แทนราษฎรประกอบด้วยสมาชิกจำนวนสี่ร้อยแปดสิบคน(๔๘๐ คน) โดยเป็น

สมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งจำนวนสี่ร้อยคน(๔๐๐คน) และสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบสัดส่วนจำนวนแปดสิบคน (๘๐ คน) ตามมาตรา ๙๓

การเลือกตั้งมี ๒ ลักษณะคือ

๑. การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง ให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งใดมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้งผู้สมัครรับเลือกตั้งได้เท่าจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มีได้ในเขตเลือกตั้งนั้น ตามมาตรา ๙๔

๒. การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบสัดส่วน

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบสัดส่วน ให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตามบัญชีรายชื่อที่พรรคการเมืองจัดทำขึ้น โดยให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งใดมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนเลือกพรรคการเมืองที่จัดทำบัญชีรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งนั้นได้หนึ่งเสียง ตามมาตรา ๙๕

พรรคการเมืองหนึ่งจะส่งผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบสัดส่วนทุกเขตเลือกตั้ง หรือจะส่ง

เพียงบางเขตเลือกตั้งก็ได้บัญชีรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบสัดส่วนของพรรคการเมืองใดที่ได้ยื่นไว้แล้ว ถ้าปรากฏว่าก่อนหรือในวันเลือกตั้งมีเหตุไม่ว่าด้วยประการใดที่มีผลทำให้บัญชีรายชื่อของพรรคการเมืองนั้นมีจำนวนผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบสัดส่วนไม่ครบตามจำนวนที่พรรคการเมืองนั้นได้ยื่นไว้ ให้ถือว่าบัญชีรายชื่อของพรรคการเมืองนั้นมีจำนวนผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบสัดส่วนเท่าที่มีอยู่ และในกรณีนี้ให้ถือว่าสภาผู้แทนราษฎรประกอบด้วยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเท่าที่มีอยู่

ในมาตรา ๙๖ การกำหนดเขตเลือกตั้งสำหรับการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบ

สัดส่วน ให้ดำเนินการดังต่อไปนี้

(๑) ให้จัดแบ่งพื้นที่ประเทศออกเป็นแปดกลุ่มจังหวัด และให้แต่ละกลุ่มจังหวัดเป็นเขต

เลือกตั้ง โดยแต่ละเขตเลือกตั้งให้มีจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้สิบคน

(๒) การจัดกลุ่มจังหวัด ให้จัดจังหวัดที่มีพื้นที่ติดต่อกันอยู่ในกลุ่มจังหวัดเดียวกัน และในกลุ่มจังหวัดทุกกลุ่มต้องมีจำนวนราษฎรตามหลักฐานการทะเบียนราษฎรที่ประกาศในปีสุดท้ายก่อนปีที่มีการเลือกตั้งรวมกันแล้วใกล้เคียงกัน ทั้งนี้ โดยให้จังหวัดทั้งจังหวัดอยู่ในเขตเลือกตั้งเดียวมาตรา ๙๗ การจัดทำบัญชีรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งของพรรคการเมืองสำหรับการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบสัดส่วน ให้ดำเนินการดังต่อไปนี้

(๑) บัญชีรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งในแต่ละเขตเลือกตั้งต้องมีรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งครบตามจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบสัดส่วนที่จะมีได้ในแต่ละเขตเลือกตั้ง และต้องเรียงตามลำดับหมายเลข แล้วให้ยื่นต่อคณะกรรมการการเลือกตั้งก่อนวันเปิดสมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง

(๒) รายชื่อของบุคคลตาม (๑) ต้องไม่ซ้ำกับรายชื่อของผู้สมัครรับเลือกตั้ง ทั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งและแบบสัดส่วนไม่ว่าของพรรคการเมืองใด และต้องคำนึงถึงโอกาส สัดส่วนที่เหมาะสมและความเท่าเทียมกันระหว่างหญิงและชาย

คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

ตามมาตรา ๙๙ กำหนดบุคคลผู้มีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ เป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

๑. มีสัญชาติไทย แต่บุคคลผู้มีสัญชาติไทยโดยการแปลงสัญชาติ ต้องได้สัญชาติไทย

มาแล้วไม่น้อยกว่าห้าปี

๒. มีอายุไม่ต่ำกว่าสิบแปดปีบริบูรณ์ในวันที่ ๑ มกราคมของปีที่มีการเลือกตั้ง และ

๓. มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในเขตเลือกตั้งมาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่าเก้าสิบวันนับถึงวัน

เลือกตั้ง

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งซึ่งอยู่นอกเขตเลือกตั้งที่ตนมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน หรือมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในเขตเลือกตั้งเป็นเวลาน้อยกว่าเก้าสิบวันนับถึงวันเลือกตั้ง หรือมีถิ่นที่อยู่นอกราชอาณาจักรย่อมมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้ง ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา

บุคคลผู้มีลักษณะดังต่อไปนี้ในวันเลือกตั้งรัฐธรรมนูญกำหนดให้เป็นบุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิเลือกตั้งตามมาตรา ๑๐๐

๑. เป็นภิกษุ สามเณร นักพรต หรือนักบวช

๒. อยู่ในระหว่างถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง

๓. ต้องคุมขังอยู่โดยหมายของศาลหรือโดยคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมาย

๔. วิกลจริต หรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ

คุณสมบัติของบุคคลที่มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง

ตามมาตรา ๑๐๑ บุคคลผู้มีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ เป็นผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็น

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

๑. มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

๒. มีอายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบห้าปีบริบูรณ์ในวันเลือกตั้ง

๓. เป็นสมาชิกพรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนึ่งแต่เพียงพรรคเดียวเป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่าเก้าสิบวันนับถึงวันเลือกตั้ง เว้นแต่ในกรณีที่มีการเลือกตั้งทั่วไปเพราะเหตุยุบสภา ต้องเป็นสมาชิกพรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนึ่งแต่เพียงพรรคเดียวเป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่าสามสิบวัน

นับถึงวันเลือกตั้ง

๔. ผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง ต้องมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้ด้วย

๔.๑ มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งมาแล้วเป็นเวลาติดต่อกัน

ไม่น้อยกว่าห้าปีนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้ง

๔.๒ เป็นบุคคลซึ่งเกิดในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง

๔.๓ เคยศึกษาในสถานศึกษาที่ตั้งอยู่ในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งเป็นเวลาติดต่อกัน

ไม่น้อยกว่าห้าปีการศึกษา

๔.๔ เคยรับราชการหรือเคยมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง

เป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่าห้าปี

๕. ผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบสัดส่วนต้องมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งตาม (๔) ด้วย

แต่ลักษณะดังกล่าวในกรณีใดที่กำหนดถึงจังหวัด ให้หมายถึงกลุ่มจังหวัด

๖. คุณสมบัติอื่นตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา

บุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

๑ ติดยาเสพติดให้โทษ

๒ เป็นบุคคลล้มละลายหรือเคยเป็นบุคคลล้มละลายทุจริต

๓ เป็นบุคคลผู้มีลักษณะต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตาม

มาตรา ๑๐๐ (๑) (๒) หรือ (๔)

๔ ต้องคำพิพากษาให้จำคุกและถูกคุมขังอยู่โดยหมายของศาล

๕ เคยต้องคำพิพากษาให้จำคุกโดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึงห้าปีในวันเลือกตั้ง เว้นแต่ใน

ความผิดอันได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ

๖ เคยถูกไล่ออก ปลดออก หรือให้ออกจากราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ

เพราะทุจริตต่อหน้าที่ หรือถือว่ากระทำการทุจริตและประพฤติมิชอบในวงราชการ

๗ เคยต้องคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดิน เพราะร่ำรวย

ผิดปกติหรือมีทรัพย์สินเพิ่มขึ้นผิดปกติ

๘ เป็นข้าราชการซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำนอกจากข้าราชการการเมือง

๙ เป็นสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น

๑๐ เป็นสมาชิกวุฒิสภาหรือเคยเป็นสมาชิกวุฒิสภาและสมาชิกภาพสิ้นสุดลงแล้วยังไม่เกินสองปี

๑๑ เป็นพนักงานหรือลูกจ้างของหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ หรือ

เป็นเจ้าหน้าที่อื่นของรัฐ

๑๒ เป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ กรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดิน กรรมการ

ป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ กรรมการตรวจเงินแผ่นดิน หรือกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ

๑๓ อยู่ในระหว่างต้องห้ามมิให้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองตามมาตรา ๒๖๓

๑๔ เคยถูกวุฒิสภามีมติตามมาตรา ๒๗๔ ให้ถอดถอนออกจากตำแหน่ง

อายุของสภาผู้แทนราษฎรมีกำหนดคราวละสี่ปี(๔ ปี)นับแต่วันเลือกตั้งในระหว่างอายุของสภาผู้แทนราษฎร จะมีการควบรวมพรรคการเมืองที่มีสมาชิกเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมิได้ตามมาตรา ๑๐๔

สมาชิกภาพของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเริ่มตั้งแต่วันเลือกตั้งตามมาตรา ๑๐๕

สมาชิกภาพของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดลง เมื่อ ตามมาตรา ๑๐๖

(๑) ถึงคราวออกตามอายุของสภาผู้แทนราษฎร หรือมีการยุบสภาผู้แทนราษฎร

(๒) ตาย

(๓) ลาออก

(๔) ขาดคุณสมบัติตามมาตรา ๑๐๑

(๕) มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๑๐๒

(๖) กระทำการอันต้องห้ามตามมาตรา ๒๖๕ หรือมาตรา ๒๖๖

(๗) ลาออกจากพรรคการเมืองที่ตนเป็นสมาชิก หรือพรรคการเมืองที่ตนเป็นสมาชิกมีมติด้วยคะแนนเสียงไม่น้อยกว่าสามในสี่ของที่ประชุมร่วมของคณะกรรมการบริหารของพรรคการเมืองและสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่สังกัดพรรคการเมืองนั้น ให้พ้นจากการเป็นสมาชิกของพรรคการเมืองที่ตนเป็นสมาชิก ในกรณีเช่นนี้ ให้ถือว่าสิ้นสุดสมาชิกภาพนับแต่วันที่ลาออกหรือพรรคการเมืองมีมติเว้นแต่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรผู้นั้นได้อุทธรณ์ต่อศาลรัฐธรรมนูญภายในสามสิบวันนับแต่วันที่พรรคการเมืองมีมติ คัดค้านว่ามติดังกล่าวมีลักษณะตามมาตรา ๖๕ วรรคสาม ถ้าศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่ามติดังกล่าวมิได้มีลักษณะตามมาตรา ๖๕ วรรคสาม ให้ถือว่าสมาชิกภาพสิ้นสุดลงนับแต่วันที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย แต่ถ้าศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่ามติดังกล่าวมีลักษณะตามมาตรา ๖๕ วรรคสาม สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรผู้นั้นอาจเข้าเป็นสมาชิกของพรรคการเมืองอื่นได้ภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย

(๘) ขาดจากการเป็นสมาชิกของพรรคการเมืองในกรณีที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งยุบพรรคการเมืองที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรผู้นั้นเป็นสมาชิก และไม่อาจเข้าเป็นสมาชิกของพรรคการเมืองอื่นได้ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่ง ในกรณีเช่นนี้ให้ถือว่าสิ้นสุดสมาชิกภาพนับแต่วันถัดจากวันที่ครบกำหนดหกสิบวันนั้น

(๙) วุฒิสภามีมติตามมาตรา ๒๗๔ ให้ถอดถอนออกจากตำแหน่ง หรือศาลรัฐธรรมนูญ

มีคำวินิจฉัยให้พ้นจากสมาชิกภาพตามมาตรา ๙๑ หรือศาลฎีกามีคำสั่งตามมาตรา ๒๓๙ วรรคสองในกรณีเช่นนี้ ให้ถือว่าสิ้นสุดสมาชิกภาพนับแต่วันที่วุฒิสภามีมติหรือศาลมีคำวินิจฉัยหรือมีคำสั่งแล้วแต่กรณี

(๑๐)ขาดประชุมเกินจำนวนหนึ่งในสี่ของจำนวนวันประชุมในสมัยประชุมที่มีกำหนด เวลาไม่น้อยกว่าหนึ่งร้อยยี่สิบวันโดยไม่ได้รับอนุญาตจากประธานสภาผู้แทนราษฎร

(๑๑) ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุก แม้จะมีการรอการลงโทษ เว้นแต่เป็นการรอการ

ลงโทษในความผิดอันได้กระทำโดยประมาท ความผิดลหุโทษ หรือความผิดฐานหมิ่นประมาท

อายุของสภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุด ดำเนินการดังนี้

เมื่ออายุของสภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดลง พระมหากษัตริย์จะได้ทรงตรา

พระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรใหม่เป็นการเลือกตั้งทั่วไป ซึ่งต้องกำหนดวันเลือกตั้งภายในสี่สิบห้าวัน(๔๕วัน)นับแต่วันที่อายุของสภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดลง และวันเลือกตั้งนั้นต้องกำหนดเป็นวันเดียวกันทั่วราชอาณาจักรตามมาตรา ๑๐๗

การยุบสภาผู้แทนราษฎร

พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจที่จะยุบสภาผู้แทนราษฎรเพื่อให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรใหม่ตามมาตรา ๑๐๘

การยุบสภาผู้แทนราษฎรให้กระทำโดยพระราชกฤษฎีกา ซึ่งต้องกำหนดวันเลือกตั้ง

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรใหม่เป็นการเลือกตั้งทั่วไปภายในระยะเวลาไม่น้อยกว่าสี่สิบห้าวันแต่ไม่เกินหกสิบวัน(๖๐ วัน)นับแต่วันยุบสภาผู้แทนราษฎร และวันเลือกตั้งนั้นต้องกำหนดเป็นวันเดียวกันทั่วราชอาณาจักร การยุบสภาผู้แทนราษฎรจะกระทำได้เพียงครั้งเดียวในเหตุการณ์เดียวกัน

การแต่งตั้งผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร

ตามมาตรา๑๑๐ภายหลังที่คณะรัฐมนตรีเข้าบริหารราชการแผ่นดินแล้วพระมหากษัตริย์

จะทรงแต่งตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรผู้เป็นหัวหน้าพรรคการเมือง ในสภาผู้แทนราษฎรที่สมาชิกในสังกัดของพรรคตนมิได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี และมีจำนวนมากที่สุดในบรรดาพรรคการเมืองที่สมาชิกในสังกัดมิได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี แต่ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎรในขณะ แต่งตั้งเป็นผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร

ในกรณีที่ไม่มีพรรคการเมืองใดในสภาผู้แทนราษฎรมีลักษณะที่กำหนดไว้ตามวรรคหนึ่ง ให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรผู้เป็นหัวหน้าพรรคการเมืองซึ่งได้รับเสียงสนับสนุนข้างมากจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในพรรคการเมืองที่สมาชิกในสังกัดของพรรคนั้นมิได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีเป็นผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร ในกรณีที่มีเสียงสนับสนุนเท่ากัน ให้ใช้วิธีจับสลากให้ประธานสภาผู้แทนราษฎรเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้งผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร

ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎรย่อมพ้นจากตำแหน่งเมื่อขาดคุณสมบัติดังกล่าวในวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง และให้นำบทบัญญัติมาตรา ๑๒๔ วรรคสี่ มาใช้บังคับโดยอนุโลม ในกรณีเช่นนี้พระมหากษัตริย์จะได้ทรงแต่งตั้งผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎรแทนตำแหน่งที่ว่าง

นักศึกษาต้องศึกษารัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ ประกอบจึงจะทำให้เข้าใจยิ่งขึ้น

เพื่อให้ง่ายแก่การเข้าใจดูเรื่องการเลือกตั้งตามรัฐธรรมนูญ ฉบับปี ๒๕๕๐ให้ดูแผนภูมิ ๓.๓

ส.ส.มี ๔๘๐ คน

มาจากการเลือกตั้ง ๒ แบบ

ส.ส.แบบแบ่งเขต มี ๔๐๐คน

๑.แบ่งเขตเลือกตั้งของจังหวัดโดยเขตเลือกตั้งหนึ่งมี ส.ส.ไม่เกิน ๓ คน

๒.จังหวัดใดมีส.ส.ไม่เกิน๓คนถือเขตจังหวัดเป็นเขตเลือกตั้ง

๓.หากมี ส.ส.๓คนทุกเขตเลือกตั้งไม่ได้ให้แบ่งเขตละ๓คนก่อน เขตที่เหลือต้องมี ส.ส.ไม่น้อยกว่า ๒ คน

๔.จังหวัดที่มีส.ส.ได้๔คนให้แบ่งเขตเลือกตั้งเขตละ๒คน

๕.สามารถลงคะแนนเลือกผู้สมัครได้๑-๓คนตามจำนวน ส.ส.ในเขตเลือกตั้ง

ส.ส. แบบสัดส่วน มี ๘๐ คน

๑.แบ่งพื้นที่ประเทศไทยออกเป็น ๘ กลุ่มจังหวัดแต่ละกลุ่มจังหวัดเป็นเขตเลือกตั้ง

๒.แต่ละเขตเลือกตั้งมี ส.ส. ได้ ๑๐ คน

๓.สามารถลงคะแนนเลือกพรรคการเมืองได้พรรคเดียว

๔.พรรคใดจะได้ ส.ส. ในกลุ่มจังหวัดจำนวนเท่าใดขึ้นกับคะแนนที่ประชาชนเลือก

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ตามรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันมีหน้าที่ดังนี้

๑.      ออกกฎหมายเพื่อสร้างความเป็นธรรมในสังคม

๒.     ควบคุมการบริหารราชการแผ่นดิน

๓.      อนุมัติงบประมาณในการพัฒนาประเทศอย่างเป็นธรรม

๔.      เป็นปากเสียงรับฟังปัญหาของประชาชนเพื่อเสนอให้รัฐบาลแก้ไข

๒.    วุฒิสภา

เรื่องวุฒิสภาผู้เขียนจะเปรียบเทียบวุฒิสภา ตามรัฐธรรมนูญ คือ

วุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐

วุฒิสภา ประกอบด้วยสมาชิก ซึ่งราษฎรเลือกตั้งจำนวนสองร้อยคน

สมาชิกวุฒิสภา[๙] ( สว. )   มาจากการเลือกตั้งโดยวิธีออกเสียงลงคะแนนโดยตรงและลับ โดยใช้เขตจังหวัดเป็นเขตเลือกตั้ง ผู้มีสิทธิเลือกตั้งออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้งผู้สมัครในเขตเลือกตั้งนั้นได้ ๑ คน จังหวัดใดมี สมาชิกวุฒิสภา ได้มากกว่า ๑ คน ให้ผู้สมัครที่ได้รับคะแนนสูงสุดเรียงตามลำดับจนครบจำนวนสมาชิกวุฒิสภา ที่พึงมีในจังหวัดนั้นเป็นผู้ได้รับเลือกตั้งเป็น สมาชิกวุฒิสภา

เงื่อนไขในการดำรงตำแหน่งของสมาชิกวุฒิสภา

๑.       สมาชิกวุฒิสภามีอายุการดำรงตำแหน่ง ๖ ปี

๒.     สมาชิกวุฒิสภาจะเป็นรัฐมนตรีหรือข้าราชการการเมืองอื่นไม่ได้ และผู้ที่เคย

เป็นสมาชิกวุฒิสภาและพ้นสมาชิกภาพไม่เกิน ๑ ปี ( ยกเว้นออกตามวาระของวุฒิสภา ) จะเป็นรัฐมนตรีหรือข้าราชการการเมืองอื่นมิได้

๓.     สมาชิกวุฒิสภาต้องไม่กระทำการอันต้องห้าม ดังนี้

๓.๑ ไม่ดำรงตำแหน่งในหน่วยงานของรัฐ หรือตำแหน่งสมาชิกสภาท้องถิ่น

ผู้บริหารท้องถิ่น หรือพนักงานส่วนท้องถิ่น

๓.๒ ไม่รับสัมปทานจากรัฐหรือเป็นคู่สัญญากับรัฐอันมีลักษณะเป็นการผูกขาด

ตัดตอนหรือเป็นหุ้นส่วนหรือถือหุ้นในห้างหุ้นส่วนจำกัดหรือบริษัทที่รับ

สัมปทานหรือเข้าเป็นคู่สัญญาในลักษณะดังกล่าว

๓.๓ ไม่รับประโยชน์ใดๆ จากรัฐนอกเหนือจากที่รัฐปฏิบัติกับบุคคลอื่นๆ ใน

ธุรกิจการงานปกติ

๔.     ไม่ก้าวก่ายหรือแทรกแซงการบริหารงานบุคคลของหน่วยงานของรัฐ

การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา

มาตรา ๑๓๑ของรัฐธรรมนูญบัญญัติว่า “เมื่ออายุของวุฒิสภาสิ้นสุดลง พระมหากษัตริย์จะได้ทรงตราพระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาใหม่เป็นการเลือกตั้งทั่วไป ซึ่งจะต้องกำหนดวันเลือกตั้งภายในสามสิบวันนับแต่วันที่อายุของวุฒิสภาสิ้นสุดลง และวันเลือกตั้งต้องกำหนดเป็นวันเดียวกันทั่วราชอาณาจักร” อย่างไรก็ดี บทเฉพาะกาลมาตรา ๓๑๕ บัญญัติเกี่ยวกับการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา ครั้งแรกว่า   “ในกรณีที่สมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภาสิ้นสุดลงเมื่อครบสี่ปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้ง ให้ดำเนินการเลือกตั้งให้แล้วเสร็จภายในหกสิบวันก่อนวันครบสี่ปี”

ดังนั้น ตามบทเฉพาะกาล จะต้องเลือกสมาชิกวุฒิสภาให้เสร็จสิ้นภายใน ๖๐ วันก่อนวันที่ ๒๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ นั่นคือวันเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาครั้งแรกในประเทศไทยจะอยู่ระหว่างวันที่ ๒๐ มกราคม-๒๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ ซึ่งกำหนดการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาที่คณะกรรมการการเลือกตั้งได้กำหนดให้มีขั้นครั้งแรกในประเทศไทย คือ วันที่ ๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ โดยจัดวันเดียวกันทั่วประเทศ และจัดการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาเป็นครั้งที่ ๒ ในวันที่ ๑๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๙

คุณสมบัติของผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภา

รัฐธรรมนูญ มาตรา ๑๒๕ มีบทบัญญัติเกี่ยวกับคุณสมบัติของผู้สมัครดังนี้

๑.       มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

๒.     มีอายุไม่ต่ำกว่า ๔๐ ปีบริบูรณ์ ในวันเลือกตั้ง

๓.     สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือเทียบเท่า

๔.     มีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้ด้วยคือ

๔.๑ มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งมาแล้วเป็นเวลา

ติดต่อกันไม่น้อยกว่า ๑ ปี นับถึงวันสมัครรับเลือกตั้ง

๔.๒ เคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง หรือเคยเป็น

สมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่นในจังหวัดนั้น

๔.๓ เป็นบุคคลซึ่งเกิดในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง

๔.๔ เคยศึกษาในสถานศึกษาที่ตั้งอยู่ในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งเป็นเวลา

ติดต่อกันไม่น้อยกว่า ๒ ปีการศึกษา

๔.๕ เคยรับราชการ หรือเคยมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน ในจังหวัดที่สมัครรับ

เลือกตั้งเป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่า ๒ ปี

บุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้ง

รัฐธรรมนูญ มาตรา ๑๒๖ ห้ามมิให้บุคคลต่อไปนี้สมัครรับเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา

๑.      เป็นสมาชิกหรือผู้ดำรงตำแหน่งอื่นของพรรคการเมือง

๒.     เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือเคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และพ้นจากการเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร แล้วยังไม่เกินหนึ่งปีนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้ง

๓.     เป็นหรือเคยเป็นสมาชิกวุฒิสภาตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ ในอายุของวุฒิสภาคราวก่อนการสมัครรับเลือกตั้ง

๔.     บุคคลผู้มีลักษณะต้องห้ามดังต่อไปนี้

๔.๑   ติดยาเสพติดให้โทษ

๔.๒  เป็นบุคคลล้มสลายซึ่งศาลยังไม่สั่งให้พ้นจากคดี

๔.๓  วิกลจริต หรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ

๔.๔  เป็นภิกษุ สามเณร นักพรต   หรือนักบวช

๔.๕  อยู่ในระหว่างถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง

๔.๖  ต้องคำพิพากษาให้จำคุกและถูกคุมขังโดยหมายของศาล

๔.๗  เคยต้องคำพิพากษาให้จำคุกตั้งแต่สองปีขั้นไปโดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึง

ห้าปีในวันเลือกตั้ง เว้นแต่ในความผิดอันได้กระทำโดยประมาท

๔.๘ เคยถูกไล่ออก ปลดออกหรือให้ออกจากราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐ

วิสาหกิจเพราะทุจริตต่อหน้าที่หรือถือว่ากระทำการทุจริตและประพฤติมิ

ชอบในวงราชการ

๔.๙ เคยต้องคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดิน

เพราะร่ำรวยผิดปกติหรือมีทรัพย์สินเพิ่มขึ้นผิดปกติ

๔.๑๐ เป็นข้าราชการซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำนอกจากข้าราชการ

การเมือง

๔.๑๑ เป็นสมาชิกสภาท้องถิ่น

๔.๑๒ เป็นพนักงานหรือลูกจ้างของหน่วยงานของรัฐหรือรัฐวิสาหกิจหรือของ

ราชการส่วนท้องถิ่นหรือเป็นเจ้าหน้าที่อื่นของรัฐ

๔.๑๓ เป็นกรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดินรัฐสภา กรรมการสิทธิ

มนุษยชนแห่งชาติ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ตุลาการศาลปกครอง

กรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ หรือกรรมการตรวจ

เงินแผ่นดิน

๔.๑๔ อยู่ในระหว่างต้องห้ามมิให้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองด้วยเหตุจงใจไม่

ยื่นบัญชีแสดงรายการทรัพย์สินและหนี้สินและเอกสารประกอบตามที่

กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ หรือจงใจไม่ยื่นบัญชีแสดงรายการทรัพย์สินและ

หนี้สินและเอกสารประกอบด้วยข้อความอันเป็นเท็จหรือปกปิด

ข้อเท็จจริง ที่ควรแจ้งให้ทราบ

๔.๑๕ เคยถูกวุฒิสภามีมติให้ถอดถอนออกจากตำแหน่งและยังไม่พ้นกำหนด

ห้าปีนับแต่วันที่วุฒิสภามีมติจนถึงวันเลือกตั้ง

สังเกตว่า ลักษณะต้องห้ามใน ข้อ ๔ จะเหมือนกับลักษณะต้องห้ามสำหรับผู้สมัคร

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคณะกรรมการการเลือกตั้งได้ตีความหมายของรัฐธรรมนูญ มาตรา ๑๒๖(๓) ว่า สมาชิกวุฒิสภาปัจจุบันไม่เข้าข่ายลักษณะต้องห้ามเนื่องจากเป็นสมาชิกวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญฉบับก่อนไม่ใช่ฉบับนี้   จึงสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภาได้

การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา

เขตการเลือกตั้ง ใช้เขตจังหวัดเป็นเขตเลือกตั้งทั้งประเทศมีเขตเลือกตั้ง ๗๖ เขต ( เลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร มีเขตเลือกตั้งรวมทั้งประเทศ ๔๐๐ เขต )

หน่วยเลือกตั้ง ( เหมือนกับการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ) ใช้เขตหมู่บ้าน เช่น  เขตของหน่วยเลือกตั้ง (ยกเว้นในเขตชุมชนหนาแน่น) และสำหรับแต่ละหน่วยเลือกตั้งให้ถือเกณฑ์ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ๘๐๐ คนเป็นประมาณ คณะกรรมการการเลือกตั้งประจำเขต ( กกต.เขต)ประกาศหน่วยเลือกตั้งไม่น้อยกว่า ๒๐ วันก่อนวันเลือกตั้ง

ที่เลือกตั้ง ( เหมือนเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ) ที่เลือกตั้ง ได้แก่สถานที่ต่างๆ เช่น   โรงเรียน   วัด ที่กำหนดให้การลงคะแนนเลือกตั้ง กกต.เขต ประกาศที่เลือกตั้งไม่น้อยกว่า ๒๐ วันก่อนวันเลือกตั้ง   ตามปกติหน่วยเลือกตั้งหนึ่งจะมีที่เลือกตั้งหนึ่งที ซึ่งอยู่ภายในบริเวณหน่วยเลือกตั้ง อย่างไรก็ดีเพื่ออำนวยความสะดวกแก่ผู้ไปใช้สิทธิเลือกตั้งหรือเพื่อความปลอดภัย อาจกำหนดให้ที่เลือกตั้งอยู่นอกบริเวณหน่วยเลือกตั้งก็ได้ แต่ต้องอยู่ในบริเวณใกล้เคียงกับหน่วยเลือกตั้ง   สำหรับที่เลือกตั้งกลาง หมายถึงที่เลือกตั้งอยู่ในหรือนอกเขตเลือกตั้งก็ได้ ตามปกติใช้สำหรับการลงคะแนนเลือกตั้งล่วงหน้าก่อนวันเลือกตั้ง

การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. ๒๕๔๐

ประเทศไทยจัดให้มีการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาเป็นครั้งแรก เมื่อวันที่ ๔ มีนาคม พ.ศ.๒๕๔๓

๑. กำหนดให้มีสมาชิกวุฒิสภา   จำนวน ๒๐๐   คน

๒.  อยู่ในวาระละ ๖ ปี

๓.     มาจากการเลือกตั้ง

๔.     การเลือกตั้งใช้วิธีการลงคะแนนโดยตรงและลับ

การแนะนำตัวผู้สมัคร

การแนะนำตัวผู้สมัครให้กระทำได้เฉพาะการจัดพิมพ์เอกสารการแนะนำตัว หมายความถึงการแสดงข้อมูลส่วนตัวเกี่ยวกับประวัติส่วนตัว ประวัติการศึกษา และประวัติการทำงานหรือประสบการณ์ในการทำงาน

คณะกรรมการการเลือกตั้ง อาจกำหนดจำนวนเงินค่าใช้จ่ายเพื่อความเป็นธรรม แก่ผู้สมัครทุกคนก็ได้ เพื่อประโยชน์ในการแนะนำตัวผู้สมัครโดยเท่าเทียมกัน คณะกรรมการการเลือกตั้งประสานงานกับหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องเพื่อดำเนินการ ดังต่อไปนี้

๑.      จัดให้มีการปิดประกาศและปิดแผ่นป้ายเกี่ยวกับการเลือกตั้ง และผู้สมัครรับเลือกตั้งหรือในที่ชุมชนหนาแน่นที่เห็นสมควร

๒.     พิมพ์และจัดส่งเอกสารเกี่ยวกับการเลือกตั้งและผู้สมัครรับเลือกตั้งไปให้ผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้ง

๓.     จัดหาสถานที่แนะนำตัวผู้สมัครรับเลือกตั้ง

๔.     จัดสรรเวลาการออกอากาศทางวิทยุกระจายเสียง และวิทยุโทรทัศน์เพื่อแนะนำตัวผู้สมัครรับเลือกตั้ง

๕.     กิจการอื่นๆที่คณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศกำหนด

การกระทำที่ต้องห้ามบางประการเกี่ยวกับการเลือกตั้ง

๑.      ห้ามซื้อเสียงหรือจัดเตรียมซื้อเสียง

๒.     ห้ามให้สัญญาว่าจะให้เงิน ทรัพย์สิน หรือประโยชน์อื่นใดแก่ชุมชน สมาคม มูลนิธิ วัด สถาบันการศึกษา สถานสงเคราะห์

๓.     ห้ามจัดมหรสพหรือการรื่นเริง

๔.     ห้ามจัดเลี้ยง

๕.     ห้ามหลอกลวง บังคับขู่เข็ญ   ใส่ร้าย

๖.      ห้ามจูงใจให้เข้าใจผิดในคะแนนนิยมของผู้สมัคร

๗.     ห้ามจัดยานพาหนะนำผู้มีสิทธิเลือกตั้งไปยังที่เลือกตั้ง

๘.     ห้ามเจ้าหน้าที่ของรัฐใช้ตำแหน่งโดยมิชอบเพื่อเป็นคุณหรือโทษแก่ผู้สมัคร

การกำหนดโทษสำหรับความผิดนั้น ให้ถืออัตราโทษเดียวกับการกระทำความผิดเกี่ยวกับการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

อำนาจหน้าที่ของวุฒิสภา

อำนาจหน้าที่ของวุฒิสภาตามกฎหมายรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๓๔กับอำนาจหน้าที่ของวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ มีหน้าที่ตาม

ข้อ ๑ ตามมาตรา ๑๘๗ สมาชิกวุฒิสภาไม่น้อยกว่า ๓ ใน ๕ มีสิทธิขอเปิดอภิปรายทั่วไปในวุฒิสภาเพื่อให้คณะรัฐมนตรีแถลงข้อเท็จจริง    หรือชี้แจงปัญหาสำคัญเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดิน โดยไม่มีการลงมติ

ข้อ ๒ วุฒิสภา มีหน้าที่เลือก แต่งตั้ง ให้คำแนะนำ หรือให้ความเห็นชอบให้บุคคลเข้าดำรงตำแหน่งดังนี้

๑.       ประธานกรรมการและคณะกรรมการการเลือกตั้ง

๒.     ผู้ตรวจการแผ่นดินรัฐสภา

๓.     ประธานศาลรัฐธรรมนูญและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ

๔.     กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการศาลยุติธรรม

๕.     ประธานศาลปกครองสูงสุดและตุลาการในศาลปกครองสูงสุด

๖.      กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการศาลปกครอง

๗.     ประธานกรรมการและกรรมการการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติและ

เลขาธิการคณะกรรมการการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ

๘.     ประธานกรรมการและกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน และผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน

ข้อ ๓ วุฒิสภามีหน้าที่พิจารณาและมีมติถอดถอนบุคคลออกจากตำแหน่ง ถ้ามีพฤติ

การณ์ส่อไปในทางทุจริตต่อหน้าที่   ดังนี้

๑. นายกรัฐมนตรี รัฐมนตรี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร   สมาชิกวุฒิสภา ประธานศาล

ฎีกา ประธานศาลรัฐธรรมนูญ ประธานศาลปกครองสูงสุด อัยการสูงสุด

๒.     กรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดินรัฐสภา ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ

กรรมการตรวจเงินแผ่นดิน

๓.     ผู้พิพากษา หรือตุลาการ   พนักงานอัยการ   หรือผู้ดำรงตำแหน่งระดับสูง

๔.     วุฒิสภามีอำนาจถอดถอนผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองที่มีพฤติการณ์ร่ำรวยผิดปกติ ส่อไปในทางทุจริตต่อหน้าที่ ส่อว่ากระทำผิดต่อหน้าที่ราชการ ส่อว่ากระทำผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ในการยุติธรรม หรือ ส่อว่า

๕.     ทำหน้าที่ในการกลั่นกรองร่างพระราชบัญญัติที่ผ่านการเห็นชอบจากสภา

ผู้แทนราษฎรแล้ว

๖.      สมาชิกวุฒิสภาจำนวนไม่น้อยกว่าสามในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของวุฒิสภา มีสิทธิเข้าชื่อขอเปิดอภิปรายทั่วไปในวุฒิสภาเพื่อให้คณะรัฐมนตรีแถลงข้อเท็จจริงหรือชี้แจงปัญหาสำคัญเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินโดยไม่มีการลงมติ

๗.     ทำหน้าที่ร่วมกับสภาผู้แทนราษฎรตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติ สำหรับอำนาจหน้าที่

ของวุฒิสภาดู แผนภูมิ ๓.๔

การถอดถอนจากตำแหน่ง

มาตรา ๓๐๓-๓๐๗

หน้าที่อื่นๆ

ตามมาตรา ๑๙,๒๑,๒๒,๒๓

๑๖๕,๑๖๖,๑๙๑,๑๙๓ เป็นต้น

กรณีมีมติให้บุคคลพ้นจากตำแหน่ง

การเลือก แต่งตั้ง ให้คำแนะนำ

ให้บุคคลดำรงตำแหน่ง

การควบคุม

การบริหารราชการแผ่นดิน

กลั่นกรองกฎหมาย

อำนาจหน้าที่ของวุฒิสภา

แผนภูมิ ๓.๔  แสดงเรื่องอำนาจหน้าที่ของวุฒิสภา

วุฒิสภามีมีมติถอดถอนบุคคลออกจากตำแหน่ง ดูในแผนภูมิ ๓.๕

ผู้รับคำร้องตามมาตรา ๓๐๔ คือ

ประธานวุฒิสภา

ป.ป.ช. ไต่สวนตามมาตรา ๓๐๕

กระบวนการถอดถอนจากตำแหน่ง

ตามมาตรา ๓๐๓-๓๐๔

ผู้ร้องขอตามมาตรา ๓๐๔ คือ

๑. สส.จำนวนไม่น้อยกว่า ๑ใน ๔

๒. ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งจำนวนไม่น้อยกว่า ๑ใน ๔

๓. สว. จำนวนไม่น้อยกว่า ๑ใน ๔

ผู้ดำรงตำแหน่งที่ถูกกล่าวหา

จะปฏิบัติหน้าที่ต่อไปมิได้

จนกว่าวุฒิสภามีมติ

ไต่สวนตามมาตรา ๓๐๕

ประธานวุฒิสภา

อัยการสูงสุดฟ้องคดี

มาตรา ๓๐๕ วรรค ๔

ข้อกล่าวหาใดมีมูล

ข้อกล่าวหาไม่มีมูลตกไป

พิพากษา

ศาลแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

วุฒิสภามีมติไม่น้อยกว่า๓ใน๕ให้ถอดถอน

ตามมาตรา ๓๐๗

ป.ป.ช. ฟ้องหรือ

แต่งตั้งทนาย

ถ้าหลักฐานยังไม่สมบูรณ์

อัยการสูงสุดฟ้องคดี

ตั้งคณะทำงาน ป.ป.ช.และอัยการสูงสุดเพื่อรวบรวมหลักฐาน

ได้ข้อยุติ

หาข้อข้อยุติไม่ได้

พยานหลักฐานสมบูรณ์

แผนภูมิ ๓.๕ แสดงขั้นตอนการทำงานของวุฒิสภาในการถอดถอนตามมาตรา ๓๐๓-๓๐๗

สำหรับเรื่องวุฒิสภาสิ่งที่นักศึกษาควรรู้อีกคือเราจะเลือกคุณสมบัติของสมาชิกวุฒิสภาได้อย่างไร ดูแผนภูมิ ๓.๖

คุณสมบัติ ๑๐ ประการของสมาชิกวุฒิสภา

๑.     ความซื่อสัตย์-สุจริต

๒.    รวดเร็ว-ทันเหตุการณ์

๓.    ถูกต้อง-แม่นยำ

๔.     ตรงต่อเวลา

๕.    มีความชอบธรรม

๖.    มีคุณธรรมและจริยธรรม

๗.    สนองรับการมีส่วนร่วมของประชาชน

๘.    กล้าตัดสินใจและรับผิดชอบ

๙.    มีความโปร่งใสและตรวจสอบได้

๑๐. ผลงานที่ได้จะต้องคุ้มค่า

แผนภูมิ ๓.๖ คุณสมบัติ ๑๐ ประการของสมาชิกวุฒิสภา

ที่มา   ปรับปรุงจาก สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา.วุฒิสภา.กรุงเทพมหานคร: สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา.หน้า ๒ (แผ่นพับ)

สรุปเรื่องวุฒิสภา ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ [๑๐]

ตามมาตรา ๑๒๑ มาตรา ๑๓๕ โดยสรุปกำหนดว่าวุฒิสภาต้อง ประกอบด้วยสมาชิกซึ่งราษฎรเลือกตั้งจำนวน ๒๐๐ คน   อายุของวุฒิสภามีกำหนดคราวละ ๖ ปี และเมื่ออายุของวุฒิสภาสิ้นสุดลง พระมหากษัตริย์จะได้ทรงตราพระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งทั่วไปใหม่ภายใน ๓๐ วันนับแต่วันที่อายุสิ้นสุด และประชาชนต้องมีเห็นความสำคัญของการไปใช้สิทธิเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาดังแสดงใน รูปภาพประกอบ ๑

การมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา

ประชาชน

ศึกษาประวัติ                                                                          เป็นสมาชิก

เลือกตั้ง

องค์การ

เอกชน

สมาชิกวุฒิสภา

ผู้สมัครส.ว.

สมัคร                                            ตรวจสอบ                ตรวจ

จัดการเลือกตั้ง

สนับสนุนแนะนำตัว                                                                          รับรอง

กรรมการการเลือกตั้ง

สนับสนุน

-กรรมการการเลือกตั้ง (กลาง )

-กรรมการการเลือกตั้งประจำจังหวัด

-กรรมการการเลือกตั้งประจำเขตเลือกตั้ง

-กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง ทำหน้าที่นับคะแนน

ส.ว.ไม่เกี่ยวกับพรรค ผู้สมัครต้องไม่หาเสียง ทำได้เพียงการแนะนำตัว

แผนภูมิ ๓.๗   แสดงเรื่องการมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการเลือกตั้ง   ส.ว.

ที่มา           โคทม อารียา การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา กรุงเทพมหานคร : ทบวงมหาวิทยาลัย

สำนักงานคณะกรรมการเลือกตั้ง ๒๕๔๒ , ปกหลัง

วุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐

วุฒิสภา

วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนรวมหนึ่งร้อยห้าสิบคน(๑๕๐คน) ซึ่งมาจากการเลือกตั้งในแต่ละจังหวัด จังหวัดละหนึ่งคน และมาจากการสรรหาเท่ากับจำนวนรวมข้างต้น

หักด้วยจำนวนสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการเลือกตั้งตามมาตรา ๑๑๑

ในกรณีที่มีการเพิ่มหรือลดจังหวัดในระหว่างวาระของสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการเลือกตั้งให้วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกเท่าที่มีอยู่

ในกรณีที่ตำแหน่งสมาชิกวุฒิสภาว่างลงไม่ว่าด้วยเหตุใด ๆ และยังมิได้มีการเลือกตั้งหรือสรรหาขึ้นแทนตำแหน่งที่ว่าง แล้วแต่กรณี ให้วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกวุฒิสภาเท่าที่มีอยู่ในกรณีที่มีเหตุการณ์ใด ๆ ทำให้สมาชิกวุฒิสภาไม่ครบจำนวนตามวรรคหนึ่ง แต่มีจำนวน

ไม่น้อยกว่าร้อยละเก้าสิบห้าของจำนวนสมาชิกวุฒิสภาทั้งหมด ให้ถือว่าวุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนดังกล่าว แต่ต้องมีการเลือกตั้งหรือการสรรหาให้ได้สมาชิกวุฒิสภาครบจำนวนตามวรรคหนึ่งภายในหนึ่งร้อยแปดสิบวันนับแต่วันที่มีเหตุการณ์ดังกล่าว และให้สมาชิกวุฒิสภาที่เข้ามานั้นอยู่ในตำแหน่งเพียงเท่าอายุของวุฒิสภาที่เหลืออยู่

สมาชิกวุฒิสภาหรือ ส.ว. ทั้วประเทศมีจำนวน ๑๕๐ คน ดำรงตำแหน่งได้คราวละ ๖ ปี โดยห้ามเป็น ๒ วาระติดต่อกันมีที่มา ๒ แบบ ตามแผนภูมิ ๓.๘

สมาชิกวุฒิสภา

ตามรัฐธรรมนูญ ๒๕๕๐

ส.ว. ที่มาจากการเลือกตั้ง

มีจำนวน ๗๖ คนมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชนในแต่ละจังหวัดจังหวัดละ ๑ คนผู้มีสิทธิเลือกตั้งลงคะแนนเลือกผู้สมัครได้เพียงหมายเลขเดียว ผู้ที่ได้รับคะแนนสูงสุดจะได้รับเลือกตั้งเป็น ส.ว. ในแต่ละจังหวัด

ส.ว. ที่มาจากการสรรหา

มีจำนวน ๗๔ คน โดยมาจากการสรรหา ซึ่งมีคณะกรรมการสรรหาชุดหนึ่งทำหน้าที่สรรหาผู้สมควรเป็นส.ว.ที่ได้รับการเสนอชื่อจากองค์กรต่างๆ ในภาควิชาการ ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาควิชาชีพและภาคอื่นๆ ที่เป็นประโยชน์ในการปฏิบัติหน้าที่ของวุฒสภา

แผนภูมิ ๓.๘ แสดงที่มาของสมาชิกวุฒิสภา

การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาในแต่ละจังหวัด ให้ใช้เขตจังหวัดเป็นเขตเลือกตั้งและให้มีสมาชิกวุฒิสภาจังหวัดละหนึ่งคน โดยให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้งผู้สมัครรับเลือกตั้งได้หนึ่งเสียงและให้ใช้วิธีออกเสียงลงคะแนนโดยตรงและลับในมาตรา ๑๑๒

เพื่อประโยชน์ในการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา ให้ผู้สมัครรับเลือกตั้งสามารถหาเสียงเลือกตั้งได้ก็แต่เฉพาะที่เกี่ยวกับการปฏิบัติงานในหน้าที่ของวุฒิสภา

หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการเลือกตั้งและการหาเสียงเลือกตั้งของสมาชิกวุฒิสภาให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา

มาตรา ๑๑๓ ให้มีคณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภาคณะหนึ่ง ประกอบด้วยประธาน

ศาลรัฐธรรมนูญ ประธานกรรมการการเลือกตั้ง ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน ประธานกรรมการ

ป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ ประธานกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกาที่ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกามอบหมายจำนวนหนึ่งคนและตุลาการในศาลปกครองสูงสุดที่ที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดมอบหมายจำนวนหนึ่งคนเป็นกรรมการ ทำหน้าที่สรรหาบุคคลตามมาตรา ๑๑๔ ให้แล้วเสร็จภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับ

บัญชีรายชื่อจากคณะกรรมการการเลือกตั้ง แล้วแจ้งผลการสรรหาให้คณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศผลผู้ได้รับการสรรหาเป็นสมาชิกวุฒิสภา

ให้กรรมการตามวรรคหนึ่งเลือกกันเองให้กรรมการผู้หนึ่งเป็นประธานกรรมการ

ในกรณีที่ไม่มีกรรมการในตำแหน่งใด หรือมีแต่ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ ถ้ากรรมการที่

เหลืออยู่นั้นมีจำนวนไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง ให้คณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภาประกอบด้วยกรรมการที่เหลืออยู่

มาตรา ๑๑๔ ให้คณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภาดำเนินการสรรหาบุคคลที่มีความเหมาะสมจากผู้ได้รับการเสนอชื่อจากองค์กรต่าง ๆ ในภาควิชาการ ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาควิชาชีพและภาคอื่นที่เป็นประโยชน์ในการปฏิบัติการตามอำนาจหน้าที่ของวุฒิสภาเป็นสมาชิกวุฒิสภาเท่าจำนวนที่จะพึงมีตามที่กำหนดในมาตรา ๑๑๑ วรรคหนึ่ง

ในการสรรหาบุคคลตามวรรคหนึ่ง ให้คำนึงถึงความรู้ ความเชี่ยวชาญ หรือประสบการณ์ที่จะเป็นประโยชน์ในการปฏิบัติงานของวุฒิสภาเป็นสำคัญ และให้คำนึงถึงองค์ประกอบจากบุคคลที่มีความรู้ความสามารถในด้านต่าง ๆ ที่แตกต่างกัน โอกาสและความเท่าเทียมกันทางเพศ สัดส่วนของบุคคลในแต่ละภาคตามวรรคหนึ่งที่ใกล้เคียงกัน รวมทั้งการให้โอกาสกับผู้ด้อยโอกาสทางสังคมด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการสรรหาสมาชิกวุฒิสภา ให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา

คุณสมบัติผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือได้รับการเสนอชื่อเพื่อเข้ารับการสรรหาเป็นสมาชิกวุฒิสภา

ในมาตรา๑๑๕บุคคลผู้มีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามดังต่อไปนี้เป็นผู้มีสิทธิสมัคร

รับเลือกตั้งหรือได้รับการเสนอชื่อเพื่อเข้ารับการสรรหาเป็นสมาชิกวุฒิสภา

๑ มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

๒ มีอายุไม่ต่ำกว่าสี่สิบปีบริบูรณ์(๔๐ปี)ในวันสมัครรับเลือกตั้งหรือวันที่ได้รับการเสนอชื่อ

๓ สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือเทียบเท่า

๔ ผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการเลือกตั้งต้องมีลักษณะอย่างใด

อย่างหนึ่ง ดังต่อไปนี้ด้วย

๔.๑ มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งมาแล้วเป็นเวลาติดต่อกัน

ไม่น้อยกว่าห้าปีนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้ง

๔.๒ เป็นบุคคลซึ่งเกิดในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง

๔.๓ เคยศึกษาในสถานศึกษาที่ตั้งอยู่ในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งเป็นเวลาติดต่อกัน

ไม่น้อยกว่าห้าปีการศึกษา

๔.๔ เคยรับราชการหรือเคยมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง

เป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่าห้าปี

๔.๕ ไม่เป็นบุพการี คู่สมรส หรือบุตรของผู้ดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือ

ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

๔.๖ ไม่เป็นสมาชิกหรือผู้ดำรงตำแหน่งใดในพรรคการเมืองหรือเคยเป็นสมาชิกหรือ

เคยดำรงตำแหน่งและพ้นจากการเป็นสมาชิกหรือการดำรงตำแหน่งใด ๆ ในพรรคการเมืองมาแล้วยังไม่เกินห้าปีนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้งหรือวันที่ได้รับการเสนอชื่อ

๔.๗ ไม่เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือเคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและพ้นจากการเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมาแล้วไม่เกินห้าปีนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้งหรือวันที่ได้รับการเสนอชื่อ

๔.๘ เป็นบุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้งตามมาตรา ๑๐๒ (๑) (๒) (๓) (๔)

(๕) (๖) (๗) (๘) (๙) (๑๑) (๑๒) (๑๓) หรือ (๑๔)

๔.๙ ไม่เป็นรัฐมนตรีหรือผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองอื่นซึ่งมิใช่สมาชิกสภาท้องถิ่นหรือ

ผู้บริหารท้องถิ่น หรือเคยเป็นแต่พ้นจากตำแหน่งดังกล่าวมาแล้วยังไม่เกินห้าปี

มาตรา ๑๑๖ สมาชิกวุฒิสภาจะเป็นรัฐมนตรี ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองอื่น หรือผู้ดำรง

ตำแหน่งในองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ มิได้

๔.๑๐บุคคลผู้เคยดำรงตำแหน่งสมาชิกวุฒิสภาและสมาชิกภาพสิ้นสุดลงมาแล้วยังไม่เกินสองปีจะเป็นรัฐมนตรี หรือผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง มิได้

สมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภา

มาตรา ๑๑๗ สมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการเลือกตั้งเริ่มตั้งแต่วันที่มี

การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา และสมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการสรรหาเริ่มตั้งแต่วันที่คณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศผลการสรรหา

สมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภามีกำหนดคราวละหกปีนับแต่วันเลือกตั้ง หรือวันที่

คณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศผลการสรรหา แล้วแต่กรณี โดยสมาชิกวุฒิสภาจะดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกินหนึ่งวาระไม่ได้

ให้สมาชิกวุฒิสภาซึ่งสิ้นสุดสมาชิกภาพตามวาระ อยู่ในตำแหน่งเพื่อปฏิบัติหน้าที่ต่อไป

จนกว่าจะมีสมาชิกวุฒิสภาขึ้นใหม่

เมื่อวาระของสมาชิกวุฒิสภาซึ่งมาจากการเลือกตั้งสิ้นสุดลง พระมหากษัตริย์จะได้ทรงตราพระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาซึ่งมาจากการเลือกตั้งใหม่เป็นการเลือกตั้งทั่วไป ซึ่งต้องกำหนดวันเลือกตั้งภายในสามสิบวันนับแต่วันที่วาระของสมาชิกวุฒิสภาซึ่งมาจากการเลือกตั้งสิ้นสุดลง และวันเลือกตั้งนั้นต้องกำหนดเป็นวันเดียวกันทั่วราชอาณาจักรเมื่อวาระของสมาชิกวุฒิสภาซึ่งมาจากการสรรหาสิ้นสุดลง ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศกำหนดวันเริ่มการสรรหาและระยะเวลาการสรรหาสมาชิกวุฒิสภา ซึ่งต้องทำการสรรหาให้แล้วเสร็จภายในหกสิบวันนับแต่วันที่วาระของสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการสรรหาสิ้นสุดลง

สมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภาสิ้นสุดลง เมื่อ

๑ ถึงคราวออกตามวาระ

๒ ตาย

๓ ลาออก

๔ ขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๑๑๕

๕ กระทำการอันต้องห้ามตามมาตรา ๑๑๖ มาตรา ๒๖๕ หรือมาตรา ๒๖๖

๖ วุฒิสภามีมติตามมาตรา ๒๗๔ ให้ถอดถอนออกจากตำแหน่ง หรือศาลรัฐธรรมนูญ

มีคำวินิจฉัยให้พ้นจากสมาชิกภาพตามมาตรา ๙๑ หรือศาลฎีกามีคำสั่งตามมาตรา ๒๓๙ วรรคสองหรือมาตรา ๒๔๐ วรรคสาม ในกรณีเช่นนี้ ให้ถือว่าสิ้นสุดสมาชิกภาพนับแต่วันที่วุฒิสภามีมติหรือศาลมีคำวินิจฉัยหรือมีคำสั่ง แล้วแต่กรณี

๗ ขาดประชุมเกินจำนวนหนึ่งในสี่ของจำนวนวันประชุมในสมัยประชุมที่มีกำหนดเวลาไม่น้อยกว่าหนึ่งร้อยยี่สิบวัน โดยไม่ได้รับอนุญาตจากประธานวุฒิสภา

๘ ต้องคำ พิพากษาถึงที่สุดให้จำ คุก แม้จะมีการรอการลงโทษ เว้นแต่เป็นการ

รอการลงโทษในความผิดอันได้กระทำโดยประมาท ความผิดลหุโทษ หรือความผิดฐานหมิ่นประมาท

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา คือ

๑. มีสัญชาติไทย แต่บุคคลผู้มีสัญชาติไทยโดยการแปลงสัญชาติ ต้องได้สัญชาติไทย

มาแล้วไม่น้อยกว่าห้าปี

๒. มีอายุไม่ต่ำกว่าสิบแปดปีบริบูรณ์ในวันที่ ๑ มกราคมของปีที่มีการเลือกตั้ง

๓. มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในเขตเลือกตั้งมาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่าเก้าสิบวันนับถึงวัน

เลือกตั้ง

การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาภายใต้การใช้ “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐” เลือกตั้งวันอาทิตย์ที่ ๒ มีนาคม ๒๕๕๑

เมื่อเราได้สมาชิกวุฒิสภาแล้วเรามาศึกษาว่าสมาชิกวุฒิสภามีหน้าที่อย่างไร

สมาชิกวุฒิสภามีหน้าที่ คือ

๑.      กลั่นกรองกฎหมายที่ผ่านการพิจารณาของ ส.ส.

๒.     ตรวจสอบและควบคุมการบริหารราชการแผ่นดิน

๓.     ให้ความเห็นชอบบุคคลสมควรดำรงตำแหน่งในองค์กรตามรัฐธรรมนูญ

๔.     ถอดถอนนักการเมือง ข้าราชการระดับสูง และผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรตามรัฐธรรมนูญ

พระราชดำรัสพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในพิธีเปิดประชุมรัฐสภา[๑๑]

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯเปิดสมัยประชุมรัฐสภา ณ   พระที่นั่งอนันตสมาคม เมื่อเวลา ๑๗.๓๐ น. วันที่ ๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๔   และมีพระราชดำรัสในพิธีเปิดประชุมรัฐสภา ความว่า

“บัดนี้ การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ได้เสร็จสิ้นลงและมีการเรียกประชุมรัฐสภาตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญแล้ว ข้าพเจ้าขอเปิดประชุมรัฐสภาเพื่อให้ทำหน้าที่ฝ่ายนิติบัญญัติ ตั้งแต่วาระนี้เป็นต้นไป

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคราวนี้ประชาชนต่างตระหนักถึง ความสำคัญของการไปใช้สิทธิเลือกตั้ง เพื่อให้การปกครองประเทศ ดำเนินไปตามระบอบประชาธิปไตยที่ทุกคนปรารถนา จึงขอให้สมาชิกแห่งสภานี้ นึกถึงความสำคัญและความรับผิดชอบในการปฏิบัติหน้าที่ให้มากแล้วพยายามใช้สติปัญญา ความสามารถปฏิบัติหน้าที่ให้ถูกต้อง เที่ยงตรง ด้วยความสุจริต บริสุทธิ์ใจและด้วยความรู้ตัวอยู่ตลอดเวลา ว่าแต่ละคนเป็นผู้ที่ประชาชนเลือกเข้ามาเป็นผู้แทน คือให้มาพูดแทนเขา ดังนั้น การปรึกษา ตกลง หรือการอภิปรายปัญหาใดๆที่จะมีขึ้นในสภาแห่งนี้จึงจะได้เป็นไปอย่างมีเหตุมีผลและด้วยความร่วมมือปรองดองกัน โดยคำนึงถึงประโยชน์ที่พึงประสงค์ของประเทศชาติและประชาชนเป็นเป้าหมายสูงสุด

ขออวยพรให้การดำเนินงานของรัฐสภาเป็นไปโดยเรียบร้อย สัมฤทธิผลที่เป็นความผาสุกสวัสดิ์และความวัฒนาถาวร แก่อาณาประชาราษฎร์และชาติบ้านเมือง ทั้งขอให้ทุกคนที่ประชุมร่วมกันอยู่ ณ ที่นี้ ประสบแต่ความสุข ความเจริญ จงทุกเมื่อทั่วกัน”

มาตรา ๑๔๙ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภาย่อมเป็นผู้แทนปวงชนชาว

ไทยและต้องปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์สุจริตเพื่อประโยชน์ส่วนรวม

ของปวงชนชาวไทย

การประชุมของรัฐสภา ตามรัฐธรรมนูญปี ๒๕๔๐

การประชุมรัฐสภาครั้งแรก ภายหลังการเลือกตั้ง ตามมาตรา ๑๕๙    โดยสรุป ภายใน

๓๐ วันแต่วันเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ให้มีการเรียกประชุมรัฐสภา ในปีหนึ่งให้มีสมัยประชุมสามัญทั่วไป   และสมัยประชุมสามัญนิติบัญญัติ วันประชุมครั้งแรก (ภายในสามสิบวันแต่วันเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ) และวันเริ่มสมัยประชุมสามัญนิติบัญญัติ ให้สภาผู้แทนราษฎรกำหนดสมัยประชุมสามัญหนึ่งๆ ให้มีกำหนดเวลา ๑๒๐ วัน แต่พระมหากษัตริย์จะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ขยายเวลาออกไปได้ ส่วนการปิดสมัยประชุมสามัญก่อนครบกำหนดเวลา ๑๒๐ วันจะทำได้โดยความเห็นชอบของรัฐสภา ดังแสดงในรูปที่ ๑

รูปที่   แสดงเรื่องการประชุมสภาผู้แทนราษฎร

รูปที่ ๓.๑ แสดงเรื่องการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ในสมัยที่นายอาทิตย์ อุไรรัตน์ เป็นประธาน

สภาผู้แทนราษฎร

ที่มา          สำนักงานเลขาธิการรัฐสภา. ๖๐ ปีรัฐสภาไทย. หน้า๘๔.

การประชุมร่วมกันของรัฐสภา[๑๒]

ตามมาตรา ๑๙๓ ในกรณีต่อไปนี้ให้รัฐสภาประชุมร่วมกัน

๑.       การให้ความเห็นชอบในการแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ตามมาตรา ๑๙

๒.     การปฏิญาณตนของผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ต่อรัฐสภา ตามมาตรา ๒๑

๓.     การรับทราบการแก้ไขเพิ่มเติมกฎมนเทียบว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พุทธศักราช ๒๔๖๗ ตามมาตรา ๒๒

๔.     การรับทราบหรือการให้ความเห็นชอบในการสืบราชสมบัติ ตามมาตรา ๒๓

๕.     การปรึกษาร่างพระราชบัญญัติหรือร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญใหม่ตามมาตรา ๙๕

๖.      การมีมติให้รัฐสภาพิจารณาเรื่องอื่นในสมัยประชุมสามัญนิติบัญญัติได้ ตามมาตรา๑๕๙

๗.     การให้ความเห็นชอบในการเปิดสมัยประชุม ตามมาตรา ๑๗๓

๘.     การให้ความเห็นชอบในการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติหรือร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ตามมาตรา ๑๗๓

๙.        การให้ความเห็นชอบในการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมหรือร่าง

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญต่อไป ตามมาตรา ๑๗๘ วรรคสอง

๑๐.  การตราข้อบังคับการประชุมรัฐสภา ตามมาตรา ๑๙๔

๑๑. การแถลงนโยบาย ตามมาตรา ๒๑๑

๑๒. การเปิดอภิปรายทั่วไป ตามมาตรา ๒๑๓

๑๓. การให้ความเห็นชอบในการประกาศสงคราม ตามมาตรา ๒๒๓

๑๔. การให้ความเห็นชอบหนังสือสัญญา ตามมาตรา ๒๒๔

๑๕. การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ตามมาตรา ๓๑๓

การประชุมร่วมกันของรัฐสภาในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐อยู่ที่ ส่วนที่ ๕ การประชุมร่วมกันของรัฐสภา มีรายละเอียดดังนี้

มาตรา ๑๓๖ ในกรณีต่อไปนี้ ให้รัฐสภาประชุมร่วมกัน

(๑) การให้ความเห็นชอบในการแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามมาตรา ๑๙

(๒) การปฏิญาณตนของผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ต่อรัฐสภาตามมาตรา ๒๑

(๓) การรับทราบการแก้ไขเพิ่มเติมกฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์

พระพุทธศักราช ๒๔๖๗ ตามมาตรา ๒๒

(๔) การรับทราบหรือให้ความเห็นชอบในการสืบราชสมบัติตามมาตรา ๒๓

(๕) การมีมติให้รัฐสภาพิจารณาเรื่องอื่นในสมัยประชุมสามัญนิติบัญญัติได้ตามมาตรา ๑๒๗

(๖) การให้ความเห็นชอบในการปิดสมัยประชุมตามมาตรา ๑๒๗

(๗) การเปิดประชุมรัฐสภาตามมาตรา ๑๒๘

(๘) การตราข้อบังคับการประชุมรัฐสภาตามมาตรา ๑๓๗

(๙) การให้ความเห็นชอบให้พิจารณาร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญหรือร่าง

พระราชบัญญัติตามมาตรา ๑๔๕

(๑๐) การปรึกษาร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญหรือร่างพระราชบัญญัติใหม่ตามมาตรา ๑๕๑

(๑๑)การให้ความเห็นชอบให้พิจารณาร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติม ร่างพระราชบัญญัติ

ประกอบรัฐธรรมนูญหรือร่างพระราชบัญญัติต่อไปตามมาตรา ๑๕๓ วรรคสอง

(๑๒) การแถลงนโยบายตามมาตรา ๑๗๖

(๑๓) การเปิดอภิปรายทั่วไปตามมาตรา ๑๗๙

(๑๔) การให้ความเห็นชอบในการประกาศสงครามตามมาตรา ๑๘๙

(๑๕) การรับฟังคำชี้แจงและการให้ความเห็นชอบหนังสือสัญญาตามมาตรา ๑๙๐

(๑๖) การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญตามมาตรา ๒๙๑

ในการประชุมร่วมกันของรัฐสภาให้ใช้ข้อบังคับการประชุมรัฐสภาในระหว่างที่ยังไม่มีข้อบังคับการประชุมรัฐสภา ให้ใช้ข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎรโดยอนุโลมไปพลางก่อนในการประชุมร่วมกันของรัฐสภา ให้นำบทที่ใช้แก่สภาทั้งสองมาใช้บังคับโดยอนุโลม เว้นแต่ในเรื่องการตั้งคณะกรรมาธิการ กรรมาธิการซึ่งตั้งจากผู้ซึ่งเป็นสมาชิกของแต่ละสภาจะต้องมีจำนวนตามหรือใกล้เคียงกับอัตราส่วนของจำนวนสมาชิกของแต่ละสภา

ตำแหน่งต่างๆ ในรัฐสภา

๑.      ประธานและรองประธานรัฐสภา รัฐธรรมนูญมักจะกำหนดรูปรัฐสภา      เป็นสภาคู่

รัฐสภาประกอบด้วยสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา มาตรา ๙๐ ประธานรัฐสภา คือ ประธาน สภาผู้แทนราษฎร รองประธานรัฐสภา คือ ประธานวุฒิสภา   จะเห็นว่า ตำแหน่งประธานรัฐสภาเป็นตำแหน่งที่สำคัญและทรงเกียรติเป็นตำแหน่งที่มีอำนาจในการควบคุมการดำเนินการ ประชุมของสภา และเป็นตำแหน่งที่มาจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่ต้องสังกัดพรรคการเมือง หรือกลุ่มการเมือง เมื่อต้องมาดำรงตำแหน่งประธานวุฒิสภา บุคคลนั้นๆ   ต้องวางตัวเป็นกลาง บริสุทธิ์เที่ยงธรรม เพื่อให้การดำเนินการประชุมอย่างเป็นกลาง และสามารถควบคุมการประชุมในสภาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่วนตำแหน่งรองประธานรัฐสภามาจากประธานวุฒิสภาก็มาจากการเลือกตั้งของประชาชน โดยไม่สังกัดพรรคการเมืองอยู่แล้วดังนั้นการดำเนินกิจกรรมใดๆในรัฐสภาก็ทำเพื่อประโยชน์สูงสุดของประชาชน ตามเจตนารมณ์ของประชาชน ต้องปฏิบัติตนเป็นกลาง วางตัวให้เหมาะสมให้การดำเนินการประชุมเป็นไปด้วยความเรียบร้อย

๒.     ผู้ตรวจเงินแผ่นดินรัฐสภาเป็นตำแหน่งที่มีปรากฏในช่วงการใช้รัฐธรรมนูญ ๒๕๑๗

การดำเนินงานอยู่ในความควบคุมของรัฐสภา

๓.     ผู้ตรวจการรัฐสภา เป็นตำแหน่งที่เพิ่งปรากฏในรัฐธรรมนูญ ๒๕๓๔ แก้ไขเพิ่มเติม

ฉบับที่ ๕ พ.ศ. ๒๕๓๘และ ๒๕๔๐ รัฐธรรมนูญกำหนดให้เป็นองค์กรอิสระ

๔.     คณะกรรมาธิการสามัญ   รัฐธรรมนูญ ๒๕๔๐ มาตรา ๑๘๙ สภาผู้แทนราษฎรและ

วุฒิสภามีอำนาจเลือกสมาชิกของแต่ละสภา ตั้งเป็นคณะกรรมาธิการสามัญและมีอำนาจเลือกบุคคลซึ่งเป็นสมาชิกหรือไม่ได้เป็นสมาชิก ตั้งเป็นคณะกรรมาธิการวิสามัญเพื่อกระทำกิจการ พิจารณาสอบสวนหรือศึกษาเรื่องใดๆอันอยู่ในอำนาจหน้าที่ของสภาแล้วรายงานต่อสภา

๕.     วิป (Whip) หรือผู้ประสานงานพรรค เป็นตำแหน่งที่ไม่ได้ปรากฏในรัฐธรรมนูญแต่

เป็นตำแหน่งที่มีในทางปฏิบัติโดยทำหน้าที่เป็นผู้ประสานงาน ในแต่ละพรรคการเมืองควบคุมเสียงของพรรคในเวลาที่ลงมติในสภาจัดวางผู้อภิปรายในสภาติดต่อกับพรรคการเมืองอื่นเป็นต้น

๖.     ผู้นำฝ่ายค้านรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันกำหนดตามมาตรา ๑๒๐ ภายหลังที่คณะรัฐ

มนตรีเข้าบริหารราชการแผ่นดินแล้ว พระมหากษัตริย์จะทรงแต่งตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรผู้เป็นหัวหน้าพรรคการเมืองในสภาผู้แทนราษฎรที่สมาชิกในสังกัด ของพรรคการเมืองมิได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี และมีจำนวนมากที่สุดในบรรดาพรรคการเมืองที่สมาชิกในสังกัดมิได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีแต่ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมด ที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎรในขณะแต่งตั้งเป็นผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร    ประธานสภาผู้แทนราษฎรเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้งผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร

สถาบันนิติบัญญัติตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช ๒๕๕๐ ได้แก่ รัฐสภา ซึ่งประกอบด้วยสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาดังจะอธิบายโดยละเอียด ดังนี้คือ

๑. สภาผู้แทนราษฎร ประกอบด้วยสมาชิกจำนวนสี่ร้อยแปดสิบคน(๔๘๐คน)โดยเป็นสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งจำนวนสี่ร้อยคนและสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบสัดส่วนจำนวนแปดสิบคน ดังนั้นในการเลือกตั้งวันที่ ๒๓ ธันวาคม ๒๕๕๐จะมีการเลือกตั้ง ๒ แบบคือ

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง โดยให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งใดมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้งผู้สมัครรับเลือกตั้งได้เท่าจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มีได้ในเขตเลือกตั้งนั้น ตามมาตรา ๙๔ ของรัฐธรรมนูญ ฉบับ ๒๕๕๐

การคำนวณจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่จะพึงมีได้ในแต่ละเขตเลือกตั้งและการกำหนดเขตเลือกตั้ง ให้ดำเนินการดังต่อไปนี้

(๑) ให้คำนวณเกณฑ์จำนวนราษฎรต่อสมาชิกหนึ่งคน โดยคำนวณจากจำนวนราษฎรทั้งประเทศตามหลักฐานการทะเบียนราษฎรที่ประกาศในปีสุดท้ายก่อนปีที่มีการเลือกตั้ง เฉลี่ยด้วยจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสี่ร้อยคน(๔๐๐คน)

(๒) จังหวัดใดมีราษฎรไม่ถึงเกณฑ์จำนวนราษฎรต่อสมาชิกหนึ่งคนตาม (๑) ให้จังหวัดนั้นมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้หนึ่งคน จังหวัดใดมีราษฎรเกินเกณฑ์จำนวนราษฎรต่อสมาชิกหนึ่งคนให้จังหวัดนั้นมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งคนทุกจำนวนราษฎรที่ถึงเกณฑ์จำนวนราษฎรต่อสมาชิกหนึ่งคน

(๓) เมื่อได้จำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของแต่ละจังหวัดตาม (๒) แล้ว ถ้าจำนวน

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่คำนวณได้ยังไม่ครบสี่ร้อยคน ให้จังหวัดที่มีเศษเหลือจากการคำนวณตาม

(๒)มากที่สุดมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เพิ่มขึ้นอีกหนึ่งคนและให้เพิ่มจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตามวิธีการดังกล่าวแก่จังหวัดที่มีเศษเหลือจากการคำนวณตาม (๒) ในลำดับรองลงมาตามลำดับจนได้จำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรครบสี่ร้อยคน

(๔) การกำหนดเขตเลือกตั้งให้ดำเนินการโดยจังหวัดใดมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้ไม่เกินสามคน ให้ถือเขตจังหวัดเป็นเขตเลือกตั้ง แต่ถ้าจังหวัดใดมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เกินสามคนให้แบ่งเขตจังหวัดออกเป็นเขตเลือกตั้ง โดยจัดให้แต่ละเขตเลือกตั้งมีจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

สามคน

(๕) ในกรณีที่แบ่งเขตเลือกตั้งในจังหวัดหนึ่งให้มีจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรครบ

สามคนทุกเขตไม่ได้ ให้แบ่งเขตเลือกตั้งออกเป็นเขตเลือกตั้งที่มีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเขตละสามคนเสียก่อน แต่เขตที่เหลือต้องไม่น้อยกว่าเขตละสองคน ถ้าจังหวัดใดมีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้สี่คน ให้แบ่งเขตเลือกตั้งออกเป็นสองเขต เขตหนึ่งให้มีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสองคน

(๖) จังหวัดใดมีการแบ่งเขตเลือกตั้งมากกว่าหนึ่งเขต ต้องแบ่งพื้นที่ของเขตเลือกตั้งแต่ละเขตให้ติดต่อกัน และต้องให้มีจำนวนราษฎรในแต่ละเขตใกล้เคียงกัน

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบสัดส่วน

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบสัดส่วน ให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตามบัญชีรายชื่อที่พรรคการเมืองจัดทำขึ้น โดยให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งใดมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนเลือกพรรคการเมืองที่จัดทำบัญชีรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งนั้นได้หนึ่งเสียงพรรคการเมืองหนึ่งจะส่งผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบสัดส่วนทุกเขตเลือกตั้ง หรือจะส่ง

เพียงบางเขตเลือกตั้งก็ได้

การกำหนดเขตเลือกตั้งสำหรับการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบสัดส่วน ในมาตรา ๙๖ ให้ดำเนินการดังต่อไปนี้

๑. ให้จัดแบ่งพื้นที่ประเทศออกเป็นแปด(๘)กลุ่มจังหวัด และให้แต่ละกลุ่มจังหวัดเป็นเขต

เลือกตั้ง โดยแต่ละเขตเลือกตั้งให้มีจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้สิบคน(๑๐คน)

๒. การจัดกลุ่มจังหวัด ให้จัดจังหวัดที่มีพื้นที่ติดต่อกันอยู่ในกลุ่มจังหวัดเดียวกัน และใน

กลุ่มจังหวัดทุกกลุ่ม ต้องมีจำนวนราษฎรตามหลักฐานการทะเบียนราษฎรที่ประกาศในปีสุดท้ายก่อนปีที่มีการเลือกตั้งรวมกันแล้วใกล้เคียงกัน ทั้งนี้ โดยให้จังหวัดทั้งจังหวัดอยู่ในเขตเลือกตั้งเดียว

บุคคลผู้มีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ เป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้งตามมาตรา ๙๙ ของรัฐธรรมนูญปี ๒๕๕๐

๑. มีสัญชาติไทย แต่บุคคลผู้มีสัญชาติไทยโดยการแปลงสัญชาติ ต้องได้สัญชาติไทย

มาแล้วไม่น้อยกว่าห้าปี

๒. มีอายุไม่ต่ำกว่าสิบแปดปีบริบูรณ์ในวันที่ ๑ มกราคมของปีที่มีการเลือกตั้ง และ

๓. มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในเขตเลือกตั้งมาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่าเก้าสิบวันนับถึงวัน

เลือกตั้ง

บุคคลผู้มีลักษณะดังต่อไปนี้ในวันเลือกตั้ง เป็นบุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิ

เลือกตั้งตามมาตรา ๑๐๐

๑. เป็นภิกษุ สามเณร นักพรต หรือนักบวช

๒. อยู่ในระหว่างถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง

๓. ต้องคุมขังอยู่โดยหมายของศาลหรือโดยคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมาย

๔. วิกลจริต หรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ

ผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ต้องเป็นบุคคลผู้มีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ ตามมาตรา ๑๐๑

๑. มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

๒. มีอายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบห้าปีบริบูรณ์ในวันเลือกตั้ง

๓.เป็นสมาชิกพรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนึ่งแต่เพียงพรรคเดียวเป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่าเก้าสิบวันนับถึงวันเลือกตั้ง เว้นแต่ในกรณีที่มีการเลือกตั้งทั่วไปเพราะเหตุยุบสภา ต้องเป็นสมาชิกพรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนึ่งแต่เพียงพรรคเดียวเป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่าสามสิบวันนับถึงวันเลือกตั้ง

๔. ผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง ต้องมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้ด้วย

๔.๑ มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งมาแล้วเป็นเวลา

ติดต่อกันไม่น้อยกว่าห้าปีนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้ง

๔.๒ เป็นบุคคลซึ่งเกิดในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง

๔.๓ เคยศึกษาในสถานศึกษาที่ตั้งอยู่ในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งเป็นเวลา

ติดต่อกันไม่น้อยกว่าห้าปีการศึกษา

๔.๔ เคยรับราชการหรือเคยมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในจังหวัดที่สมัครรับ

เลือกตั้งเป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่าห้าปี

๕. ผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบสัดส่วนต้องมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งตาม (๔) ด้วย

แต่ลักษณะดังกล่าวในกรณีใดที่กำหนดถึงจังหวัด ให้หมายถึงกลุ่มจังหวัด

๖. คุณสมบัติอื่นตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา

บุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ตามมาตรา ๑๐๒ เป็นบุคคลผู้มีลักษณะดังต่อไปนี้

๑. ติดยาเสพติดให้โทษ

๒. เป็นบุคคลล้มละลายหรือเคยเป็นบุคคลล้มละลายทุจริต

๓. เป็นบุคคลผู้มีลักษณะต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตาม

มาตรา ๑๐๐ (๑) (๒) หรือ (๔)

๔. ต้องคำพิพากษาให้จำคุกและถูกคุมขังอยู่โดยหมายของศาล

๕. เคยต้องคำพิพากษาให้จำคุกโดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึงห้าปีในวันเลือกตั้ง เว้นแต่ใน

ความผิดอันได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ

๖. เคยถูกไล่ออก ปลดออก หรือให้ออกจากราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ

เพราะทุจริตต่อหน้าที่ หรือถือว่ากระทำการทุจริตและประพฤติมิชอบในวงราชการ

๗. เคยต้องคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดิน เพราะร่ำรวย

ผิดปกติหรือมีทรัพย์สินเพิ่มขึ้นผิดปกติ

๘. เป็นข้าราชการซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำนอกจากข้าราชการการเมือง

๙. เป็นสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น

๑๐. เป็นสมาชิกวุฒิสภาหรือเคยเป็นสมาชิกวุฒิสภาและสมาชิกภาพสิ้นสุดลงแล้วยังไม่เกินสองปี

๑๑. เป็นพนักงานหรือลูกจ้างของหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ หรือ

เป็นเจ้าหน้าที่อื่นของรัฐ

๑๒. เป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ กรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดิน กรรมการ

ป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ กรรมการตรวจเงินแผ่นดิน หรือกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ

๑๓. อยู่ในระหว่างต้องห้ามมิให้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองตามมาตรา ๒๖๓

๑๔. เคยถูกวุฒิสภามีมติตามมาตรา ๒๗๔ ให้ถอดถอนออกจากตำแหน่ง

อายุของสภาผู้แทนราษฎรมีกำหนดคราวละสี่ปี(๔ปี)นับแต่วันเลือกตั้งในระหว่างอายุของสภาผู้แทนราษฎร จะมีการควบรวมพรรคการเมืองที่มีสมาชิกเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมิได้ตามมาตรา ๑๐๔

สรุปในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช ๒๕๕๐ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมีจำนวน ๔๘๐ คนมาจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง ๔๐๐ คนและแบบสัดส่วน ๘๐ คน คนไทยทุกคนมีหน้าที่ไปใช้สิทธิเลือกตั้งในวันอาทิตย์ที่ ๒๓ ธันวาคม ๒๕๕๐เวลา๐๘.๐๐-๑๕.๐๐ น. ในเขตเลือกตั้งที่ตนเองมีชื่อรับบัตรเลือกตั้ง ๒ ใบเข้าคูหากาเบอร์ กาให้ถูกเบอร์หย่อนบัตรเลือกตั้งให้ถูกตู้ ห้ามฉีกบัตรเลือกตั้งใครฉีกบัตรเลือกตั้งมีความผิดตามกฎหมาย

วุฒิสภา

วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนรวมหนึ่งร้อยห้าสิบคน ซึ่งมาจากการเลือกตั้งในแต่ละจังหวัด จังหวัดละหนึ่งคน และมาจากการสรรหาเท่ากับจำนวนรวมข้างต้นหักด้วยจำนวนสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการเลือกตั้งตามมาตรา ๑๑๑

ในกรณีที่มีการเพิ่มหรือลดจังหวัดในระหว่างวาระของสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการเลือกตั้งให้วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกเท่าที่มีอยู่

ในกรณีที่ตำแหน่งสมาชิกวุฒิสภาว่างลงไม่ว่าด้วยเหตุใด ๆ และยังมิได้มีการเลือกตั้งหรือสรรหาขึ้นแทนตำแหน่งที่ว่าง แล้วแต่กรณี ให้วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกวุฒิสภาเท่าที่มีอยู่ในกรณีที่มีเหตุการณ์ใด ๆ ทำให้สมาชิกวุฒิสภาไม่ครบจำนวนตามวรรคหนึ่ง แต่มีจำนวน

ไม่น้อยกว่าร้อยละเก้าสิบห้าของจำนวนสมาชิกวุฒิสภาทั้งหมด ให้ถือว่าวุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนดังกล่าว แต่ต้องมีการเลือกตั้งหรือการสรรหาให้ได้สมาชิกวุฒิสภาครบจำนวนตามวรรคหนึ่งภายในหนึ่งร้อยแปดสิบวันนับแต่วันที่มีเหตุการณ์ดังกล่าว และให้สมาชิกวุฒิสภาที่เข้ามานั้นอยู่ในตำแหน่งเพียงเท่าอายุของวุฒิสภาที่เหลืออยู่

การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาในแต่ละจังหวัด ให้ใช้เขตจังหวัดเป็นเขตเลือกตั้งและให้มีสมาชิกวุฒิสภาจังหวัดละหนึ่งคน โดยให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้งผู้สมัคร

รับเลือกตั้งได้หนึ่งเสียงและให้ใช้วิธีออกเสียงลงคะแนนโดยตรงและลับ

เพื่อประโยชน์ในการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา ให้ผู้สมัครรับเลือกตั้งสามารถหาเสียงเลือกตั้งได้ก็แต่เฉพาะที่เกี่ยวกับการปฏิบัติงานในหน้าที่ของวุฒิสภา

หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการเลือกตั้งและการหาเสียงเลือกตั้งของสมาชิกวุฒิสภาให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา

ให้มีคณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภาคณะหนึ่งประกอบด้วยประธานศาลรัฐธรรมนูญ ประธานกรรมการการเลือกตั้ง ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน ประธานกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ ประธานกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกา ที่ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกามอบหมายจำนวนหนึ่งคนและตุลาการในศาลปกครองสูงสุดที่ที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดมอบหมายจำนวนหนึ่งคนเป็นกรรมการ ทำหน้าที่สรรหาบุคคลตามมาตรา ๑๑๔ ให้แล้วเสร็จภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับบัญชีรายชื่อจากคณะกรรมการการเลือกตั้ง แล้วแจ้งผลการสรรหาให้คณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศผลผู้ได้รับการสรรหาเป็นสมาชิกวุฒิสภา

ให้กรรมการตามวรรคหนึ่งเลือกกันเองให้กรรมการผู้หนึ่งเป็นประธานกรรมการในกรณีที่ไม่มีกรรมการในตำแหน่งใด หรือมีแต่ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ ถ้ากรรมการที่เหลืออยู่นั้นมีจำนวนไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง ให้คณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภาประกอบด้วยกรรมการที่เหลืออยู่

คณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภา

มาตรา ๑๑๔ ให้คณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภาดำเนินการสรรหาบุคคลที่มีความเหมาะสมจากผู้ได้รับการเสนอชื่อจากองค์กรต่าง ๆ ในภาควิชาการ ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาควิชาชีพและภาคอื่นที่เป็นประโยชน์ในการปฏิบัติการตามอำนาจหน้าที่ของวุฒิสภาเป็นสมาชิกวุฒิสภาเท่าจำนวนที่จะพึงมีตามที่กำหนด

ในการสรรหาบุคคลตามวรรคหนึ่งให้คำนึงถึงความรู้ ความเชี่ยวชาญ หรือประสบการณ์ที่จะเป็นประโยชน์ในการปฏิบัติงานของวุฒิสภาเป็นสำคัญ และให้คำนึงถึงองค์ประกอบจากบุคคลที่มีความรู้ความสามารถในด้านต่าง ๆ ที่แตกต่างกัน โอกาสและความเท่าเทียมกันทางเพศ สัดส่วนของบุคคลในแต่ละภาคตามวรรคหนึ่งที่ใกล้เคียงกัน รวมทั้งการให้โอกาสกับผู้ด้อยโอกาสทางสังคมด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการสรรหาสมาชิกวุฒิสภา ให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา

คุณสมบัติของผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือได้รับการเสนอชื่อเพื่อเข้ารับการสรรหาเป็นสมาชิกวุฒิสภา

๑. มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

๒. มีอายุไม่ต่ำกว่าสี่สิบปีบริบูรณ์ในวันสมัครรับเลือกตั้งหรือวันที่ได้รับการเสนอชื่อ

๓. สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือเทียบเท่า

๔. ผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการเลือกตั้งต้องมีลักษณะอย่างใด

อย่างหนึ่ง ดังต่อไปนี้ด้วย

๔.๑ มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งมาแล้วเป็นเวลาติดต่อกัน

ไม่น้อยกว่าห้าปีนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้ง

๔.๒ เป็นบุคคลซึ่งเกิดในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง

๔.๓ เคยศึกษาในสถานศึกษาที่ตั้งอยู่ในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้งเป็นเวลาติดต่อกัน

ไม่น้อยกว่าห้าปีการศึกษา

๔.๔ เคยรับราชการหรือเคยมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในจังหวัดที่สมัครรับเลือกตั้ง

เป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่าห้าปี

๕. ไม่เป็นบุพการี คู่สมรส หรือบุตรของผู้ดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือ

ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

๖. ไม่เป็นสมาชิกหรือผู้ดำรงตำแหน่งใดในพรรคการเมืองหรือเคยเป็นสมาชิกหรือ

เคยดำรงตำแหน่งและพ้นจากการเป็นสมาชิกหรือการดำรงตำแหน่งใด ๆ ในพรรคการเมืองมาแล้วยังไม่เกินห้าปีนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้งหรือวันที่ได้รับการเสนอชื่อ

๗. ไม่เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือเคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและพ้นจาก

การเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมาแล้วไม่เกินห้าปีนับถึงวันสมัครรับเลือกตั้งหรือวันที่ได้รับการเสนอชื่อ

๘. เป็นบุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้งตามมาตรา ๑๐๒ (๑) (๒) (๓) (๔)(๕) (๖) (๗) (๘) (๙) (๑๑) (๑๒) (๑๓) หรือ (๑๔)

๙. ไม่เป็นรัฐมนตรีหรือผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองอื่นซึ่งมิใช่สมาชิกสภาท้องถิ่นหรือ

ผู้บริหารท้องถิ่น หรือเคยเป็นแต่พ้นจากตำแหน่งดังกล่าวมาแล้วยังไม่เกินห้าปี

มาตรา ๑๑๖ สมาชิกวุฒิสภาจะเป็นรัฐมนตรี ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองอื่น หรือผู้ดำรง

ตำแหน่งในองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ มิได้

บุคคลผู้เคยดำรงตำแหน่งสมาชิกวุฒิสภาและสมาชิกภาพสิ้นสุดลงมาแล้วยังไม่เกินสอง(๒ปี)ปีจะเป็นรัฐมนตรี หรือผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง มิได้

สมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการเลือกตั้งเริ่มตั้งแต่วันที่มีการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา และสมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการสรรหาเริ่มตั้งแต่วันที่คณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศผลการสรรหา ตามมาตรา ๑๑๗

สมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภามีกำหนดคราวละหกปีนับแต่วันเลือกตั้ง หรือวันที่

คณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศผลการสรรหา แล้วแต่กรณี โดยสมาชิกวุฒิสภาจะดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกินหนึ่งวาระไม่ได้

ให้สมาชิกวุฒิสภาซึ่งสิ้นสุดสมาชิกภาพตามวาระ อยู่ในตำแหน่งเพื่อปฏิบัติหน้าที่ต่อไป

จนกว่าจะมีสมาชิกวุฒิสภาขึ้นใหม่

เมื่อวาระของสมาชิกวุฒิสภาซึ่งมาจากการเลือกตั้งสิ้นสุดลง พระมหากษัตริย์จะได้ทรงตราพระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาซึ่งมาจากการเลือกตั้งใหม่เป็นการเลือกตั้งทั่วไป ซึ่งต้องกำหนดวันเลือกตั้งภายในสามสิบวัน    นับแต่วันที่วาระของสมาชิกวุฒิสภาซึ่ง

มาจากการเลือกตั้งสิ้นสุดลง และวันเลือกตั้งนั้นต้องกำหนดเป็นวันเดียวกันทั่วราชอาณาจักร

เมื่อวาระของสมาชิกวุฒิสภาซึ่งมาจากการสรรหาสิ้นสุดลง ให้คณะกรรมการการเลือกตั้ง

ประกาศกำหนดวันเริ่มการสรรหาและระยะเวลาการสรรหาสมาชิกวุฒิสภา ซึ่งต้องทำการสรรหาให้แล้วเสร็จภายในหกสิบวันนับแต่วันที่วาระของสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการสรรหาสิ้นสุดลง

สมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภาสิ้นสุดลงตามมาตรา ๑๑๙ คือ

(๑) ถึงคราวออกตามวาระ

(๒) ตาย

(๓) ลาออก

(๔) ขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๑๑๕

(๕) กระทำการอันต้องห้ามตามมาตรา ๑๑๖ มาตรา ๒๖๕ หรือมาตรา ๒๖๖

(๖) วุฒิสภามีมติตามมาตรา ๒๗๔ ให้ถอดถอนออกจากตำแหน่ง หรือศาลรัฐธรรมนูญ

มีคำวินิจฉัยให้พ้นจากสมาชิกภาพตามมาตรา ๙๑ หรือศาลฎีกามีคำสั่งตามมาตรา ๒๓๙ วรรคสองหรือมาตรา ๒๔๐ วรรคสาม ในกรณีเช่นนี้ ให้ถือว่าสิ้นสุดสมาชิกภาพนับแต่วันที่วุฒิสภามีมติหรือศาลมีคำวินิจฉัยหรือมีคำสั่ง แล้วแต่กรณี

(๗)ขาดประชุมเกินจำนวนหนึ่งในสี่ของจำนวนวันประชุมในสมัยประชุมที่มีกำหนดเวลา

ไม่น้อยกว่าหนึ่งร้อยยี่สิบวัน โดยไม่ได้รับอนุญาตจากประธานวุฒิสภา

(๘) ต้องคำ พิพากษาถึงที่สุดให้จำ คุก แม้จะมีการรอการลงโทษ เว้นแต่เป็นการ

รอการลงโทษในความผิดอันได้กระทำโดยประมาท ความผิดลหุโทษ หรือความผิดฐานหมิ่นประมาท

สำหรับเรื่องวุฒิสภา รัฐธรรมนูญปี ๒๕๕๐กำหนดวุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนรวมหนึ่งร้อยห้าสิบคน(๑๕๐คน) ซึ่งมาจากการเลือกตั้งในแต่ละจังหวัด จังหวัดละหนึ่งคน(๗๖คน) และมาจากการสรรหาเท่ากับจำนวนรวมข้างต้นหักด้วยจำนวนสมาชิกวุฒิสภาที่มาจากการเลือกตั้ง(๘๔คน) ซึ่งต่างกับรัฐธรรมนูญปี๒๕๔๐ ที่สมาชิกวุฒิสภามาจากการเลือกตั้งทั้งหมดส่วนวิธีการไหนจะดีในฐานะนักศึกษาคงต้องช่วยกันติดตามข่าวสารการบ้านการเมืองต่อไป

๓.๔   คณะรัฐมนตรี( Council of Minister )หรือการใช้อำนาจบริหาร

๓.๔.๑ การได้มาของคณะรัฐมนตรี

คณะรัฐมนตรี[๑๓] หมายถึง รัฐบาลที่ประกอบไปด้วยนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรี ตามที่กฎหมายรัฐธรรมนูญกำหนดรวมกัน เป็น คณะรัฐมนตรี ทำหน้าที่ในการบริหารประเทศ หรือผู้ใช้อำนาจบริหาร

ฝ่ายบริหาร ( Executive )   หมายถึง บุคคล คณะบุคคลหรือกลุ่มบุคคลซึ่งมีหน้าที่ในการนำนโยบาย ( Policy ) ไปใช้เพื่อให้บรรลุเป้าหมายตามวัตถุประสงค์ของนโยบายนั้นๆ   เช่นนโยบายด้านการศึกษา การเศรษฐกิจ การระหว่างประเทศ เป็นต้น องค์กรที่ถูกกำหนดให้เป็นผู้ใช้อำนาจบริหารคือ รัฐบาล ซึ่งตามความหมายอย่างแคบหมายถึง คณะรัฐบาล ( Ministry ) หรือคณะรัฐมนตรี   ( Cabinet ) แต่ในความหมายกว้างจะหมายความรวมไปถึง ข้าราชการทุกคนที่ร่วมกันปฏิบัติหน้าที่ในการปกครองบริหารประเทศ ซึ่งในระบอบประชาธิปไตยรูปแบบรัฐสภา ( Parliamentary Democracy ) จะมีนายยกรัฐมนตรีที่ได้รับการยอมรับจากรัฐสภาเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหาร แต่ในรูปแบบประธานาธิบดี ( Presidential Democracy ) จะมีประธานาธิบดีซึ่งได้รับการเลือกตั้งมาจากประชาชนโดยตรงเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหาร[๑๔]

อำนาจบริหาร    หรืออำนาจในการออกกฎหมายมาบังคับใช้   เพื่อให้เกิดประโยชน์สุขแก่ประชาชนจัดได้ว่าเป็นอำนาจที่มีขอบเขตกว้างขวาง และส่งผลกระทบต่อประชาชนมากที่สุด มากกว่าอำนาจนิติบัญญัติและอำนาจตุลาการ ในความเป็นจริงอำนาจบริหารมิได้จำกัดอยู่เพียงการนำกฎหมายมาบังคับใช้เท่านั้น     แต่รวมไปถึงการที่จะต้องดำเนินกิจการอื่นๆ ที่อาจจะไม่ได้กำหนดไว้ในกฎหมาย แต่เป็นกิจกรรมที่ฝ่ายบริหารต้องกระทำเพื่อบำบัดทุกข์บำรุงสุขประชาชน อาจกล่าวได้ว่าอำนาจบริหาร หมายถึง การดำเนินกิจการต่างๆ   เพื่อบำบัดทุกข์บำรุงสุขประชาชน องค์กรที่ถูกกำหนดให้เป็นผู้ใช้อำนาจบริหารคือ รัฐบาล หรือคณะรัฐมนตรี ( Council of Minister) หัวหน้าฝ่ายบริหาร   คือ     นายกรัฐมนตรี ซึ่งในระบบการปกครองแบบประชาธิปไตยแบบรัฐสภา ( Parliamentary Democracy ) นายกรัฐมนตรีจะเป็นผู้ที่ได้รับการยอมรับจากรัฐสภาหรือในฐานะหัวหน้ากลุ่มการเมืองที่มีเสียงข้างมากในสภา      ซึ่งจะต่างกับระบอบประชาธิปไตยแบบประธานาธิบดี ( Presidential Democracy ) ที่หัวหน้าฝ่ายบริหาร คือ ประธานาธิบดีเป็นผู้ที่ได้รับเลือกตั้งจากประชาชนโดยตรงให้ดำรงตำแหน่งนั้นซึ่งประธานาธิบดีอาจจะมาจากพรรคการเมืองที่มีเสียงข้างน้อยในรัฐสภาก็ได้ แต่สมาชิกสภาไม่มีสิทธิลงมติถอดถอนประธานาธิบดี เพราะฉะนั้นแม้จะมีเสียงข้างน้อยในสภาผู้มาดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีก็มีเสถียรภาพพอสมควร

ในประเทศไทยนับตั้งแต่เปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. ๒๔๗๕ เป็นต้นมาได้ยึดหลักการปกครองในระบบรัฐสภา เพราะฉะนั้นจึงมีนายกรัฐมนตรีเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหารมาโดยตลอด ยกเว้นขณะอยู่ในภาวะปฏิวัติหรือรัฐประหารที่หัวหน้าคณะดังกล่าวเป็นผู้ปกครองที่มีอำนาจสูงสุดและไม่มีตำแหน่งนายกรัฐมนตรีการจัดตั้งนายกรัฐมนตรีจะมีขึ้นก็ต่อเมื่อประกาศใช้รัฐธรรมนูญ หรือธรรมนูญปกครอง        อย่างไรก็ดีบุคคลที่เป็นนายกรัฐมนตรีจะไม่สามารถใช้อำนาจได้อย่างเต็มที่แม้ในกรอบของกฎหมาย และไม่สามารถแสดงความเป็นผู้นำทางการเมืองได้เพราะความอ่อนแอที่ฝังอยู่ในระบบและการไร้ภาวะผู้นำของหัวหน้ารัฐบาล ซึ่งการไร้ความเป็นผู้นำการไม่สามารถใช้อำนาจได้อย่างเต็มที่มีสาเหตุที่พอสรุปได้ดังนี้[๑๕]

๑. ระบบการปกครองแบบประชาธิปไตย ที่มีสภาวะเป็น ธนาธิปไตย ซึ่งกลุ่มธุรกิจการเมืองมีบทบาทอย่างมากในการจัดตั้งรัฐบาล  กล่าวอีกนัยหนึ่งผู้ซึ่งมีอุปการะคุณ ต่อพรรคได้แก่นักธุรกิจที่บางคนเลือกที่จะอยู่เบื้องหลัง และบางคนก็เข้ามาเป็นผู้บริหารพรรครวมตลอดทั้งลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรทำให้การเป็นนายกรัฐมนตรีของพรรคแกนนำที่มีจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสูงสุดไม่สามารถจะตัดสินใจได้เด็ดขาดเพราะความสัมพันธ์เส้นสายที่โยงใยต่อกันโดยเฉพาะอย่างยิ่งการเป็นหนี้ทางการเมือง ( political I.O.U.) การดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี จึงไม่ได้เกิดจากการสนับสนุนจากประชาชนแต่เกิดจากตัวแปรที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการเลือกตั้งซึ่งต้องใช้เงินมหาศาล เมื่อเป็นเช่นนี้ผู้มีบุญคุณกับพรรคการเมืองหรือนักการเมืองย่อมจะมีอำนาจในการตัดสินใจเรื่องสำคัญๆ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีมีผลมาจากการสนับสนุนจากธุรกิจการเมือง

๒.     เนื่องจากพรรคการเมืองที่ได้จำนวนเสียงสูงสุด     จะเป็นพรรคแกนนำในการจัดตั้ง

รัฐบาลความจำเป็นที่จะต้องได้จำนวนส.ส.มากกว่าพรรคอื่นๆจึงนำไปสู่การดึงเอานักการเมืองที่มีบารมีทางการเมืองสูงเข้ามาเป็นสมาชิกคนสำคัญของพรรค บุคคลเหล่านี้จะเป็นผู้ให้การสนับสนุนผู้ลงสมัครรับเลือกตั้งจำนวนหนึ่ง ดังนั้นจึงไม่ได้เข้ามาสู่พรรคในฐานะปัจเจกบุคคลแต่มาเป็นกลุ่มซึ่งตนเป็นหัวหน้ากลุ่มและผู้อุปถัมภ์ของส.ส.ที่เป็นผู้อยู่ใต้อุปถัมภ์ บุคคลที่เป็นหัวหน้ากลุ่มในพรรคจึงเป็นผู้ที่มีอำนาจต่อรองและเป็นที่เกรงอกเกรงใจของหัวหน้าพรรค ในการจัดตั้งรัฐบาลบุคคลเหล่านี้จะต่อรองเรียกร้องจำนวนรัฐมนตรีที่เรียกว่าระบบโควต้า โดยนายก รัฐมนตรีไม่สามารถต่อรองได้ในเรื่องตัวบุคคล

๓.     เนื่องจากรัฐบาลตั้งขึ้นเป็นรัฐบาลผสมซึ่งแล้วแต่จะผสมรัฐบาลในสูตรใดการแบ่งสรร

จำนวนรัฐมนตรีในรัฐบาลก็ต้องเป็นไปตามสัดส่วนของจำนวน ส.ส. ของพรรคร่วมรัฐบาลแต่ละพรรคนอกจากนั้นยังขึ้นอยู่กับว่าการต่อรองว่าจะเป็นใคร พรรคใดจะดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่า การหรือช่วยว่าการของกระทรวงใด หลังจากตกลงกันเรียบร้อยแล้วการบริหารราชการแผ่นดินในฐานะรัฐบาลก็ยังไม่เป็นรัฐบาลอันหนึ่งอันเดียวกัน ก่อให้เกิดความขัดแย้งแต่นายกรัฐมนตรีไม่ต้องการให้เกิดความขัดแย้งตัวนายกรัฐมนตรีก็จะกลายเป็นประธานในที่ประชุม ในฐานะผู้ประสานงานการทำงานของคณะรัฐมนตรีจากพรรคต่างๆ และแม้ในพรรคแกนนำก็จะต้องมีการพยายามประสานกลุ่มต่างๆ ซึ่งอยู่ในพรรคและนี่คือสาเหตุที่ทำให้นายกรัฐมนตรีซึ่งแม้จะมีอำนาจตามกฎหมาย แต่ไม่สามารถใช้อำนาจได้อย่างเต็มที่เพราะสภาวะบีบคั้นทางการเมือง เพราะโครงสร้างและกลไกของระบบไม่เปิดโอกาสให้ทำเช่นนั้น ภาวะความเป็นผู้นำของนายกรัฐมนตรีจึงเกิดขึ้นยาก เพราะเสถียรภาพของรัฐบาลจะถูกทำให้สั่นคลอนได้โดยง่ายการบริหารที่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันภายใต้การเป็นผู้นำของนายกรัฐมนตรีจึงไม่เกิดขึ้น

นอกเหนือจากนั้นพรรคที่เป็นพรรคฝ่ายค้าน สื่อมวลชน และประชาชนก็สามารถจะสร้างความปั่นป่วนกับรัฐบาลได้โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สื่อมวลชนซึ่งมีบทบาทอย่างสูงในการสร้างกระแสสาธารณชนให้มองรัฐบาลในแง่บวกแง่ลบ ความเป็นอิสระของสื่อมวลชนซึ่งมีอย่างมากมาย ในสังคมไทยมิได้มีการตรวจสอบโดยจรรยาบรรณของสื่อมวลชนเท่าที่ควร การวิพากษ์วิจารณ์ซึ่งทำให้เกิดการสั่นคลอนของรัฐบาลและนำไปสู่ความไร้เสถียรภาพทางการเมือง ผสม กับปัญหาที่สะสมมาในอดีตผนวกกับระบบราชการซึ่งทำงานไร้ประสิทธิภาพและไร้ประสิทธิผลและยังไม่สามารถปฏิบัติให้ดีได้ได้ นำไปสู่รัฐบาลหรือฝ่ายบริหารที่อ่อนแอจนตราบทุกวันนี้ อย่างไรก็ดีรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ ได้มีความพยายามที่จะแก้ไขปัญหานี้ซึ่งจะได้กล่าวต่อไป

อำนาจบริหารตามรัฐธรรมนูญปี ๒๕๕๐ กำหนดไว้ดังนี้

ในมาตรา ๑๗๑ พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีคนหนึ่งและรัฐมนตรีอื่นอีก

ไม่เกินสามสิบห้าคน ประกอบเป็นคณะรัฐมนตรี มีหน้าที่บริหารราชการแผ่นดินตามหลักความ

รับผิดชอบร่วมกัน

นายกรัฐมนตรีต้องเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรซึ่งได้รับแต่งตั้งตามมาตรา ๑๗๒

ให้ประธานสภาผู้แทนราษฎรเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้งนายกรัฐมนตรี

นายกรัฐมนตรีจะดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกินกว่าแปดปีมิได้

มาตรา ๑๗๒ ให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาให้ความเห็นชอบบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีให้แล้วเสร็จภายในสามสิบวันนับแต่วันที่มีการเรียกประชุมรัฐสภาเป็นครั้งแรกตามมาตรา ๑๒๗

การเสนอชื่อบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีตามวรรคหนึ่ง ต้องมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎรรับรอง

มติของสภาผู้แทนราษฎรที่เห็นชอบด้วยในการแต่งตั้งบุคคลใดให้เป็นนายกรัฐมนตรี

ต้องมีคะแนนเสียงมากกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร การลงมติในกรณีเช่นว่านี้ให้กระทำโดยการลงคะแนนโดยเปิดเผย

ในกรณีที่พ้นกำหนดสามสิบวันนับแต่วันที่มีการเรียกประชุมรัฐสภาเพื่อให้

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้มาประชุมเป็นครั้งแรกแล้ว ไม่ปรากฏว่ามีบุคคลใดได้รับคะแนนเสียงเห็นชอบให้ได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีตามมาตรา ๑๗๒ วรรคสาม ให้ประธานสภาผู้แทนราษฎรนำความขึ้นกราบบังคมทูลภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่พ้นกำหนดเวลาดังกล่าวเพื่อทรงมีพระบรมราชโองการแต่งตั้งบุคคลซึ่งได้รับคะแนนเสียงสูงสุดเป็นนายกรัฐมนตรี

รัฐมนตรีต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้าม ดังต่อไปนี้ (มาตรา ๑๗๔)

(๑) มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

(๒) มีอายุไม่ต่ำกว่าสามสิบห้าปีบริบูรณ์

(๓) สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือเทียบเท่า

(๔) ไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๑๐๒ (๑) (๒) (๓) (๔) (๖) (๗) (๘) (๙) (๑๑)

(๑๒) (๑๓) หรือ (๑๔)

(๕) ไม่เคยต้องคำพิพากษาให้จำคุกโดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึงห้าปีก่อนได้รับแต่งตั้ง เว้นแต่

ในความผิดอันได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ

(๖) ไม่เป็นสมาชิกวุฒิสภา หรือเคยเป็นสมาชิกวุฒิสภาซึ่งสมาชิกภาพสิ้นสุดลงมาแล้ว

ยังไม่เกินสองปีนับถึงวันที่ได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรี

มาตรา ๑๗๕ ก่อนเข้ารับหน้าที่ รัฐมนตรีต้องถวายสัตย์ปฏิญาณต่อพระมหากษัตริย์

ด้วยถ้อยคำ ดังต่อไปนี้

“ข้าพระพุทธเจ้า (ชื่อผู้ปฏิญาณ) ขอถวายสัตย์ปฏิญาณว่า ข้าพระพุทธเจ้าจะจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ และจะปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์สุจริต เพื่อประโยชน์ของประเทศและประชาชน ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ”

คณะรัฐมนตรีที่จะเข้าบริหารราชการแผ่นดินต้องแถลงนโยบายต่อรัฐสภาและชี้แจงการดำเนินการตามแนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐตามมาตรา ๗๕ โดยไม่มีการลงมติความไว้วางใจทั้งนี้ ภายในสิบห้าวันนับแต่วันเข้ารับหน้าที่ และเมื่อแถลงนโยบายต่อรัฐสภาแล้วต้องจัดทำแผนการบริหารราชการแผ่นดิน เพื่อกำหนดแนวทางการปฏิบัติราชการแต่ละปีตามมาตรา ๗๖ก่อนแถลงนโยบายต่อรัฐสภาตามวรรคหนึ่ง หากมีกรณีที่สำคัญและจำเป็นเร่งด่วน

ซึ่งหากปล่อยให้เนิ่นช้าไปจะกระทบต่อประโยชน์สำคัญของแผ่นดิน คณะรัฐมนตรีที่เข้ารับหน้าที่

จะดำเนินการไปพลางก่อนเพียงเท่าที่จำเป็นก็ได้(มาตรา ๑๗๖)

๓.๔.๒ อำนาจหน้าที่ของคณะรัฐมนตรี

คณะรัฐมนตรี มีอำนาจหน้าที่ในการใช้อำนาบริหาร ซึ่งสามารถแบ่งออกได้กว้างๆ ๓ ประการคือ

๑.       หน้าที่เกี่ยวกับการบริหารกิจการภายในประเทศ

๒.     หน้าที่เกี่ยวกับการบริหารกิจการระหว่างประเทศ

๓.     หน้าที่เกี่ยวกับการบริหารกิจการป้องกันประเทศ

ก่อนที่จะทำความเข้าใจเรื่องคณะรัฐมนตรีและอำนาจในการบริหารเพื่อให้เกิดความ

เข้าใจ นักศึกษาควรเข้าใจเรื่องรูปแบบของรัฐบาลพอสังเขป

รูปแบบของรัฐบาล

รูปแบบของรัฐบาลมีการพิจารณาตามหลักเกณฑ์ทั่วไป ๓ ประเภท คือ

๑.       รูปแบบของรัฐบาลที่ยึดหลักการจำนวนของบุคคลผู้ร่วมใช้อำนาจอธิปไตย

๒.     รูปแบบของรัฐบาลที่ยึดหลักการแยกอำนาจ

๓.     รูปแบบของรัฐบาลที่ยึดหลักการแบ่งอำนาจ

๑.       รูปแบบของรัฐบาลที่ยึดหลักการจำนวนของบุคคลผู้ร่วมใช้อำนาจอธิปไตย สำหรับรูปแบบของรัฐบาลที่ยึดหลักการจำนวนของบุคคลผู้ร่วมใช้อำนาจอธิปไตยมี   ๓

รูปแบบ คือ รัฐบาลแบบคนๆ เดียวปกครอง รัฐบาลแบบคนกลุ่มน้อยปกครองและรัฐบาลแบบคนกลุ่มใหญ่ทำหน้าที่ปกครองประเทศ ดังจะอธิบายอย่างละเอียดคือ

๑.๑ รัฐบาลแบบคนๆ เดียวปกครองเป็นรัฐบาลที่คนๆ เดียวมีอำนาจสูงสุดเป็นเจ้าของ

คำสั่งหรือเจ้าของอำนาจอธิปไตย มี ๒ แบบ   คือแบบกษัตริย์หรือแบบราชาธิปไตย กับ แบบทรราชย์ หรือแบบทุชนาธิปไตย ทั้งสองแบบนี้ปรากฏว่ารูปแบบกษัตริย์เป็นรูปแบบที่ถือปฏิบัติอย่างกว้างขวางในอดีตเป็นระยะเวลายาวนานมากทั้งในยุโรปและเอเซีย โดยเฉพาะในสมัยเริ่มแรกวิวัฒนาการของรัฐในจักรวรรดิโรมันสมัยกลาง ในประเทศฝรั่งเศสก่อนการปฏิวัติใหญ่ ในประเทศรัสเซียก่อนการปฏิวัติ พ.ศ.๒๔๖๐ และในประเทศไทยก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ.๒๔๗๕

๑.๒ รัฐบาลแบบคนกลุ่มน้อยปกครองเป็นรัฐบาลที่คนกลุ่มน้อยเท่านั้น    ที่เป็นเจ้าของ

คำสั่งหรืออำนาจอธิปไตย เมื่อเป็นเช่นนี้ประชาชนส่วนใหญ่จึงไม่มีสิทธิเข้าร่วมในการปกครองประเทศ รัฐบาลแบบนี้มีหลายรูปแบบ คือ แบบอภิชนาธิปไตย กับแบบคณาธิปไตย

๑.๒.๑ รัฐบาลแบบอภิชนาธิปไตย เป็นรัฐบาลที่คนกลุ่มน้อยเป็นเจ้าของคำสั่งมีฐานะทางสังคมสูง มีทรัพย์สมบัติ มีอำนาจทางการเมือง นักปรัชญาทางการเมืองบางท่านเชื่อว่ารูปแบบของรัฐบาลรูปแบบนี้ เป็นรูปแบบรัฐบาลที่ดีรูปแบบหนึ่งซึ่งความนิยมรัฐบาลในรูปแบบนี้เห็นได้ในกรณีของประเทศอังกฤษ ประมาณศตวรรษที่ ๑๘-๑๙

๑.๒.๒ รัฐบาลแบบคณาธิปไตย เป็นรัฐบาลที่คนกลุ่มน้อยเป็นเจ้าของคำสั่งเช่นกัน แต่ไม่ได้มีฐานะทางสังคมสูงหากแต่เป็นกลุ่มของผู้ที่มีกำลังผู้คนที่ได้รับอำนาจจากการปกครองโดยวิธีการต่างๆเช่น การปฏิวัติ การรัฐประหาร เป็นต้น

๑.๓    รัฐบาลแบบคนกลุ่มใหญ่ทำหน้าที่ปกครองประเทศ   รัฐบาลแบบนี้เปิดโอกาสให้

ประชาชนทุกคนมีสิทธิเข้าร่วมในการปกครอง หรืออีกนัยหนึ่ง อำนาจสูงสุดในการปกครองเป็นของประชาชนร่วมกันทั้งนี้ เพราะมีความเชื่อว่าประชาชนมีความสามารถในการปกครอง นอกจากนี้รัฐบาลในรูปแบบนี้ยังยึดมั่น  หลักสิทธิและเสรีภาพ ความเท่าเทียมของประชาชน ความเสมอภาค เป็นต้น

๒.     รูปแบบของรัฐบาลที่ยึดหลักการแยกอำนาจ

สำหรับรูปแบบของรัฐบาลที่ยึดหลักการแยกอำนาจ มีรูปแบบรัฐบาลคือรัฐบาลแบบประธานาธิบดี และรัฐบาลแบบรัฐสภาดังจะอธิบายคือ

๒.๑ รัฐบาลแบบประธานาธิบดี รูปแบบของรัฐบาลแบบนี้ใช้หลักการแยกอำนาจอธิปไตย

โดยอธิปไตยแยกออกเป็นสัดส่วนให้สถาบันนิติบัญญัติ บริหาร ตุลาการเท่าเทียมกัน แต่ในขณะเดียวกันก็ให้แต่ละฝ่ายสามารถที่จะยับยั้งถ่วงดุลซึ่งกันและกันได้ ในระบบนี้ประธานาธิบดีเป็นทั้งประมุขของประเทศและประมุขของฝ่ายบริหาร รับผิดชอบด้านการบริหารแต่ผู้เดียว ประธานาธิบดีมีอำนาจที่จะยับยั้งร่างกฎหมายของฝ่ายนิติบัญญัติ และเป็นผู้เสนอชื่อผู้ดำรงตำแหน่งผู้พิพากษาสูงสุดให้ฝ่ายนิติบัญญัติรับรอง อันเป็นวิธีการที่ฝ่ายบริหารคอยถ่วงดุลศาล และสภานิติบัญญัติมีอำนาจถ่วงดุลฝ่ายบริหารและตุลาการได้ และฝ่ายตุลาการมีอำนาจที่สามารถตีความได้ว่ากฎหมายที่ฝ่ายนิติบัญญัติออก หรือระเบียบกฎเกณฑ์ที่ฝ่ายบริหารนำไปประกาศใช้ว่าผิดรัฐธรรมนูญหรือไม่ รัฐบาลรูปแบบนี้เริ่มมีในประเทศสหรัฐอเมริกาปลายศตวรรษที่ ๑๙

๒.๒   รัฐบาลแบบรัฐสภา   รูปแบบของรัฐบาลแบบนี้    ให้อำนาจกับรัฐสภาในการควบ

คุมฝ่ายบริหาร หรือคณะรัฐมนตรีอย่างกว้างขวาง นอกเหนือไปจากการมีอำนาจนิติบัญญัติ คณะรับมนตรีจะต้องมาจากรัฐสภาและบริหารประเทศโดยรับผิดชอบต่อรัฐสภา การบริหารงานต่างๆ จะต้องกระทำในนามของคณะรัฐมนตรีนโยบายหรือมติที่ผ่านคณะรัฐมนตรีจะต้องผูกพันกับรัฐมนตรีทุกคน ประมุขของประเทศในรัฐบาลแบบนี้เป็นคนละคนกับนายกรัฐมนตรี อาจเป็นได้ทั้งประธานาธิบดีหรือพระมหากษัตริย์จะทำหน้าที่เฉพาะทางพิธีการเท่านั้น ไม่มีอำนาจในการบริหารประเทศ รูปแบบรัฐบาลแบบนี้เริ่มต้นในประเทศอังกฤษ

๓.     รูปแบบของรัฐบาลที่ยึดหลักการแบ่งอำนาจ ได้แก่รัฐบาลเดี่ยวกับรัฐบาลรวมดังจะ

อธิบายพอสรุปต่อไปนี้

๓.๑ รัฐบาลเดี่ยว เป็นรูปแบบของรัฐบาล    ที่อำนาจสูงสุดคืออำนาจอธิปไตยตกอยู่ที่

รัฐบาลเดี่ยว คือ รัฐบาลกลาง ที่จะทำหน้าที่นับตั้งแต่กำหนดนโยบายไปจนกระทั่งบริหารนโยบายปฏิบัตินโยบาย ในแง่ของหลักการ รัฐบาลแบบนี้ไม่ได้มอบอำนาจหรือกิจกรรมใดๆให้กับหน่วยการปกครองอื่นที่มีขนาดเล็กลงมาภายในประเทศ เพราะหน่วยการปกครองเหล่านี้มีหน้าที่ดำเนินนโยบายหรือคำสั่งจากรัฐบาลกลางเท่านั้น เมื่อเป็นเช่นนี้พิจารณาในด้านหนึ่งจะเห็นได้ว่า รัฐบาลแบบนี้มีแนวโน้มที่จะรวบอำนาจ ที่อาจเกิดปัญหาความไม่คล่องตัวและการบริหารไม่อาจสนองความต้องการของประชาชนได้ทั่วถึง เพราะรัฐบาลกลางอยู่ไกล ในทางปฏิบัติรัฐบาลกลางอาจจะแบ่งปันอำนาจหรือกระจายอำนาจให้กับหน่วยการปกครองอื่นๆเพื่อให้งานดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ ตัวอย่างรัฐบาลแบบนี้เช่น ประเทศไทย อังกฤษ ฝรั่งเศส เป็นต้น

๓.๒ รัฐบาลรวม มีสองรูปแบบคือ รัฐบาลแบบสมาพันธ์รัฐ รัฐบาลแบบนี้เกิดจากการ

รวมตัวกันอย่างหลวมๆ ของรัฐต่างๆ ที่มีลักษณะชั่วคราวตามสนธิสัญญาเพื่อกระทำกิจกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง ในการรวมตัวกันนี้แต่ละรัฐยังไม่สูญเสียความเป็นอธิปไตยเช่นในช่วง ๑๓ รัฐของอเมริกันที่ต่อต้านอำนาจของลัทธิการล่าอาณานิคมของอังกฤษ หรือการรวมตัวของเยอรมัน แต่ปัจจุบันไม่มีแล้วแต่ที่ใช้ชื่ออยู่คือ สมาพันธ์รัฐสวิตเซอร์แลนด์   และอีกรูปแบบหนึ่งคือ รัฐบาลแบบสหพันธ์รัฐ เป็นรูปแบบของรัฐบาลที่มีการแบ่งอำนาจ การใช้อำนาจสูงสุด หรืออำนาจอธิปไตยออกเป็นสัดส่วนผู้ใช้อำนาจอธิปไตยส่วนใดย่อมเป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตยส่วนนั้น โดยมีรัฐธรรมนูญเป็นผู้กำหนดและให้หลักประกันในการแบ่งอำนาจเช่นว่านี้ อำนาจที่แบ่ง แบ่งปันให้ระหว่างรัฐบาลกลางกับรัฐบาลท้องถิ่น โดยที่แต่ละระดับมีอำนาจสูงสุดตามที่กฎหมายกำหนดไว้ว่า เรื่องใดบ้างที่รัฐบาลกลางมีอำนาจสูงสุดเช่น การต่างประเทศ การทหาร การคลัง เศรษฐกิจ เป็นต้น และเรื่องใดบ้างที่รัฐบาลท้องถิ่นมีอำนาจสูงสุด [๑๖]

สำหรับประเทศไทยใช้รูปแบบของรัฐบาล แบบรัฐสภา การจัดตั้งคณะรัฐมนตรี หรือรัฐบาล พอสรุปขั้นตอนได้ดังนี้ คือ หัวหน้าพรรคการเมืองที่มีเสียงข้างมาก ในการเลือกตั้งทั่วไปหรือในกรณีที่ไม่มีพรรคใดได้รับคะแนนเสียงข้างมากที่พอจะตั้งรัฐบาลได้ในกรณีนี้ จะต้องจัดตั้งเป็นรับบาลผสม ( Coalition Government  ) จะเป็นผู้ได้รับพระบรมราชโองการให้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี หลังจากนั้นนายกรัฐมนตรีจะทำการคัดเลือกบุคคลเข้าร่วมรัฐบาล เมื่อนายกรัฐมนตรีได้จัดตั้งคระรัฐมนตรีได้แล้ว จะต้องขอพระบรมราชโองการพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้ง   แล้วหลังจากนั้นนายกรัฐมนตรีแถลงนโยบายของความไว้วางใจจากรัฐสภา

สำหรับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ มาตรา ๒๐๑[๑๗] พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีคนหนึ่งและรัฐมนตรีอื่นอีกไม่เกินสามสิบห้า

คน ประกอบเป็นคณะรัฐมนตรี มีหน้าที่บริหารราชการแผ่นดิน

นายกรัฐมนตรีต้องแต่งตั้งจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ให้ประธานสภาผู้แทนราษฎร เป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้งนายกรัฐมนตรี

ห้ามสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นรัฐมนตรีในเวลาเดียวกันและกำหนดให้นายกรัฐมนตรีต้องแต่งตั้งจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร    เป็นหลักการที่ไม่เคยปรากฏในรัฐธรรมนูญฉบับใดมาก่อน ดังเช่นในมาตรา ๒๐๔ นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีจะเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือสมาชิกวุฒสภาในขณะเดียวกันมิได้   บทบัญญัตินี้มีจุดประสงค์หลักคือการแยกบทบาทและหน้าที่ระหว่างฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติ ที่สำคัญคือเมื่อคณะรัฐมนตรีไม่สามารดำรงตำแหน่งส.ส. หรือ ส.ว.ในกรณีที่มีการปรับคณะรัฐมนตรีบุคคลที่เป็นรัฐมนตรีมิได้รับการแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีก็จะว่างเว้นจากการดำรงตำแหน่งทางการเมืองจนกว่าจะมีการเลือกตั้งใหม่ซึ่งจะทำให้เกิดปัญหาการแย่งชิงตำแหน่งรัฐมนตรี แต่ทั้งนี้กฎหมายก็ไม่เปิดโอกาสให้นายกรัฐมนตรีนึกจะปลดใครก็ทำได้เพราะมาตรา 185 กำหนดว่าสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไม่น้อยกว่าสองในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร มีสิทธิเข้าชื่อเสนอญัญติอภิปรายทั่วไปเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจนายกรัฐมนตรี และให้เสนอชื่อผู้สมควรดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีคนต่อไป และถ้ามีเรื่องเกี่ยวกับพฤติการณ์ร่ำรวยผิดปกติให้ดำเนินการตามมาตรา ๓๐๔ ,๓๐๕ หรือแม้แต่ตัวรัฐมนตรี ตามมาตรา ๑๘๖ ก็เป็นการควบคุมการทำงานของฝ่ายบริหารให้ผู้ทำหน้าที่ปฏิบัติอีกด้วย

คุณสมบัติของรัฐมนตรี   โดยสรุป

๑.       มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

๒.    อายุไม่ต่ำกว่า ๓๕ ปีบริบูรณ์

๓.    ไม่เป็นข้าราชการประจำ พนักงาน ลูกจ้างของรัฐและอื่นๆ ตามที่กฎหมายกำหนด

๔.    ไม่รับสัมปทานจากรัฐ หรือหน่วยงานของรัฐ และอื่นๆ ตามที่กฎหมายกำหนด

๕.    ไม่รับเงินหรือผลประโยชน์ใดๆ และอื่นๆ ตามที่กฎหมายกำหนด

๖.     ไม่เป็นผู้จัดการ กรรมการ ที่ปรึกษา และอื่นๆ ตามที่กฎหมายกำหนด

๗.    ไม่เคยต้องคำพิพากษา ให้จำคุกตั้งแต่สองปีขึ้นไป

๘.    ไม่เคยถูกไล่ออก ปลดออก ให้ออกและอื่นๆ ตามที่กฎหมายกำหนด

๙.     ไม่เคยถูกวุฒิสมาชิก หรือ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมีมติให้พ้นจากสมาชิกภาพและอื่นๆ ตามที่กฎหมายกำหนด

การพ้นจากตำแหน่งของคณะรัฐมนตรี   โดยสรุปตามมาตรา ๒๑๕ ตามรัฐธรรมนูญ

๒๕๔๐มีเกณฑ์ดังนี้

๑.      ความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรีสิ้นสุดลงตามมาตรา ๒๑๖

๒.    อายุสภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดลงหรือมีการยุบสภาผู้แทนราษฎร

๓.    คณะรัฐมนตรีลาออก

การพ้นจากตำแหน่งของคณะรัฐมนตรี   โดยสรุปตามมาตรา ๑๘๐ ตามรัฐธรรมนูญ

๒๕๕๐มีเกณฑ์ดังนี้

รัฐมนตรีทั้งคณะพ้นจากตำแหน่ง เมื่อ

(๑) ความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรีสิ้นสุดลงตามมาตรา ๑๘๒

(๒) อายุสภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดลงหรือมีการยุบสภาผู้แทนราษฎร

(๓) คณะรัฐมนตรีลาออก

ในกรณีที่ความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรีสิ้นสุดลงตามมาตรา ๑๘๒ (๑) (๒) (๓) (๔)

(๕) (๗) หรือ (๘) ให้ดำเนินการตามมาตรา ๑๗๒ และมาตรา ๑๗๓ โดยอนุโลม

มาตรา ๑๘๑ คณะรัฐมนตรีที่พ้นจากตำแหน่ง ต้องอยู่ในตำแหน่งเพื่อปฏิบัติหน้าที่ต่อไป

จนกว่าคณะรัฐมนตรีที่ตั้งขึ้นใหม่จะเข้ารับหน้าที่ แต่ในกรณีพ้นจากตำแหน่งตามมาตรา ๑๘๐ (๒)

คณะรัฐมนตรีและรัฐมนตรีจะปฏิบัติหน้าที่ได้เท่าที่จำเป็น ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด ดังต่อไปนี้

(๑) ไม่กระทำการอันเป็นการใช้อำนาจแต่งตั้งหรือโยกย้ายข้าราชการซึ่งมีตำแหน่งหรือ

เงินเดือนประจำ หรือพนักงานของหน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือกิจการที่รัฐถือหุ้นใหญ่ หรือให้บุคคลดังกล่าวพ้นจากการปฏิบัติหน้าที่หรือพ้นจากตำแหน่ง หรือให้ผู้อื่นมาปฏิบัติหน้าที่แทน เว้นแต่จะได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการการเลือกตั้งก่อน

(๒) ไม่กระทำการอันมีผลเป็นการอนุมัติให้ใช้จ่ายงบประมาณสำรองจ่ายเพื่อกรณีฉุกเฉินหรือจำเป็น เว้นแต่จะได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการการเลือกตั้งก่อน

(๓) ไม่กระทำการอันมีผลเป็นการอนุมัติงานหรือโครงการ หรือมีผลเป็นการสร้างความ

ผูกพันต่อคณะรัฐมนตรีชุดต่อไป

(๔) ไม่ใช้ทรัพยากรของรัฐหรือบุคลากรของรัฐเพื่อกระทำการใดซึ่งจะมีผลต่อการเลือกตั้ง

และไม่กระทำการอันเป็นการฝ่าฝืนข้อห้ามตามระเบียบที่คณะกรรมการการเลือกตั้งกำหนด

ความเป็นรัฐมนตรีสิ้นสุดลงเฉพาะตัวตามมาตรา ๑๘๒ เมื่อ

(๑) ตาย

(๒) ลาออก

(๓) ต้องคำพิพากษาให้จำคุก แม้คดีนั้นจะยังไม่ถึงที่สุดหรือมีการรอการลงโทษ เว้นแต่เป็น

กรณีที่คดียังไม่ถึงที่สุดหรือมีการรอการลงโทษในความผิดอันได้กระทำโดยประมาท ความผิดลหุโทษหรือความผิดฐานหมิ่นประมาท

(๔) สภาผู้แทนราษฎรมีมติไม่ไว้วางใจตามมาตรา ๑๕๘ หรือมาตรา ๑๕๙

(๕) ขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๑๗๔

(๖) มีพระบรมราชโองการให้พ้นจากความเป็นรัฐมนตรีตามมาตรา ๑๘๓

(๗) กระทำการอันต้องห้ามตามมาตรา ๒๖๗ มาตรา ๒๖๘ หรือมาตรา ๒๖๙

(๘) วุฒิสภามีมติตามมาตรา ๒๗๔ ให้ถอดถอนออกจากตำแหน่ง

นอกจากเหตุที่ทำให้ความเป็นรัฐมนตรีสิ้นสุดลงเฉพาะตัวตามวรรคหนึ่งแล้ว ความเป็น

รัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรีสิ้นสุดลงเมื่อครบกำหนดเวลาตามมาตรา ๑๗๑ วรรคสี่ ด้วย

ให้นำบทบัญญัติมาตรา ๙๑ และมาตรา ๙๒ มาใช้บังคับกับการสิ้นสุดของความเป็นรัฐมนตรี

ตาม (๒) (๓) (๕) หรือ (๗) หรือวรรคสอง โดยให้คณะกรรมการการเลือกตั้งเป็นผู้ส่งเรื่องให้ศาล

รัฐธรรมนูญวินิจฉัยได้ด้วย

พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจในการให้รัฐมนตรีพ้นจากความเป็น

รัฐมนตรีตามที่นายกรัฐมนตรีถวายคำแนะนำ(มาตรา ๑๘๓)

อำนาจหน้าที่ของคณะรัฐมนตรี อำนาจหน้าที่ของคณะรัฐมนตรี ตามมาตรา

๒๑๐   มาตรา ๒๑๑ มาตรา ๒๑๒ มาตรา ๒๑๓ มาตรา ๒๑๔ ในรัฐธรรมนูญ ๒๕๕๐อาจสรุปได้ดังนี้

๑. มีหน้าที่วางนโยบายในการบริหารราชการแผ่นดิน เมื่อเข้ารับตำแหน่งต้องแถลงต่อ

รัฐสภา

๒.     มีหน้าที่เสนอร่างพระราชบัญญัติต่อรัฐสภา

๓.     มีหน้าที่ในการตราพระราชกำหนดหรือกฎหมายอื่นที่ออกโดยฝ่ายบริหาร

๔.     มีอำนาจในการถวายคำแนะนำในการตราพระราชกฤษฎีกายุบสภา

๕.     มีอำนาจในการทูลเกล้าฯให้ออกพระราชกฤษฎีกาเรียกประชุมวิสามัยสภา

๖.      ทำหน้าที่ในการประสานงานของกระทรวง ทบวง ตามที่กฎหมายกำหนด

๗.     ทำหน้าที่อื่นๆตามที่กฎหมายกำหนด

ตั้งแต่ ปีพ.ศ. ๒๔๗๕ ประเทศไทยเปลี่ยนแปลงการปกครองจนถึงปัจจุบัน ( พ.ศ.

๒๕๔๙ ) ๗๔ ปี ประเทศไทยมีรัฐบาล ๕๖ ชุด มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ทั้งหมดจนถึงปัจจุบัน ( ๒๕๔๘ ) ๒๑ ครั้ง   (เลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ครั้งรองล่าสุด ๖ มกราคม ๒๕๔๔ และ วันที่๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๘ ) มีการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาครั้งแรกวันที่ ๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๔๓และมีนายกรัฐมนตรีถึง ๒๕ คนที่เป็นพลเรือน ( มี ๑๕ คนที่มาจากทหาร ตำรวจ แต่ลาออกมาสมัครเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร )ตั้งแต่ในช่วง ๖๙ ปี ( พ.ศ. ๒๔๗๕-๒๕๔๕ )ไม่เคยปรากฏว่า รัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งสามารถบริหารประเทศ ได้ครบ ๔ ปี นายกรัฐมนตรี   ที่บริหารประเทศนานที่สุด คือ นายชวน หลีกภัย บริหารประเทศรวมเวลา ๒ ปี ๙ เดือน ๒๖ วัน ต่อมามีการเลือกตั้งเมื่อวันที่ ๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๔๔ รัฐบาลของพ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร สามารถอยู่ได้ครบ ๔ ปีและมีการเลือกตั้งใหม่ เมื่อวันที่ ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๘ พรรคที่ได้รับคะแนนเสียงมากที่สุดคือพรรคไทยรักไทยและมี พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร เป็นหัวหน้าพรรคและเป็นหัวหน้ารัฐบาลจนถึงปัจจุบัน

และในวันที่ ๑๙ กันยายน ๒๕๕๐ รัฐบาลของพ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร ถูกปฏิรูปการเมืองโดยคณะปฏิรูปการเมืองการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข และตั้งรัฐบาลพลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์ เป็นนายกรัฐมนตรีภายใต้การปกครองโดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย(ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. ๒๕๔๙ ดังมีเหตุการณ์พอสรุป“สู่รัฐประหาร ๑๙ กันยายนฯ”หากทักษิโณมิคส์หรือแนวทางนโยบายเศรษฐกิจของรัฐบาลทักษิณหมายถึง

๑.      การแปรกิจการภาคสาธารณะของรัฐชาติให้กลายเป็นของเอกชนไม่ถือชาติตาม

แนวทางเสรีนิยมใหม่สำหรับคนรวยผู้มีเส้นทางสายการเมือง ควบคู่กับ

๒.     ประชาชนบริโภคนิยมสำหรับคนจนผู้ออกเสียงเลือกตั้งแล้ว

ระบอบทักษิณก็อาจหมายถึงระบอบประชาธิปไตยภายใต้อำนาจนำของกลุ่มทุนใหญ่

ความขัดแย้งหลักของการเมืองไทยก่อนรัฐประหาร ๑๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๙ ก็คือความขัดแย้งระหว่างระบอบทักษิณ+ทักษิโณมิคส์ กับ ระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรืออีกนัยหนึ่งระบอบเลือกตั้งธิปไตยภายใต้พระราชอำนาจนำ นั่นเอง

พลังใหม่สายแรกได้เติบใหญ่แผ่ขยายรุกคืบเข้ากระแทกโยกคลอนกรอบโครงอำนาจเก่าฝ่ายหลังอย่างแข็งกร้าวรวดเร็วจนเกิดปฏิกิริยาต่อต้านคัดค้านกว้างขวางออกไปในที่สุด ขณะสิ่งที่กล่าวอ้างเรียกขานกันว่า “ปฏิญญาฟินแลนด์จะจริงเท็จอย่างไรไม่ทราบชัดนั้น แต่ที่แน่ๆ ก็คือทวงทำนองการนำเดี่ยวแบบซีอีโอบรรษัทประเทศไทยของท่านนายกฯ นโยบายทักษิโณมิคส์และระบบพรรคเด่นพรรคเดียวที่กำลังเติบกล้าขึ้นมา วนกระแสอุดมการณ์รักชาติ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงและเครือข่ายข้าราชบริพาร อย่างแจ้งชัด

ดังนั้นเองบรรดากลุ่มพลังทางเศรษฐกิจสังคมและการเมืองร้อยพ่อพันแม่นนานาสารพัดประเภทที่มาสมทบกันเข้าเป็น “พันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย”ต่อต้านทักษิณเมื่อต้นปี ๒๕๔๙ จึงเลือกสอดรวมเอกลักษณ์ทางการเมืองแบบราชาชาตินิยมและขอให้ทรงใช้พระราชอำนาจให้นายกทักษิณพ้นจากตำแหน่งและขอพระราชทานนายกรัฐมนตรีคนใหม่แทนในลักษณะสัมบูรณาญาสิทธิ์เฉพาะกิจ “ตามประเพณีการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข”ดังระบุไว้ในมาตรา ๗ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. ๒๕๔๐

กระแสคลื่นการรณรงค์ทางการเมืองเพื่อโค่นทักษิณทยอยเคลื่อนตัวซัดสาดเข้ามาเป็นสามระลอกด้วยกันได้แก่

๑.      ปรากฏการณ์สนธิกับพัธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย(หรือขบวนการมวลชนราชาชาตินิยม)ก.ย.๒๕๔๘-เม.ย.๒๕๔๙

๒.     ตุลาการภิวัตน์เม.ย.-ก.ค.๒๕๔๙

๓.     ทหารภิวัตน์กับรัฐประหาร ก.ค.-ก.ย.๒๕๔๙

ดังมีรายละเอียดคือ

๑.     ปรากฏการณ์สนธิกับพัธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย(หรือขบวนการมวลชนราชาชาตินิยม)ก.ย.๒๕๔๘-เม.ย.๒๕๔๙

ขบวนการมวลชนราชานิยมถูกจุดปะทุขับเคลื่อนเข้าปะทะรัฐบาลทักษิณโดยสนธิ ลิ้ม

ทองกุลกับสื่อมวลชนในเครือผู้จัดการเมื่อเครื่องติดและเริ่มแรงขึ้นแล้วขบวนการดังกล่าวก็ประสานเข้ารวมกันอยู่ภายใต้การนำของกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตยอันเป็นเครือข่ายแนวร่วมหลวมๆ ของกลุ่มและบุคคลฝ่ายค้านสารพัดพวกคละเคล้ากัน

พันธมิตรได้ขยายตัวจากกรุงเทพฯ ไปสู่ศูนย์กลางอื่นๆทั่วประเทศแม้ว่าผลสะเทือนของมันจะถูกหักลบล้างไปจากการเคลื่อนไหวคู่ขนานของคาราวานคนจนผู้สนับสนุนทักษิณที่ชุมนุมสำแดงพลังตอบโต้อยู่ที่สวนจตุจักร

กล่าวโดยรวมแล้วนับว่าขบวนการมวลชนราชาชาตินิยมประสบความสำเร็จในการกดดันให้ทักษิณยุบสภาผู้แทนราษฎร จัดเลือกตั้งใหม่ประกาศเว้นวรรคตำแหน่งนายกและลาพักราชการระยะยาวจากตำแหน่งรักษาการนายกรัฐมนตรี

กระนั้นก็ตามพรรคไทยรักไทยก็ชนะเลือกตั้งอยู่ดีและส่อท่าทีว่าจะครองอำนาจรับรัฐต่อไปโดยยึดกุมสภาผู้แทนราษฎรไว้เบ็ดเสร็จและยังมีทักษิณเป็นหัวหน้าพรรค

๒.     ตุลาการภิวัฒน์เม.ย.-ก.ค.๒๕๔๙

ในระหว่างประธานศาลปกครองสูงสุดนำตุลาการศาลปกครองสูงสุดและต่อมาประธาน

ศาลฎีกานำผู้พิพากษาประจำศาลสำนักงานศาลยุติธรรมทยอยกันเฝ้าถวายสัตย์ปฏิญญาณตนก่อนเข้ารับหน้าที่ ณ พระตำหนักเปี่ยมสุข วังไกลกังวล หัวหิน เมื่อวันที่ ๒๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๙นั้น

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานพระราชดำรัสร้องให้คณะตุลาการศาลต่างๆพิจารณาปรึกษาหาทางแก้ไขวิกฤตที่สุดในโลกที่กำลังเกิดขึ้นเนื่องจากการเลือกตั้งที่ไม่เป็นประชาธิปไตยและอาจเป็นโมฆะเพื่อป้องกันมิให้บ้านเมืองต้องล่มจมลงไป พระองค์ยังทรงชี้แจงด้วยว่าคำขอให้ทรงใช้พระราชอำนาจพระราชทานนายนกรัฐมนตรีคนใหม่แทนโดยอ้างมาตรา ๗ ของรัฐธรรมนูญ ๒๕๔๐ นั้นทำให้พระองค์เดือดร้อนมากเพราะผิดรัฐธรรมนูญไม่ใช่การปกครองระบอบประชาธิปไตยเป็นการปกครองแบบมั่ว ไม่มีเหตุผล เป็นการให้พระมหากษัตริย์ทำเกินหน้าที่ ทำตามใจชอบ

สืบเนื่องจากพระราชดำรัสนั้น คณะตุลาการแห่งศาลฎีกา ศาลปกครองสูงสุด และศาลรัฐธรรมนูญ ก็เริ่มเคลื่อนไหวปรึกษาหารือประสานกันอย่างพร้อมเพียงกันเปิดเผยโดดเด่นต่อสาธารณะอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อนในประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ นำไปสู่การไต่สวนดำเนินคดีต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเลือกตั้งอย่างเร่งด่วนฉับไวเป็นพิเศษโดยเฉพาะอย่างยิ่งคือ

ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นการทั่วไปเมื่อวันที่ ๒ เมษายน ๒๕๔๙ ไม่ชอบด้วยกฎหมายรัฐธรรมนูญให้เพิกถอนเสียและจัดการเลือกตั้งใหม่

ศาลแขวงสงขลายกฟ้องคดีประชาชนฉีกบัตรเลือกตั้งประท้วงโดยถือเป็นการใช้สิทธิต่อต้านการเลือกตั้งที่ไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญโดยสันติวิธี

ศาลปกครองเพิกถอนคำสั่งคระกรรมการการเลือกตั้ง(กกต.) ที่ให้ใช้ตรายางประทับแทนกากบาทบัตรเลือกตั้ง

ศาลรัฐธรรมนูญรับคำร้องอัยการสูงสุดให้ยุบ ๕ พรรคการเมืองรวมทั้งพรรคไทยรักไทยและพรรคประชาธิปัตย์ในข้อหากระทำความผิดตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง

ศาลอาญาพิพากษาจำคุก พล.ต.อ.วาสนา เพิ่มลาภ นายปริญญา นาคฉัตรีย์และนายวีระชัย แนวบุญเนียร คณะกรรมการการเลือกตั้ง ๔ ปี ไม่รอลงอาญาและเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง๑๐ ปีฐานปล่อยให้มีการเวียนเทียนรับสมัครเลือกตั้งในวันที่ ๒๓ เมษายน ๒๕๔๙ อีกทั้งสั่งไม่ให้ปล่อยตัวชั่วคราวจนในที่สุดทั้งสามยอมลาออกจากตำแหน่ง กกต.

ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาประชุมสรรหาผู้ได้รับเสนอชื่อเป็นคณะกรรมการการเลือกตั้ง ๑๐ คนส่งให้วุฒิสภาคัดเลือก ๕ คนทำหน้าที่กกต.ชุดใหม่

แต่กระนั้นก็ดูเหมือนทักษิณจะเปลี่ยนใจและไม่ยอมวางมือทางการเมืองโดยกลับเข้ามาปฏิบัติหน้าที่รักษาราชการนายกฯอีกประกาศจะนำพรรคไทยรักไทยลงต่อสู้ชิงชัยในการเลือกตั้งครั้งใหม่แต่ไม่ยอมเปิดเผยว่าตัวเองจะรับบทบาททางการเมืองใดหลังการเลือกตั้ง

ขณะเดียวกันทักษิณก็เริ่มโจมตีตอบโต้เครือข่ายข้าราชบริพารด้วยตนเองอย่างเปิดเผยนอกจากเขียนจดหมายส่งตัวกล่าวฟ้องร้องไปถึงประธานาธิบดีจอร์จ บุช แห่งสหรัฐอเมริกา และกล่าวหาต่อหน้าที่ประชุมหัวหน้าส่วนราชการระดับสูงทุกกระทรวง ทบวง กรมกว่า ๕๐๐ คนที่ทำเนียบรัฐบาลเมื่อปลายเดือนมิถุนายน ๒๕๔๙ ถึง “บุคคลซึ่งดูเหมือนมีบารมีนอกรัฐสภา”ว่าเข้ามาสั่งการวุ่นวายการบริหารราชการแผ่นดินทั้งที่ไม่มีอำนาจหน้าที่เพื่อบ่อนทำลายรัฐบาลอันนำไปสู่การวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางในสื่อมวลชนว่า “บุคคลดังกล่าวหมายถึงใคร” พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว หรือพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ ประธานองคมนตรี

ปรากฏรายงานข่าวว่าประมาณหนึ่งเดือนให้หลังทักษิณนัดรับประทานดินเนอร์หูฉลามสองต่อสองกับอดีตนายกรัฐมนตรีนายบรรหาร ศิลปะอาชาหัวหน้าพรรคชาติไทยที่ร้านซ้งเพื่อหาลู่ทางสมานฉันท์ทางการเมือง อดีตนายกรัฐมนตรีนายบรรหาร ศิลปอาชาถามถึง“บุคคลซึ่งดูเหมือนมีบารมีนอกรัฐสภา”หมายถึงใครพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวใช่หรือไม่ นายกทักทิษตอบว่าไม่ใช่ แต่ครั้นนายบรรหารถามว่าพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ หรือป๋าเปรมหรือเปล่า เขากลับเงียบเฉย(อ้างอิงจาก เกษียร เตชะพีระ “สู่รัฐประหาร ๑๙ กันยายนฯ”มติชน ปีที่ ๓๐ ฉบับที่ ๑๐๖๒๕(วันศุกร์ที่ ๑๓ เมษายน ๒๕๕๐)หน้า ๖.

ฝ่ายบริหารของประเทศไทย[๑๘]

ประเทศไทยมีรูปแบบการปกครองแบบรัฐสภา โดยมีนายกรัฐมนตรีเป็น    หัวหน้าฝ่าย

บริหาร และบริหารงานภายใต้ระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตย โดยมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ในอดีตที่ผ่านมาการเมืองการปกครองของไทยภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี พ.ศ. ๒๔๕๗ ประเทศไทยยังคงใช้รูปแบบการปกครองระบอบประชาธิปไตยมาจนถึงปัจจุบัน แต่มีบางช่วงเวลาที่มีการปฏิวัติ รัฐประหาร ในช่วงเวลาดังกล่าวอำนาจของฝ่ายบริหารไม่ได้อยู่ที่นายกรัฐมนตรีแต่อยู่ที่หัวหน้าคณะปฏิวัติ อย่างไรก็ดีการปกครองของประเทศไทยโดยภาพรวมจะเห็นว่าอยู่ในฝ่ายบริหาร ซึ่งได้แก่ คณะรัฐบาล   และอาจกล่าวได้ว่าคณะรัฐบาลเป็นสถาบันที่มีอำนาจและเข้มแข็งที่สุดในบรรดาสถาบันที่ใช้อำนาจอธิปไตย ซึ่งได้แก่ สถาบันนิติบัญญัติ บริหารและตุลาการ

โดยทั่วไปในการจัดตั้งรัฐบาลในรูปแบบรัฐสภา จะเปิดโอกาสให้พรรคการเมืองที่มีเสียงข้างมากมาจากการเลือกตั้ง ทำหน้าที่เป็นแกนนำในการจัดตั้งรัฐบาล โดยหัวหน้าพรรคการเมืองนั้นเป็นนายกรัฐมนตรี แต่จากการที่ประเทศไทยมีระบบพรรคการเมืองหลายพรรค ( Multi-Party System ) ทำให้ไม่มีพรรคการเมืองใดที่มีสมาชิกของพรรคได้รับเลือกตั้งจนได้รับเสียงข้างมากในสภาผู้แทนราษฎรพอที่จะสามารถจัดตั้งรัฐบาลได้ลำพังเพียงพรรคเดียว จึงทำให้พรรคการเมืองที่มีคะแนนเสียงมากที่สุดเป็นแกนนำในการจัดตั้งรัฐบาลผสม ( Coalition Government ) ร่วมกับพรรคอื่นๆ เสมอมา เมื่อมีการรวมพรรคการเมืองกันจนมีคะแนนเสียงข้างมากในสภาผู้แทนราษฎร หัวหน้าพรรคการเมืองที่มีคะแนนเสียงสูงที่สุดและเป็นแกนนำในการจัดตั้งรัฐบาล ดังนั้นพรรคการเมืองที่มีคะแนนเสียงมากย่อมได้รับความชอบธรรมที่จะได้รับพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าแต่งตั้งให้เป็นนายกรัฐมนตรี ยกเว้นรัฐบาลของ ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช ที่บริหารประเทศในช่วงวันที่ ๑๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๑๘ ถึงวันที่ ๑๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๑๙ ที่เป็นแกนกลางในการจัดตั้งรัฐบาลและดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ทั้งที่เป็นพรรคการเมืองที่มีเสียงข้างน้อย ส่วนหัวหน้าพรรคที่มีสมาชิกของพรรคได้รับเลือกเข้ามามากที่สุดในกลุ่มพรรคการเมืองที่ไม่ได้เข้าร่วมเป็นรัฐบาลก็จะเป็นหัวหน้าพรรคฝ่ายค้าน และหลังจากที่มีพระบรมราชโองการฯ แต่งตั้งนายกรัฐมนตรีแล้ว นายกรัฐมนตรีจะเลือกสรรบุคคลเข้าดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีประจำกระทรวงต่างๆ ตามจำนวน ที่รัฐธรรมนูญกำหนดประกอบกันเป็นคณะรัฐมนตรีหรือคณะรัฐบาลนั่นเอง จากนั้นก็จะนำรายนามคณะรัฐมนตรีเข้ากราบบังคมทูลเกล้า ขอพระบรมราชโองการ โปรดเกล้า แต่งตั้งคณะรัฐมนตรีจากพระมหากษัตริย์ เมื่อได้รับพระบรมราชโองการ โปรดเกล้า แล้วนายกรัฐมนตรีจะต้องนำคณะรัฐมนตรีเข้าไปแถลงนโยบายการบริหารประเทศต่อรัฐสภา มาตรา ๒๑๑ ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ เป็นเสมือนการให้สัญญาแก่ตัวแทนของประชาชนทั้งประเทศว่าคณะรัฐบาลจะดำเนินนโยบายอย่างไรในการบริหารประเทศ      หลังจากที่คณะรัฐบาล ได้แถลงนโยบายต่อรัฐสภาและเข้าไปบริหารราชการแผ่นดินเพื่อให้ดำเนินไปตามนโยบายที่แถลงไว้ ก็ใช่ว่าบทบาทหรือหน้าที่ของรัฐสภาในการที่จะควบคุม ดูแลและตรวจสอบรัฐบาลจะยุติลงเท่านั้น เพราะในการปกครองแบบรัฐสภาได้ให้อำนาจรัฐสภาในการควบคุมและตรวจสอบคณะรัฐบาลได้ หากคณะรัฐบาลมิได้ดำเนินการไปตามนโยบายที่แถลงไว้ในรัฐสภา   การตรวจสอบและการควบคุมฝ่ายบริหารสามารถกระทำได้ ๒ วิธี คือ

๑.     การเปิดอภิปรายทั่วไปโดยไม่มีการลงมติ

การเปิดอภิปรายทั่วไปโดยไม่มีการลงมติ   มีจุดประสงค์เพื่อทราบข้อเท็จจริงบางประการจากคณะรัฐบาล หรือต้องการเสนอแนะ แสดงความคิดเห็นในการบริหารประเทศโดยสมาชิกรัฐสภายื่นญัญติขอเปิดอภิปรายให้รัฐบาลตอบกระทู้ถาม แต่รัฐธรรมนูญก็เปิดโอกาสให้สิทธิแก่คณะรัฐบาลที่จะไม่แถลงข้อเท็จจริงก็ได้ หากพิจารณาแล้วเรื่องที่สมาชิกรัฐสภายื่นญัญติเปิดอภิปรายนั้นเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับความปลอดภัยของแผ่นดิน และหากแถลงข้อเท็จจริงออกไปจะเกิดความเสียหายแก่ประเทศชาติ ลักษณะพิเศษอย่างหนึ่งของการเปิดอภิปรายทั่วไปโดยไม่มีการลงมติก็คือ การให้สิทธิ์แก่สมาชิกรัฐสภาที่จะซักถามคณะรัฐมนตรีได้อย่างกว้างขวางโดยไม่จำกัด จำนวนคำถามและเปิดอภิปรายให้สมาชิกรัฐสภาทุกคนซักถามได้ แม้ไม่ได้ลงชื่อเพื่อขอเปิดอภิปรายทั่วไปก็ตาม

๒. การเปิดอภิปรายทั่วไปโดยมีการลงมติ

การเปิดอภิปรายทั่วไปโดยมีการลงมติ เป็นการเปิดอภิปรายเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจ

รัฐบาลซึ่งอาจเป็นรายบุคคลหรือทั้งคณะก็ได้ ภายหลังการอภิปรายจะต้องมีการลงมติว่า รัฐมนตรีหรือรัฐบาลแล้วแต่กรณีสมควรบริหารบ้านเมืองต่อไปหรือไม่ ซึ่งหากมีมติไว้วางใจก็แสดงว่ารัฐมนตรีผู้ถูกอภิปรายหรือรัฐบาลสามารถบริหารประเทศต่อไปได้ แต่หากมีมติไม่ไว้วางใจรัฐมนตรีผู้ถูกอภิปรายหรือรัฐบาลสามารถบริหารประเทศต่อไปไม่ได้ หรืออาจส่งผลให้รัฐบาลต้องปรับคณะรัฐมนตรีในกรณีที่อภิปรายไม่ไว้วางใจเป็นรายบุคคล แต่ถ้าคณะรัฐบาลทั้งคณะถูกอภิปรายไม่ไว้วางใจอาจจะต้องลาออกหรือยุบสภา การเปิดอภิปรายทั่วไปโดยมีการลงมติของรัฐสภาถือเป็นเครื่องมือสำคัญในการควบคุมและถ่วงดุลอำนาจของฝ่ายบริหาร

อย่างไรก็ดีไม่ว่า จะเปิดอภิปรายโดยลงมติหรือไม่ลงมติสมาชิกรัฐสภาจะต้องพิจารณาให้รอบครอบถึงความเหมาะสมในการจะเปิดอภิปราย เพื่อจะได้เลือกวิธีการที่เหมาะสมในการจะเปิดอภิปราย ทั้งเงื่อนไขเวลาและประเด็นการอภิปรายอย่างน้อยก็ควรให้รัฐบาลได้บริหารบ้านเมืองในระยะเวลาที่เหมาะสม อีกทั้งรัฐธรรมนูญยังได้กำหนด จำนวนสมาชิกที่จะลงชื่อขอเปิดอภิปรายบ่อยครั้งจนอาจส่งผลให้รัฐบาล ไม่มีโอกาสได้บริหารบ้านเมืองส่วนการลงมติไว้วาง ใจหรือไม่นั้น รัฐธรรมนูญกำหนดห้ามมีการลงมติในวันที่อภิปรายสิ้นสุดลงเพื่อเปิดโอกาสให้สมาชิกรับสภาทั้งฝ่ายค้านและฝ่ายรัฐบาลได้มีโอกาสพิจารณาไตร่ตรองให้รอบครอบก่อนลงมติ

๓.๔.๓ ลำดับรายชื่อคณะรัฐมนตรี

ลำดับรายชื่อคณะรัฐมนตรี ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๗๕ ถึงปัจจุบัน แสดงในตาราง ๓.๒ ดังนี้

ลำดับ

นายกรัฐมนตรี

ระยะเวลา

เข้าสู่ตำแหน่ง

ออกจากตำแหน่ง

๑

พระยามโนปกรณ์นิติธาดา

๒๘ มิ.ย.๒๔๗๕ -๑๐ ธ.ค.๒๔๗๕

มติของของ

คณะราษฎร

ประกาศใช้

รัฐธรรมนูญ ๒๔๗๕

๒

พระยามโนปกรณ์นิติธาดา

๑๐ธ.ค. ๒๔๗๕-

๑ เม.ย. ๒๔๗๖

ความเห็นชอบของสภา

พระราชกฤษฎีกา

ปิดประชุม

๓

พระยามโนปกรณ์นิติธาดา

๑เม.ย.๒๔๗๖ –๒๐ มิ.ย.๒๔๗๖

พระราชกฤษฎีกา

รัฐประหาร

๔

พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา

๒๐ มิ.ย. ๒๔๗๖

-๑๖ ธ.ค.๒๔๗๖

ความเห็นชอบของสภา

มีการเลือกตั้ง

ทั่วไป

๕

พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา

๑๖ ธ.ค. ๒๔๗๖

-๑๓ ก.ย.๒๔๗๗

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกเพราะสภาไม่เห็นชอบในสนธิสัญญาที่รัฐบาลทำไว้กับนานาประเทศ

๖

พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา

๒๒ ก.ย.๒๔๗๗

-๒๗ก.ค.๒๔๘๐

ความเห็นชอบของสภาชุดเดิม

สมาชิกตั้งกระทู้ถามเรื่องพระคลังข้างที่จึงลาออก

๗

พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา

๙ ส.ค.๒๔๘๐-

๒๑ ธ.ค.๒๔๘๐

ความเห็นชอบของสภาชุดเดิม

มีการเลือกตั้ง

ทั่วไป

๘

พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา

๒๑ ธ.ค.๒๔๘๐

-๑๑ก.ย.๒๔๘๑

ความเห็นชอบของสภา

รัฐบาลยุบสภา

๙

พ.อ.หลวงพิบูลสงคราม

๑๖ธ.ค.๒๔๘๑-

๖ มี.ค.๒๔๘๕

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกเพื่อเปลี่ยนแปลงรัฐมนตรี

๑๐

จอมพล ป. พิบูลสงคราม

๗ มี.ค.๒๔๘๕-

๒๔ก.ค. ๒๔๘๗

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกเพราะสภามีมติไม่รับพระราช

กำหนด

๑๑

พ.ต.ควง อภัยวงค์

๑ ส.ค. ๒๔๘๗-๒๐ ส.ค. ๒๔๘๘

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกเพื่อความเหมาะเพราะสมสงครามยุติ

๑๒

นายทวี บุญเกตุ

๓๑ส.ค. ๒๔๘๘-๑๗ก.ย. ๒๔๘๘

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกเพื่อให้ผู้เหมาะสมดำรงตำแหน่ง

๑๓

ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช

๑๗ ก.ย.๒๔๘๘-

๓๑ ม.ค.๒๔๘๙

ความเห็นชอบของสภา

มีการเลือกตั้งทั่วไป

๑๔

พ.ต.ควง อภัยวงค์

๓๑ ม.ค.๒๔๘๙-

๑๘ มี.ค.๒๔๘๙

ความเห็นชอบของสภา

ลาออก:สภายืนยันที่จะออกพ.ร.บ.ที่รัฐบาลไม่เห็นด้วย

๑๕

นายปรีดี พนมยงค์

๒๔ มี.ค.๒๔๘๙-

๑ มิ.ย. ๒๔๘๙

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกเพราะประกาศใช้รัฐธรรมนูญ ๒๔๘๙

๑๖

นายปรีดี พนมยงค์

๘ มิ.ย. ๒๔๘๙-

๙ มิ.ย. ๒๔๘๙

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกเนื่องจาก

รัชกาลที่ ๘

สิ้นพระชนม์

๑๗

นายปรีดี พนมยงค์

๑๑ มิ.ย.๒๔๘๙-

๒๑ ส.ค.๒๔๘๙

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกโดยอ้าง

สุขภาพ

๑๘

พล.ร.ต.ถวัลย์ธำรงนาวาสวัสดิ์

๒๓ส.ค.๒๔๘๙-๓๐ ส.ค. ๒๔๙๐

ความเห็นชอบของสภา

ปรับปรุงคณะ

รัฐมนตรี

๑๙

พล.ร.ต.ถวัลย์ธำรงนาวาสวัสดิ์

๓๐ ส.ค. ๒๔๙๐-

๙ พ.ย. ๒๔๙๐

ความเห็นชอบของสภา

รัฐประหาร

๒๐

พ.ต.ควง อภัยวงค์

๑๐พ.ย. ๒๔๙๐-

๒๑ก.ย. ๒๔๙๑

ความเห็นชอบของคณะรัฐประหาร

มีการเลือกตั้งทั่วไป

๒๑

พ.ต.ควง อภัยวงค์

๒๑ก.ย.๒๔๙๑-

๗ เม.ย.๒๔๙๑

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกโดยการบังคับของคณะ

รัฐประหาร

๒๒

จอมพล ป. พิบูลสงคราม

๘ เม.ย.๒๔๙๑

๒๕ มิ.ย. ๒๔๙๒

ความเห็นของอภิรัฐมนตรีทำหน้าที่เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

เลือกตั้งสมาชิกสภาเพิ่มเติมตามบทเฉพาะกาลของรัฐธรรมนูญ ๒๔๙๒

๒๓

จอมพล ป. พิบูลสงคราม

๒๕ มิ.ย.๒๔๙๒-

๒๙ พ.ย.๒๔๙๔

ความเห็นชอบของสภา

รัฐประหาร

๒๔

จอมพล ป. พิบูลสงคราม

๒๙ พ.ย. ๒๔๙๔

๕ ธ.ค. ๒๔๙๔

ความเห็นชอบของคณะบริหารประเทศชั่วคราว

มีการตั้งสภาชั่วคราว

๒๕

จอมพล ป. พิบูลสงคราม

๖ ธ.ค. ๒๔๙๔

๒๔ มี.ค.๒๔๙๕

ความเห็นชอบของสภาชั่วคราว

มีการเลือกตั้งทั่วไป

๒๖

จอมพล ป. พิบูลสงคราม

๒๔ มี.ค.๒๔๙๕

๒๑ มี.ค.๒๕๐๐

ความเห็นชอบของสภา

มีการเลือกตั้งทั่วไป

๒๗

จอมพล ป. พิบูลสงคราม

๒๑ มี.ค.๒๕๐๐-

๑๖ ก.ย.๒๕๐๐

ความเห็นชอบของสภา

รัฐประหาร

๒๘

นายพจน์ สารสิน

๒๑ ก.ย.๒๕๐๐-

๑ ม.ค. ๒๕๐๑

ความเห็นชอบของสภาที่ได้รับการแต่งตั้ง

มีการเลือกตั้งทั่วไป

๒๙

พล.ท.ถนอม กิติขจร

๑ ม.ค. ๒๕๐๑-

๒๐ ต.ค. ๒๕๐๑

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกก่อนหน้าการปฏิวัติ ๑ วัน

๓๐

จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์

๙ ก.พ. ๒๕๐๒-

๘ ธ.ค. ๒๕๐๖

ความเห็นชอบของสภาที่ได้รับการแต่งตั้ง

อสัญกรรม

๓๑

จอมพลถนอม กิติขจร

๙ ธ.ค.๒๕๐๖-

๗ มี.ค. ๒๕๑๒

ความเห็นชอบของสภาที่ได้รับการ

แต่งตั้ง

มีการเลือกตั้งทั่วไป

๓๒

จอมพลถนอม กิติขจร

๗ มี.ค. ๒๕๑๒-

๑๗ พ.ย.๒๕๑๔

ความเห็นชอบของสภา

ปฏิวัติ

๓๓

จอมพลถนอม กิติขจร

๑๘ ธ.ค. ๒๕๑๕-

๑๔ ต.ค. ๒๕๑๖

ความเห็นชอบของสภาที่ได้รับการ

แต่งตั้ง

ลาออกเพราะเกิดการจารจลโดยนิสิตนักศึกษาและประชาชน

๓๔

นายสัญญา ธรรมศักดิ์

๑๔ ต.ค.๒๕๑๖-

๒๒ ต.ค.๒๕๑๗

พระบรมราชโองการ

ลาออก

๓๕

นายสัญญา ธรรมศักดิ์

๒๗ ต.ค.๒๕๑๗-

๑๕ ก.พ.๒๕๑๘

ความเห็นชอบของสภาที่ได้รับการ

แต่งตั้ง

มีการเลือกตั้งทั่วไป

๓๖

ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช

๑๕ ก.พ.๒๕๑๘-

๖ มี.ค.๒๕๑๘

ความเห็นชอบของสภา

สภาลงมติไม่รับนโยบาย

๓๗

ม.ร.ว.ศึกฤทธิ์ ปราโมช

๑๔ มี.ค.๒๕๑๘-

๑๒ ม.ค.๒๕๑๙

ความเห็นชอบของสภา

ยุบสภา

๓๘

ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช

๒๐เม.ย.๒๕๑๙-

๑๗ ก.ย. ๒๕๑๙

ความเห็นชอบของสภา

ลาออกเพราะถูกสมาชิกสภาผู้แทนผู้แทนราษฎร อภิปรายโจมตีกรณีของ จอมพลถนอม กิติขจรเดินทางกลับเข้ามาในประเทศ

๓๙

ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช

๒๕ ก.ย.๒๕๑๙-

๖ ต.ค.๒๕๑๙

ความเห็นชอบของสภา

ปฏิวัติ

๔๐

นายธานินทร์ กรัยวิเชียร

๘ ต.ค.๒๕๑๙-

๒๐ ต.ค.๒๕๒๐

ความเห็นชอบของคณะปฏิรูปการปกครอง

ปฏิวัติ

๔๑

พลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันท์

๑๑ พ.ย.๒๕๒๐-

๒๒เม.ย.๒๕๒๒

ความเห็นของคณะปฏิวัติ

มีการเลือกตั้งทั่วไป

๔๒

พลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันท์

๑๒พ.ค.๒๕๒๒-

๒๙ ก.พ.๒๕๒๓

ความเห็นชอบของสภา

ลาออก

๔๓

พลเอกเปรม ติณสูลานนท์

๓ มี.ค.๒๕๒๓-

๑๙ มี.ค. ๒๕๒๖

ความเห็นชอบของสภา

ยุบสภา

๔๔

พลเอกเปรม ติณสูลานนท์

๓๐เม.ย.๒๕๒๖-

๑ พ.ค.๒๕๒๙

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

ยุบสภา

๔๕

พลเอกเปรม ติณสูลานนท์

๕ส.ค.๒๕๒๙-

๒๙ เม.ย.๒๕๓๑

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

ยุบสภา

๔๖

พลตรีชาติชาย ชุณหะวัณ

๔ ส.ค.๒๕๓๑-

๙ ธ.ค.๒๕๓๓

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

ลาออก

๔๗

พลตรีชาติชาย ชุณหะวัณ

๙ ธ.ค. ๒๕๓๓-

๒๓ ก.พ.๒๕๓๔

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

ปฏิวัติ

๔๘

นายอนันท์ ปันยารชุน

๒ มี.ค.๒๕๓๔-

๒๒ มี.ค.๒๕๓๕

แต่งตั้งโดยคณะ รสช.

มีการเลือกตั้งตามรัฐธรรมนูญ ๒๕๓๔

๔๙

พลเอกสุจินดา คราประยูร

๗ เม.ย.๒๕๓๕-

๒๔ พ.ค.๒๕๓๕

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

ลาออก

๕๐

นายอนันท์ ปันยารชุน

๑๐มิ.ย. ๒๕๓๕-

๓๐ มิ.ย.๒๕๓๕

การรับสนองพระบรมราชโองการโดยประธานสภาผู้แทนราษฎร

ยุบสภา

๕๑

นายชวน หลีกภัย

๒๓ก.ย. ๒๕๓๕-

๑๙ พ.ค.๒๕๓๘

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

ยุบสภา

๕๒

นายบรรหาร ศิลปอาชา

๒๐ก.ค.๒๕๓๘-

๒๕ พ.ย.๒๕๓๙

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

ยุบสภา

๕๓

พลเอกชวลิต ยงใจยุทธ

๒๕พ.ย.๒๕๓๙-๑๗ พ.ย.๒๕๔๐

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

ลาออก

๕๔

นายชวน   หลีกภัย

๑๗ พ.ย.๒๕๔๐-

๙ พ.ย.๒๕๔๓

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

ยุบสภา

๕๕

พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร

๖ ม.ค. ๒๕๔๔ -๕ ม.ค.๒๕๔๘

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

เลือกตั้งทั่วไป ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. ๒๕๔๐

พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตร

๖ ม.ค. ๒๕๔๘

ถึงปัจจุบัน

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

เลือกตั้งทั่วไป ตามพระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นการทั่วไป พ.ศ. ๒๕๔๘

๕๖

พลเอกสุรยุทธ จุลานนท์

๑๙ กันยายน ๒๕๔๙

ถึงปัจจุบัน๒๓ธันวาคม ๒๕๕๐

ความเห็นชอบของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

คณะปฏิรูปการเมืองการปกครองอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

๕๗

นายสมัคร สุนทรเวช

๒๓ ธันวาคม ๒๕๕๐-ปัจจุบัน

ความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

เลือกตั้งทั่วไป

ตาราง ๓.๒    แสดงเรื่องรายชื่อนายกรัฐมนตรีของไทยตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๗๕ ปัจจุบัน

ที่มา ปรับปรุงจากวิศิษฐ์ ทวีเศรษฐ และสุขุม นวลสกุล. การเมืองและการ

ปกครองของไทย. พิมพ์ครั้งที่ ๑๑, กรุงเทพฯ:มหาวิทยาลัยรามคำแหง ,

หน้า ๑๘๑-๑๘๔.

สถาบันฝ่ายบริหารได้กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช

๒๕๔๐ ไว้ชัดเจนคือ พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งนายกรัฐมนตรี ๑ คนและรัฐมนตรีอื่นอีกไม่เกิน ๓๕ คนประกอบเป็นคณะรัฐมนตรีมีหน้าที่บริหารราชการแผ่นดิน และมีระบบรัฐบาลแบบรัฐสภา คือ สภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภามีอำนาจควบคุมการบริหารราชการแผ่นดิน ( มาตรา ๑๘๒ ) นั่นคือฝ่ายหนึ่งทำหน้าที่บริหารราชการแผ่นดิน อีกฝ่ายหนึ่งทำทำหน้าที่ควบคุมการบริหารราชการแผ่นดิน มีการทำงานที่ประสานกันและมีการควบคุมกันในเรื่องการตั้งกระทู้ถามการเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจและโดยการเปิดอภิปรายทั่วไปโดยไม่มีการลงมติ เมื่อเห็นว่าการบริหารราชการแผ่นดินของนายกรัฐมนตรีหรือรัฐมนตรีเป็นไปโดยทุจริตส่อไปในทางทุจริต จงใจฝ่าฝืนบทบัญญัติ สามารถถามได้และฝ่ายบริหารก็มีหน้าที่บริหารราชการแผ่นดิน ในเรื่องการกำหนดนโยบายในการปกครองประเทศ   การดำเนินการให้เป็นไปตามนโยบายที่กำหนด การแก้ปัญหาต่างๆ และการบังคับให้เป็นไปตามกฎหมาย ซึ่งกระบวนการบริหารราชการแผ่นดิน จะเห็นว่า นายกรัฐมนตรี ๑ คนและรัฐมนตรีอีก ๓๕ คน ทำหน้าที่บริหารราชการแผ่นดิน โดยนายกรัฐมนตรีบริหาร รัฐมนตรีทำหน้าที่บริหารเช่นกันและคณะรัฐมนตรี จำนวน 36 คนทำหน้าที่บริหาร ให้เป็นไปตามที่กฎหมายกำหนดโดยเนื้อหาที่บริหารต้องสอดคล้องกับมาตรา ๒๗ และ มาตรา ๒๖๘ ด้วย

ลำดับเหตุการณ์รัฐประหาร ๑๙ กันยายน ๒๕๔๙

ในที่สุดความอึมครึมทางการเมืองของประเทศไทยก็คลี่คลายลงระดับหนึ่งเมื่อฝ่าย

ทหารได้รวมตัวกันทุกเหล่าทัพ ปฏิบัติการณ์ยึดอำนาจการปกครองมาจากรัฐบาลรักษาการของ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตร ซึ่งคณะผู้ก่อการรัฐประหารได้เรียกชื่อคณะว่า “คณะปฏิรูปการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข” โดยมีพล.อ.สนธิ บุญยรัตกลิน ผู้บัญชาการทหารบกเป็นหัวหน้าคระปฏิวัติได้ทำการยึดอำนาจจากรัฐบาลรักษาการของ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตร ซึ่งก่อนหน้าจะเกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งประวัติศาสตร์ทางการเมืองครั้งใหม่ของไทยนั้น มีรายงานข่าวว่าทางฝ่ายทหารอันประกอบด้วยกองทัพบก   กองทัพเรือ กองทัพอากาศ กองบัญชาการทหารสูงสุดและสำนักงานตำรวจแห่งชาติได้ยื่นข้อเสนอกับรัฐบาลรักษาการของ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตรให้ลาออกแต่โดยดี แต่ปรากฏว่ากลับไม่ได้รับการตอบสนองจากฝ่ายรับบาล ทำให้ประวัติศาสตร์หน้าใหม่ของการเมืองไทยจึงพลิกโฉมไปสู่การทำรัฐประหารซึ่งมีการใช้กลังทหารจำนวนมากเข้ายึดอำนาจของรัฐบาลรักษาการของ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตรในช่วงเวลาประมาณ ๒๒.๐๐ น. ของวันอังคารที่ ๑๙ กันยายน ๒๕๔๙ แต่ก่อนนั้นก็มีสัญญาณบางอย่างชี้ให้เห็นมาตลอดทั้งวัน ซึ่งสัญญาณแรกที่ปรากฏออกมาเป็นที่สังเกตให้เห็นชัดในช่วงเช้าของวันที่ ๑๙ กันยายน ๒๕๔๙ เมื่อผู้บัญชาการเหล่าทัพทั้งสามเหล่าทัพได้รับคำสั่งด่วนจาก พล.ต.อ.ชิดชัย วรรณสถิตย์ รักษาการรองนายกรัฐมนตรี ผู้ทำหน้าที่ประธานการประชุมคณะรัฐมนตรีแทน พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตรซึ่งติดภาระกิจร่วมประชุมสมัชชาใหญ่สหประชาชาติอยู่ที่มหานครนิวยอร์ก ประเทศสหรัฐอเมริกา ให้ผู้บัญชาการทั้งหมดมาเข้าร่วมประชุมเพื่อรับนโยบายแก้ปัญหาผู้ก่อความไม่สงบวางระเบิดที่อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา แต่ปรากฏว่าเกิดเหตุการณ์ที่น่าแปลกใจเพราะคำสั่งด่วนดังกล่าวไม่ได้รับการตอบสนองจากผบ.เหล่าทัพ โดยชี้แจงผ่านตัวแทนว่ากำลังติดภาระกิจสำคัญ ทำให้รัฐมนตรีบางคนที่เข้าร่วมประชุมเริ่มส่งสัญญาณถึงกันว่าน่าจะมีข่าวก่อรัฐประหารหรือการปฏิวัติเกิดขึ้นทำให้ทุกฝ่ายต้องเร่งตรวจสอบความเคลื่อนไหวในกองทัพกันอย่างเคร่งเครียดก่อนจะปรากฏความชัดเจนยิ่งขึ้นเมื่อพบความเคลื่อนไหวเป็นพิเศษของกองทัพบกในส่วนของกำลังพลสังกัดกองทัพภาคที่ ๓ ที่อยู่ใต้บังคับบัญชาของ พล.ท.สพรั่ง กัลยานมิตร แม่ทัพภาค ๓ โดยมีรายงานข่าวในช่วงบ่ายว่าพล.ท.สพรั่ง กัลยานมิตร แม่ทัพภาค ๓ ได้เดินทางไปที่กองพลทหารม้าที่ ๑ จังหวัดเพชรบูรณ์ พร้อมกับสั่งการให้ผู้ใต้บังคับบัญชาตรวจสอบความพร้อมของยานลำเลียงพล รถถัง ปืนใหญ่ และอาวุธยุทธโธปกรณ์ต่างๆ ของ   พล.ม.๑ ให้อยู่ในสภาพพร้อมใช้งานได้ทันทีและให้ทหารทุกนายประจำอยู่ในที่ตั้งเพื่อรอรับคำสั่งจากหย่วยเหนือ ปรากฏว่ามีความเคลื่อนไหวของกำลังทหารอีกส่วนหนึ่งจากกองพลทหารม้าที่ ๒ ซึ่งมี       พล.ต.ศานิตย์ พรหมมาศ เตรียมทหาร ๑๐ รุ่นเดียวกับ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตรเป็น ผบ.พล.ก็ได้เคลื่อนเข้าอารักขาทำเนียบรัฐบาลทันทีทำให้ความเคลื่อนไหวที่ พล.ม.๑ เงียบลงไป แต่อย่างไรก็ตามข่าวฝ่ายทหารกำลังเตรียมยึดอำนาจก็ยังสะพัดต่อไปอย่างคึกคักตลอดทั้งวันจนมีข่าวรักษาการรัฐมนตรีบางคนถึงกับเตรียมการหลบหนีแล้วความเคลื่อนไหวเกิดขึ้นอีกในเวลา ๑๗.๐๐ น. ได้มีฝ่ายพลเรือนประมาณ ๑๐ คนนำโดยนางเพ็ญจิต ปัญญวรรณสิริ ข้าราชการบำนาญ ได้เดินทางไปที่กองบัญชาการกองทัพขอยื่นหนังสือให้ พล.อ.สนธิ บุญยรัตนกลิน ผบ.ทบ. นำกองทัพออกมาทำให้สถานการณ์การเมืองตามระบอบประชาธิปไตยโดยมีผู้แทนของ ผบ.ทบ. ออกมารับหนังสือ

จนเวลาล่วงเข้ามาในช่วงค่ำวันเดียวกันข่าวการรัฐประหารยึดอำนาจก็กระฮึ่มหนักขึ้นตามด้วยรายงานข่าวว่ามีการเจรจากันอย่างเคร่งเครียดระหว่างผู้นำฝ่ายรัฐประหารกับพ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตรได้ยื่นข้อเสนอให้กับพ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตรรักษาการนายกรัฐมนตรีหลีกทางออกไป แต่ฝ่ายรักษาการนายกรัฐมนตรีกลับไม่ตอบสนอง กองกำลังฝ่ายรัฐประหารจึงเคลื่อนกำลังพลและอาวุธยุทโธปกรณ์ออกจากหน่วยและปฏิบัติการยึดอำนาจ เพราะในเวลาประมาณ ๒๑.๐๐ น. มีการยืนยันออกมาจากฝ่ายทหารว่าจะมีการก่อรัฐประหารเกิดขึ้นอย่างแน่นอนและเป็นที่น่าสังเกตว่าตั้งแต่เวลาดังกล่าวสถานรโทรทัศน์กองทัพบกช่อง ๕ ซึ่งเป็นสถานีโทรทัศน์กองทัพบก ไม่มีการออกอากาศรายการใดๆ ตามผังรายการปกติแต่มีเพียงพระบรมฉายาลักษณ์ และเสียงเพลงเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเท่านั้นที่ออกอากาศอย่างต่อเนื่อง หลังจากนั้นแค่ไม่กี่นาที ก็มีรายงานข่าวว่าได้มีรถบัสโดยสารนับสิบคันเดินทางมาจากศูนย์บัญชาการสงครามพิเศษ ลพบุรี ได้นำกำลังพลในชุดพรางพร้อมอาวุธเต็มอัตราศึกเดินทางถึงกองบัญชาการทหารบก ถนนราชดำเนิน และขับเข้าไปจอดภายในโดยมีรถติดตามเข้าไปคือรถโอบีหรือว่ารถที่ใช้ส่งสัญญาณการถ่ายทอดสดของสถานีโทรทัศน์ ททบ.๕ ท่ามกลางความแปลกใจของประชาชน ที่ขับขี่ยวดยามผ่านไปมาบนถนนราชดำเนินที่เริ่มสังเกตเห็นรถถัง รถจี๊บสิงห์ทะเลทหารติดตั้งปืนกลและรถบรรทุกทหารฮัมวี่เริ่มวิ่งไปมาบนถนนราชดำเนินซึ่งสถานการณ์อึมครึมที่ผ่านไปเพียงชั่วโมงเศษ ประชาชนคนไทยที่ดูโทรทัศน์โมเดิร์นไนน์ทีวี ก็ต้องแปลกใจเมื่อมีการออกอากาศสดเสียงของ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตรรักษาการนายกรัฐมนตรี จากมหานครนิวยอร์ก ประเทศสหรัฐอเมริกาประกาศภาวะฮุกเฮินในเขตกรุงเทพฯและปริมณฑล พร้อมกับออกประกาศสั่งปลด พล.อ.สนธิ บุญยรัตนกลิน ผบ.ทบ.กลางอากาศโดยสั่งให้ไปช่วยราชการที่สำนักนายกรับมนตรีโดยต้องไปรายงานตัวกับ พล.ต.อ.ชิดชัย ทันที นอกจากนี้ยังมอบหมายให้ พล.อ.เรืองโรจน์ มหาศรานนท์ ผบ.สส. เป็นหัวหน้าคณะรัหษาความสงบเรียบร้อยตาม พ.ร.ก.บริหารราชการแผ่นดินในภาวะฉุกเฉิน

แต่ปรากฏว่าความคาดหวังสุดท้ายของพ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตรที่จะต่อสู้รักษาอำนาจทางการเมืองเอาไว้ต่อไปก็พังทลายลงเมื่อทหารฝ่ายยึดอำนาจได้เดินทางไปถึงสถานีโทรทัศน์พร้อมกับการสั่งยุติการออกอากาศโดยทันทีทั้งๆที่พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตร ยังกล่าวไม่จบในฉบับที่ ๓ พร้อมๆกับที่ขบวนรถถังนับสิบคันผสมกับรถฮัมวี่ติดปืนกลและรถบรรทุกทหารได้เคลื่อนเข้าสู่ถนนราชดำเนินและเข้าไปประจำการตามจุดสำคัญๆ ทั่วกรุงเทพ ท่ามกลางความแปลกใจของประชาชนและในขณะเดียวกันก็มีรายงานว่า มีกำลังทหารฝ่ายก่อรับประหารอีกส่วนหนึ่งจากกรมทหารราบที่ ๓๑ ลพบุรีได้เข้ายึดทำเนียบรัฐบาลและปลดอาวุธตำรวจสันติบาล ตำรวจกองปราบปรามและเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยที่ทำเนียบรัฐบาลนอกเหนือจากนี้ยังมีกำลังทหารอีกจำนวนหนึ่งเข้าปิดล้อมอาคารชินวัตร สถานีโทรทัศน์ไอทีวี และบ้านจันทร์ส่องหล้าของที่ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตร

ในขณะที่สถานีโทรทัศน์ทุกช่องได้รับคำสั่งให้งดออกอากาศรายการปกติและให้รอสัญญาณภาพจาก ททบ.๕ โดยมีการเปิดเพลงเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอยู่ตลอดเวลา จนกระทั่งเวลา ๒๓.๑๕ น. ความสงสัยข้องใจทั้งหมดก็คลี่คลายลง เมื่อมีข้อความปรากฏบนจอนิ่งค้าง เรื่องขออภัยในความไม่สะดวกก่อนจะมีการแถลงการณ์ผ่านโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจระบุว่าว่า “คณะปฏิรูปการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข”

ซึ่งประกอบด้วยผู้บัญชาการเหล่าทัพ ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ ได้เข้าควบคุมสถาณการณ์ในเขตพื้นที่ กทม.และปริมณฑลได้แล้ว

จากนั้นเวลา ๒๔.๐๐ นง ว่า “คณะปฏิรูปการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข” พร้อมด้วยพล.อ.เรืองโรจน์ มหาศรานนท์ ผบ.สส.ได้เข้าเฝ้าฯพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่ตำหนักจิตรลดารโหฐาน

ที่มา มติชนสุดสัปดาห์ (๒๙กันยายน –๕ตุลาคม ๒๕๔๙) ปีที่ ๒๖ ฉบับที่ ๑๓๖๓ ปก

แต่อย่างไรก็ตามการเข้าควบคุมสถานการณ์ของ“คณะปฏิรูปการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข” นับตั้งแต่ช่วงดึกวันที่๑๙ กันยายนต่อเนื่องไปวันใหม่ยังเต็มไปด้วยข่าวสะพัดว่าขุมกำลังทหารในส่วนที่ใกล้ชิด พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตร กำลังเตรีมตั้งหลักตั้งป้อมสู้ แต่ทุกอย่างก็คลี่คลายไปในทางที่ดีไม่มีการต่อต้านหรือขัดขวางจากฝ่ายอื่นแต่อย่างใดและที่สำคัญในการทำรัฐประหารครั้งนี้ไม่เสียเลือดเนื้อและประชาชนดูเหมือนว่าจะเห็นด้วยกับทางออกทางการเมืองที่วุ่นวาย หาข้อยุติไม่ได้ ดังแสดงในรูป

รูปที่ การปฏิรูปกุหลาบแดง เมื่อวันที่๑๙ กันยายน ๒๕๔๙

ประธานสสร. นำรายชื่อกรรมาธิการยกร่างฯ ส่งให้ คมช. เรียบร้อยแล้ว

เมื่อวันพุธที่ ๑๗ มกราคม ๒๕๕๐ เวลา ๑๒.๐๐ นาฬิกา ณ บริเวณห้องรับรอง ๑        ชั้น ๒ อาคารรัฐสภา ๑ นายนรนิติ เศรษฐบุตร ประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญ ให้สัมภาษณ์ว่า ได้นำ   รายชื่อคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ จำนวน ๒๕ คน ซึ่งเป็นไปตามพระราชกฤษฎีกาส่งให้กับคณะมนตรีความมั่นคงแห่งชาติเรียบร้อยแล้ว รออีก ๑๐ คน ก็จะครบ ๓๕ คน จากนั้นจะได้เริ่มประชุม โดยได้มีการนัดประชุมล่วงหน้าในวันจันทร์ที่ ๒๒ มกราคม ๒๕๕๐ เมื่อที่ประชุมสภาร่างรัฐธรรมนูญมีมติจะได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาต่อไป

ซึ่งกระบวนการต่อไปของคณะกรรมาธิการยกร่างคือ ต้องเลือกประธาน รองประธาน เลขา และโฆษกคณะกรรมาธิการ ในขณะเดียวกันคาดว่าจะได้คณะกรรมาธิการชุดอื่น ๆ ภายในวันจันทร์และในที่สุดก็ได้คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญครบ๑๐๐คนมีนายนรนิติ เศรษฐบุตรเป็นประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญ นายเสรี สุวรรณภานนท์ เป็นรองประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญคนที่ ๑ และนายเดโช สวนานนท์ เป็นรองประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญคนที่๒ และในวันที่ ๑๙ สิงหาคม ๒๕๕๐ คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญได้นำร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยให้ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งไปลงประชามติ และผลคือประชาชนลงประชามติเห็นด้วยกับร่างรัฐธรรมนูญและจะดำเนินการเลือกตั้งในวันที่ ๒๓ ธันวาคม ๒๕๕๐เราชาวไทยพร้อมใจไปเลือกตั้ง

รายชื่อคณะรัฐมนตรี ภายใต้รัฐธรรมนูญ ๒๕๔๙

นายกรัฐมนตรี                                        พลเอก สุรยุทธ์  จุลานนท์

รองนายกรัฐมนตรี                                          หม่อมราชวงศ์ปรีดิยาธร เทวกุล

นายโฆสิต ปั้นเปี่ยมรัษฎ์

รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี                คุณหญิงทิพาวดี เมฆสวรรค์

นายธีรภัทร์ เสรีรังสรรค์

กระทรวงกลาโหม

รัฐมนตรีว่าการ                                                   พลเอก บุญรอด  สมทัศน์

กระทรวงการคลัง

รัฐมนตรีว่าการ                                                 หม่อมราชวงศ์ ปรีดิยาธร เทวกุล

กระทรวงการต่างประเทศ

รัฐมนตรีว่าการ                                                    นายนิตย์  พิบูลสงคราม
รัฐมนตรีช่วยว่าการ                                       นายสวนิต  คงสิริ
กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา

รัฐมนตรีว่าการ                                                    นายสุวิทย์  ยอดมณี

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
รัฐมนตรีว่าการ                                                    นายไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

รัฐมนตรีว่าการ                                        นายธีระ  สูตะบุตร
รัฐมนตรีช่วยว่าการ                                     นายรุ่งเรือง อิศรางกูร ณ อยุธยา

กระทรวงคมนาคม

รัฐมนตรีว่าการ                                                    พลเรือเอก ธีระ ห้าวเจริญ
รัฐมนตรีช่วยว่าการ                                     นายสรรเสริญ วงศ์ชะอุ่ม
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
รัฐมนตรีว่าการ                                         นายเกษม สนิทวงศ์ ณ อยุธยา

กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร
รัฐมนตรีว่าการ                                         นายสิทธิชัย  โภไคยอุดม

กระทรวงพลังงาน
รัฐมนตรีว่าการ                                         นายปิยสวัสดิ์  อัมระนันทน์

กระทรวงพาณิชย์
รัฐมนตรีว่าการ                                         นายเกริกไกร จีระแพทย์
กระทรวงมหาดไทย
รัฐมนตรีว่าการ                                                    นายอารีย์  วงศ์อารยะ
รัฐมนตรีช่วยว่าการ                                     นายบัญญัติ จันทน์เสนะ

กระทรวงยุติธรรม
รัฐมนตรีว่าการ                                         นายชาญชัย ลิขิตจิตถะ

กระทรวงแรงงาน
รัฐมนตรีว่าการ                                         นายอภัย  จันทนจุลกะ

กระทรวงวัฒนธรรม
รัฐมนตรีว่าการ                                         คุณหญิงไขศรี  ศรีอรุณ

กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
รัฐมนตรีว่าการ                                         นายยงยุทธ  ยุทธวงศ์

กระทรวงศึกษาธิการ
รัฐมนตรีว่าการ                                         นายวิจิตร  ศรีสอ้าน
กระทรวงสาธารณสุข
รัฐมนตรีว่าการ                                         นายมงคล ณ สงขลา

กระทรวงอุตสาหกรรม
รัฐมนตรีว่าการ                                                    นายโฆสิต  ปั้นเปี่ยมรัษฎ์
รัฐมนตรีช่วยว่าการ                                     นายปิยะบุตร ชลวิจารณ์

๓.๕ ศาลและการใช้อำนาจตุลาการ   ( Judiciary )

๓.๕.๑ ความหมายของศาลและ ประเภทของศาล

ความหมายของศาล

ศาลหรือ สถาบันตุลาการ ( Judiciary ) เป็น    สถาบันที่มีความชอบธรรมในการให้ความยุติธรรม อาจกล่าวได้ว่าเป็นสถาบันที่มีอำนาจในการตัดสินคดีให้เป็นไปตามกฎหมาย ตุลาการเป็นการใช้อำนาจสูงสุดของอำนาจอธิปไตยโดยทางศาล ในกรณีที่มีข้อขัดแย้งระหว่างประชาชนกับประชาชน หรือประชาชนกับนิติบุคคลอื่นๆ

ประเทศไทยมีสถาบันตุลาการตั้งแต่สมัยสุโขทัย โดยพระมหากษัตริย์หรือพ่อขุน ทรงพิจารณาอรรถคดี ใครมีเรื่องเดือดร้อนก็ร้องฎีกา ต่อมาก็ให้เสนาบดีกรมวัง เป็นผู้ชำระความแทนและในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว    พ.ศ. ๒๔๓๔ ทรงตั้ง กระทรวงยุติธรรมขึ้น

สำหรับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ หมวด ๘ ศาล ส่วนที่ ๑ บททั่วไป มาตรา ๒๓๓ อธิบายว่าศาลมีหน้าที่ในการพิพากษาอรรถคดี หรือตัดสินคดี ซึ่งต้องดำเนินการตามรัฐธรรมนูญตามกฎหมายและในพระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์

การจัดตั้งศาลต้องทำเป็นพระราชบัญญัติการนั่งพิจารณาคดี ( มาตรา ๒๓๖ ) ต้องทำนี้

๑.   ต้องมีผู้พิพากษาหรือตุลาการครบองค์คณะ

๒.      ผู้พิพากษาหรือตุลาการใดไม่ได้นั่งพิจารณาคดีใดจะทำการพิพากษาหรือวินิจฉัยคดีนั้นไม่ได้ เว้นแต่เหตุจำเป็นตามกฎหมายกำหนด

๓.     ในการพิจารณาคดี ( มาตรา 249 ) ผู้พิพากษาและตุลาการมีอิสระในการพิจารณาพิพากษาอรรถคดีให้เป็นไปตามรัฐธรรมนูญและกฎหมาย

๔.     ผู้พิพากษาหรือตุลาการเป็นข้าราชการการเมืองไม่ได้

๕.     การดำรงตำแหน่งต่างๆ เช่น กรรมการในคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรม กรรมการในคณะกรรมการตุลาการศาลปกครอง กรรมการในคณะกรรมการตุลาการศาลอื่นๆ ตามกฎหมายในเวลาเดียวกันไม่ได้

ประเภทของศาล

ศาลแบ่งเป็นประเภทตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช๒๕๔๐มาตรา

๒๓๗-๒๔๗ เพื่อประโยชน์ต่อการศึกษาและตัวนักศึกษาเอง   สำหรับเรื่องศาลตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ กำหนดให้มีศาล ๔ ประเภทคือ

๑.   ศาลรัฐธรรมนูญ ( มาตรา ๒๕๕-๒๗๐ )

๒.     ศาลยุติธรรม ( มาตรา ๒๗๑-๒๗๕ )

๓.     ศาลปกครอง ( มาตรา ๒๗๖-๒๘๐ )

๔.     ศาลทหาร ( มาตรา ๒๘๑)

สำหรับในเรื่องประเภทของศาลในที่นี้จะขออธิบายตามจุดประสงค์ โดยสรุปทั้ง ๔ ศาล

ดังต่อไปนี้

๓.๕.๒ ศาลรัฐธรรมนูญ

ศาลรัฐธรรมนูญกับการสนับสนุนการปฏิรูปการเมือง   และการส่งเสริมสิทธิเสรีภาพของประชาชนเป็นที่ทราบกันดีว่า รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ หากบทบัญญัติใดของกฎหมาย กฎ หรือข้อบังคับข้อขัดแย้งต่อรัฐธรรมนูญแล้ว บทบัญญัตินั้นเป็นอันใช้มิได้ ดังนั้น เพื่อรักษาความเป็นบทบัญญัติสูงสุดของรัฐธรรมนูญนี้ ให้มีผลที่เป็นรูปธรรม ย้อมจะต้องมีกลไกลหรือหระบวนการ ในการควบคุมมิให้ มีการบัญญัติกฎหมายขึ้นมาขัด หรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ รวมทั้งการเยียวยาแก้ไข ในกรณีที่กฎหมาย ที่ได้ใช้บังคับแล้วนั้นขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญด้วย ศาลรัฐธรรมนูญเป็นองค์กร ที่ถูกสถาปนาขึ้น ตามรัฐธรรมนูญแห้งราชอาณาจักรไทย พุธศักราช ๒๕๔๐ ให้เป็นองค์กรผู้ทำหน้าที่ ดังกล่าวข้าวต้น เพื่อธำรงซึ่งความศักดิ์สิทธิ แห่งความเป็นบทบัญญัติสูงสุดของรัฐธรรมนูญซึ่งแต่เดิมนั้น รัฐธรรมนูญแต่ละฉบับที่ผ่านมาได้กำหนดบทบาทนี้ เป็นอำนาจหน้าที่ของคณะตุลาการรัฐธรรมนูญโดยมีวิวัฒนาการเกี่ยวกับรูปแบบ โครงสร้างและอำนาจหน้าที่ มาตามลำดับ จนกระทั้งรัฐธรรมนูญ ฉบับปัจจุบันได้เปลี่ยนแปลง คณะตุลาการรัฐธรรมนูญ มาเป็นองค์กรที่ใช้อำนาจตุลาการในรูปแบบของศาล จึงมาเป็น ศาลรัฐธรรมนูญ ตราบจนปัจจุบัน

ความสำคัญของศาลรัฐธรรมนูญ

เมื่อพิจารณาถึงอำนาจหน้าที่ ของศาลรัฐธรรมนูญแล้ว อาจะสามารถแบ่งแยกบทบาทของศาลรัฐธรรมนูญ ออกได้   ๔    ประการดังนี้ คือ

๑. บทบาทในฐานะของการเป็นองค์กรควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย ได้แก่ บทบาทของการใช้อำนาจ หน้าที่ในการควบคุม กฎหมายมิให้ขัดต่อรัฐธรรมนูญทั้งกระบวนการควบคุมก่อนกฎหมายนั้นบังคับใช้ ได้แก่กรณีที่สมาชิก สภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือนายกรัฐมนตรีพิจารณา เห็นว่าร่างกฎหมายที่มีความขัดแย้งต่อรัฐธรรมนูญนี้ หรือตราขึ้นไปโดยไม่ถูกต้องตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ สามารถร้องให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ของร่างกฎหมายนั้นได้ นอกจากนี้ ยังมีกระบวนการควบคุม หลังจากกฎหมายที่ใช้บังคับแล้ได้ด้วยเช่นกัน โดยเมื่อศาลหรือคู่ควบในคดีนั้น เห็นว่าบทบัญญัติ แก่กฎหมายที่จะใช้บังคับแก่คดีนั้น ขัดแย้งต่อรัฐธรรมนูญนั้น ก็ให้ศาลส่งคดีขึ้นสู่การพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญได้

๒. บทบาทในฐานะของการเป็นผู้ให้ความกระจ่างชัดแก่รัฐธรรมนูญ ได้แก่ บทบาทในการพิจารณาตีความ เพื่อค้นหาเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญจากถ้อยคำหรือลายลักษณ์อักษรเพื่อให้การบังคับใช้รัฐธรรมนูญนั้นเป็นไปอย่างถูกต้องสมตามเจตนารมณ์มากที่สุดเพื่อเป็นหลักสำคัญในการพิจารณาคดีรัฐธรรมนูญทุกคดี

๓. บทบาทในฐานะของการรักษาความชอบธรรมหรือโปร่งใสของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง  ได้แก่ บทบาทของการพิจารณาว่าสถานภาพของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองนั้น ชอบหรือถูกต้องตามที่รัฐธรรมนูญกำหนดไว้หรือไม่ เช่น การพิจารณาว่าสถานะของรัฐมนตรี และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือสมาชิกวุฒิสภา ผู้ใดสิ้นสุดลงหรือไม่ รวมไปถึงการพิจารณาวินิจฉัยกรณีผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง จงใจไม่ยื่นบัญชีแสดงรายการทรัพย์สินและหนี้สิน หรือจงใจยื่นบัญชีแสดงรายการทรัพย์สินและหนี้สินที่เป็นเท็จ หรือปกปิดข้อเท็จจริง ที่ควรแจ้งให้ทราบอีกด้วย

๔. บทบาทในฐานะเป็นผู้แก้ไขเยียวยาปัญหาที่เกิดขึ้นจากการใช้รัฐธรรมนูญ ได้แก่ การพิจารณาปัญหาเกี่ยวกับ อำนาจหน้าที่ขององค์กรเหล่านั้นได้ใช้อำนาจหน้าที่ของตนเป็นไปตามครรลองแห่งอำนาจหรือตามเจตนารมณ์แห่งรัฐธรรมนูญแล้วหรือไม่เพียงใด เพื่อขจัดปัญหาอันเกิดจากการใช้อำนาจทีไม่เป็นไปตามรัฐธรรมนูญและรักษาดุลยภาพขององกรตามรัฐธรรมนูญ

องค์ประกอบของศาลรัฐธรรมนูญ ( มาตรา ๒๕๕-๒๗๐ )

ศาลรัฐธรรมนูญ เป็นศาลที่ประกอบด้วย ประธานศาลรัฐธรรมนูญ ๑ คนและ

ตุลาการรัฐธรรมนูญ ๑๔ คน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา   โดยแต่งตั้งจากบุคคลดังนี้คือ

๑. ผู้พิพากษาในศาลฎีกา ได้รับเลือกในที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา  จำนวน ๕ คน

๒. ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ได้รับเลือกในที่ประชุมใหญ่ จำนวน ๒ คน

๓. ผู้ทรงคุณวุฒิในสาขานิติศาสตร์ จำนวน ๕ คน

๔. ผู้ทรงคุณวุฒิในสาขารัฐศาสตร์ จำนวน ๓ คน

และผู้ทรงคุณวุฒิ ต้องมีสัญชาติไทยโดยการเกิด มีอายุไม่ต่ำกว่า ๔๕  ปีบริบูรณ์ เคย

เป็นรัฐมนตรี กรรมการเลือกตั้ง     ผู้ตรวจการแผ่นดินรัฐสภา กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ กรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ หรือกรรมการตรวจเงินแผ่นดินหรือเคยรับราชการในตำแหน่งไม่ตำกว่ารองอัยการสูงสุด   อธิบดีหรือเทียบเท่า    หรือตำแหน่งไม่ตำกว่าศาสตราจารย์

หน้าที่ของศาลรัฐธรรมนูญ

๑. พิจารณาร่างพระราชบัญญัติที่มีข้อความขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ ตามมารตรา   ๒๖๒    (๑) (๒ )

๒. พิจารณาปัญหาเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ขององค์กรต่างๆ ตามมาตรา ๒๖๖

คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญให้เป็นเด็ดขาด มีผลผูกพันรัฐสภา คณะรัฐมนตรี ศาลและองค์กรอื่นของรัฐ   และคำวินิจฉัยต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษา เช่น กรณี คำร้องป.ป.ช.[๑๙]การที่ศาลรัฐธรรมนูญมีมติด้วยเสียง ๘ ต่อ ๕ ว่า คำวินิจฉัยของคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ที่ชี้ขาดว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำความผิดฐานทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการซึ่งถือเป็นความผิดวินัยร้ายแรง ตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. ๒๕๔๒ถือเป็นที่สุด    คณะกรรมการข้าราชการพลเรือน ( ก.พ. ) และคณะรัฐมนตรีไม่มีอำนาจในการกลับฐานความผิดดังกล่าวเป็นความผิดไม่ร้ายแรงนั้น เป็นผลสืบเนื่องมาจากคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ได้ไต่สวนและวินิจฉัยว่า นายวีรพล ดวงสูงเนิน อธิบดีกรมประชาสัมพันธ์ และนายชูศักดิ์ รองสวัสดิ์ ผู้อำนวยการศูนย์สารสนเทศ กรมประชาสัมพันธ์มีความผิดวินัยฐานทุจริตต่อหน้าที่ราชการและฐานประพฤติชั่วอย่างร้ายแรงและมีความผิดทางอาญาในการทุจริตและปลอมเอกสาร ในการเช่าเครื่องคอมพิวเตอร์พร้อมอุปกรณ์มูลค่า ๑๒ ล้านบาท ต่อมาปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีมีคำสั่งไล่นายวีรพล ดวงสูงเนินออกจากราชการเมื่อวันที่ ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๔ ซึ่งเป็นการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต มาตรา ๙๒ และ ๙๓ โดยนายวีรพล ดวงสูงเนินใช้สิทธิในการอุธรณ์ดุลพินิจในการสั่งลงโทษผู้บังคับบัญชา ไปยัง ก.พ. ตามมาตรา ๙๖ ซึ่งในการพิจารณา ก.พ. ได้แก้ฐานความผิด จากที่คณะกรรมการ ป.ป.ช. วินิจฉัยว่า เป็นความผิดวินัยอย่างร้ายแรง มาเป็นความผิดวินัยไม่ร้ายแรง และคณะรัฐมนตรีของ พ.ต.ท. ทักษิณ ชินวัตร มีมติอนุมัติให้นายวีรพลกลับเข้ารับราชการตามมติ ก.พ. แต่ทางคณะกรรมการ ป.ป.ช. ที่มี นายโอภาส อรุณณินท์ เป็นประธานเห็นว่าการที่ ก.พ.และคณะรัฐมนตรีมีมติดังกล่าวเป็นลบล้างอำนาจคำวินิจฉัยชี้ขาดของ ป.ป.ช. ซึ่งขัดต่อเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ จึงยื่นคำร้องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยเมื่อวันที่ ๔ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๕

ผลการดำเนินงานของศาลรัฐธรรมนูญในเชิงคดี

ผลการดำเนินงานของศาลรัฐธรรมนูญ อาจจำแนกตามสภาวะแห่งอำนาจหน้าที่ได้ดังต่อไปนี้คือ

๑. ในฐานะของการเป็นองค์กรควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายการดำเนินการในรอบ 3 ปีที่ผ่านมาศาลรัฐธรรมนูญได้พิจารณาตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายสำคัญหลายคดีเช่นการพิจารณาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของร่างพระราชบัญญัติ ล้มละลาย ว่าไม่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ (คำวินิจฉัยที่ ๓/๒๕๔๒) ร่างพระราชบัญญัติทุนรัฐวิสาหกิจ มีข้อความอันถือเป็นการขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ ซึ่งศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งศาลรัฐธรรมนูญได้วินิจฉัยไว้ว่า ร่างพระราชบัญญัติดังกล่าว ไม่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ (คำวินิจฉัยที่ ๕๐/๒๕๔๒) หรือในคดีการพิจารณาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา ว่าไม่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ(คำวินิจฉัยที่ ๕๔-๕๕/๒๕๔๓) และ (คำวินิจฉัยที่๕๖/๒๕๔๓)

๒. ในฐานะของการเป็นผู้ให้ความกระจ่างชัดแก่รัฐธรรมนูญ ศาลรัฐธรรมนูญได้มีการพิจารณาวินิจฉัยที่เป็นการให้ความหมาย หรือตีความถ้อยคำในรัฐธรรมนูญที่เป็นกรณีปัญหาหลายคดี เช่น การวินิจฉัยว่า หนังสือแจ้งความจำนง ขอรับความช่วยเหลือทางวิชาการ และการเงิน ที่รัฐบาลมีไปถึงกองทุนการเงินระหว่างประเทศ ไม่ถือเป็นหนังสือสัญญาที่ต้องได้รับความเห็นชอบของรัฐสภาตามมาตรา ๒๒๔ (คำวินิจฉัยที่ ๑๑/๒๕๔๒) การให้ความหมายของคำว่า บทบัญญัติแห่งกฎหมาย ตามรัฐธรรมนูญมาตรา ๒๔๖ ว่า หมายถึงบทบัญญัติที่ตราขึ้นโดย องค์กรที่ใช้อำนาจนิติบัญญัติ (คำวินิจฉัยที่ ๔/๒๕๔๒) ความหมายของการ ต้องคำพิพากษาให้จำคุก อันเป็นเหตุให้ความเป็นรัฐมนตรีสิ้นสุดลง ตามรัฐธรรมนูญมาตรา ๒๑๖ (๔) จะต้องหมายถึงการต้องคำพิพากษาให้จำคุก และต้องนำตัวไปจำคุกในเรือนจำ (คำวินิจฉัยที่ ๓๖/๒๕๔๒ ) การวินิจฉัยตีความคำว่า เจ้าหน้าที่อื่นของรัฐ ในรัฐธรรมนูญมาตรา ๑๐๙ (๑๑) ว่าหมายความถึงตำแหน่งใดบ้าง (คำวินิจฉัยที่ ๕/๒๕๔๓ ) รวมถึงการวินิจฉัยความหมายของคำว่า ข้อตกลงอันมีลักษณะเป็นการเปลี่ยนแปลงเขตอำนาจแห่งรัฐ ว่าหมายถึง กรณีที่รัฐจะต้องถูกกำจัดสิทธิในการเข้าถึงทรัพยากรทางชีวภาพด้วย (คำวินิจฉัยที่ ๓๓/๒๕๔๓) และการให้ความหมายของคำว่า องค์กรตามรัฐธรรมนูญ หมายถึงองค์กรที่ จัดตั้งขึ้นโดยรัฐธรรมนูญ และกำหนดอำนาจหน้าที่ไว้ในรัฐธรรมนูญ(คำวินิจฉัยที่ ๕๘-๖๒/๒๕๔๓)

๓. ในฐานะของการรักษาความชอบธรรม และโปร่งใสของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ศาลรัฐธรรมนูญได้วินิจฉัยให้ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ต้องพ้นจากตำแหน่ง และห้ามดำรงตำแหน่งทางการเมืองเป็นเวลา ๕ ปี เนื่องจากเหตุเพราะผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองผู้นั้นมีสถานะที่ขัดต่อเงื่อนไขที่รัฐธรรมนูญกำหนดเช่น กรณีของการใช้วุฒิการศึกษาไม่ถูกต้อง (คำวินิจฉัยที่ ๔๙/๒๕๔๒ ) หรือ กรณีที่ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง จงใจไม่ยื่นแสดงรายการบัญชีทรัพย์สิน และหนี้สินและเอกสารประกอบ หรือจงใจยื่นรายการบัญชีทรัพย์สิน และหนี้สินที่เป็นเท็จ (คำวินิจฉัยที่ ๑๐/๒๕๔๓, ๑๑/๒๕๔๓, ๑๒/๒๕๔๓, ๒๓/๒๕๔๓, ๒๗/๒๕๔๓ และ ๓๑/๒๕๔๓)

๔. ในฐานะเป็นผู้แก้ไขเยียวยาปัญหาที่เกิดขึ้นจากการใช้รัฐธรรมนูญ ศาลรัฐธรรมนูญได้วินิจฉัยคดี ที่มีปัญหาเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ ขององกรตามรัฐธรรมนูญ ไว้ในกรณีที่สำคัญเช่น  กรณีปัญหาการแต่งตั้งตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ซึ่งศาลรัฐธรรมนูญได้วินิจฉัยว่า การที่นายกรัฐมนตรี เสนอรายชื่อผู้ที่ได้รับการคัดเลือก เป็นตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ที่คณะกรรมการการคัดเลือกตุลาการ ในศาลปกครองสูงสุด เสนอมาตามมาตรา ๙๘ ไปยังวุฒิสภาเพื่อพิจารณา ให้ความเห็นชอบ เป็นการดำเนินการตามบทบัญญัติ แห่งกฎหมายที่บัญญัติขึ้นโดยไม่ขัด หรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นการยุติปัญหา แต่งตั้งตุลาการศาลปกครองสูงสุด(คำวินิจฉัยที่ ๕๔/๒๕๔๒) และในกรณีที่ระเบียบวาระการเลือกตั้ง ที่กำหนดตัดสิทธิการเลือกตั้งของบุคคลที่ไม่ได้รับการรับรองผลการเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสาหรือที่รู้จักกันว่า เป็นการ ให้ใบแดง โดยไม่มีกฎหมายกำหนดให้อำนาจไว้นั้นขัดต่อรัฐธรรมนูญ จึงต้องมีการแก้ไขพระราชบัญญัติ ประกอบรัฐธรรมนูญว่า ด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. ๒๕๔๑ เพื่อให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีอำนาจดังกล่าวในการต่อมา(คำวินิจฉัยที่ ๒๔/๒๕๔๓)

การพิจารณาวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ

ในการพิจารณาคดีของศาลรัฐธรรมนูญแต่ละคดีศาลรัฐธรรมนูญได้ยึดมั่นในหลักการพิจารณาทีได้บัญญัติไว้ในมาตรา ๒๖๙ ซึ่งรัฐธรรมนูญเองก็ได้บัญญัติรับรองหลักการของมาตราดังกล่าวไว้ในข้อกำหนดศาลรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. ๒๕๔๑ ดังนี้คือ

หลักประกันขั้นพื้นฐานในการพิจารณาคดีโดยเปิดเผย ซึ่งหลักเกณฑ์ดังกล่าว ก็ได้ถูกบัญญัติไว้ในข้อกำหนดศาลรัฐธรรมนูญฯ ข้อ ๑๔ โดยในการพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ ที่มีการออกนั่งพิจารณา รับฟังข้อเท็จจริงเพิ่มเติมนั้นศาลรัฐธรรมนูญได้ปิดโอกาสให้สื่อมวลชนและประชาชนทั้งไปเข้าร่วมรับฟังการพิจารณาได้ทุครั้งโดยสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญได้อำนวยความสะดวกในการเข้าฟังการพิจารณาอย่างเต็มที่

การให้โอกาสคู่กรณีแสดงความคิดเห็นของตนก่อนการวินิจฉัย ได้บัญญัติไว้ในข้อกำหนดศาลรัฐธรรมนูญฯข้อ ๑๗-๒๑ ซึ่งทุกครั้งก่อนเริ่มกระบวนพิจารณา ศาลรัฐธรรมนูญจะแจ้งให้ผู้ร้องและผู้ถูกร้องทราบ เพื่อดำเนินการจัดทำหรือส่งความคิดเห็นหรือข้อต่อสู้ในคดีมา ยังศาลรัฐธรรมนูญ และถ้าเห็นสมควรศาลจะออกนั่งพิจารณารับฟังข้อเท็จจริงเพิ่มเติมจากคู่กรณีด้วย

การใช้สิทธิคู่กรณีในการขอดูเอกสารที่เกี่ยวกับตน ได้บัญญัติไว้ในข้อกำหนดศาลรัฐธรรมนูญฯ  ในข้อ ๑๒ และ ๑๗ ซึ่งเป็นสิทธิของ    คู่ความเพื่อการดำเนินการต่อสู้คดีได้อย่างเต็มที่และยุติธรรม

การเปิดโอกาสให้มีการคัดค้านตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ได้บัญญัติไว้ในข้อกำหนดศาลรัฐธรรมนูญข้อ ๗-๙ ในการดำเนินการเพื่อผ่านตุลาการศาลรัฐธรรมนูญที่เห็นว่า หากร่วมพิจารณาในคดีดังกล่าวแล้วอาจมีผู้โต้แย้งว่าตนเป็นผู้มีส่วนได้เสียแก่คดี ก็ได้ถอนตัวจากการพิจารณาเอง โดยมิต้องรอให้มีผู้ใดคัดค้าน เพื่อให้เกิดความโปร่งใสในการดำเนินการพิจารณา และปราศจากอคติทั้งปวง

การให้เหตุผลประกอบคำวินิจฉัยหรือคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญ ได้บัญญัติไว้ในข้อกำหนดศาลรัฐธรรมนูญ ข้อ ๒๘ เหตุผลประกอบคำวินิจฉัยของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญจะสามารถพบได้ในคำวินิจฉัยกลางและคำวินิจฉัยรายบุคคลของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งล้วนแต่ถูกเขียนขึ้นด้วยเหตุผลและหลักวิชาการทั้งในทางนิติศาสตร์และรัฐศาสตร์ โดยทางนิติศาสตร์ได้มุ่งเน้นในปรัชญาแนวคิดของกฎหมายมหาชนส่วนทางรัฐศาสตร์ก็ได้มุ่งเน้นปรัชญาและ แนวคิดทางการเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขอันมีลักษณะเป็นการประสาน      และเชื่อมโยงประโยชน์ของประชาชนและประเทศชาติ

การพิจารณาคดีของศาลรัฐธรรมนูญทุกคดี นอกจากศาลรัฐธรรมนูญยึดหลักนิติธรรมในการพิจารณาคดีโดยชอบตามที่รัฐ,ธรรมนูญให้อำนาจแล้วศาลรัฐธรรมนูญยังเน้นหลักความสุจริตเที่ยงธรรมเป็นหลักสำคัญยิ่งกว่าเพื่อให้คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญนั้น ทั้งชอบด้วยกฎหมาย และชอบด้วยเหตุผลที่ถูกต้องและเที่ยงธรรมดุลกัน

บทบาทของศาลรัฐธรรมนูญต่อประชาชน

การจุดประกายและสร้างสรรค์องค์ความใหม่ ในทางรัฐธรรมนูญด้านสิทธิเสรีภาพด้วย

ตระหนักว่าศาลรัฐธรรมนูญเป็นองค์กรตามรัฐธรรมนูญที่สำคัญ ดังนั้นการวางรากฐานในการสร้างองค์ความรู้ในทางกฎหมายรัฐธรรมนูญ สิทธิและเสรีภาพของประชาชน ศาลรัฐธรรมนูญได้มอบหมายให้ สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญเป็นหน่วยงานธุรการของศาลรัฐธรรมนูญจัดให้มีการสัมมนาทางวิชาการขึ้น เพื่อวัตถุประสงค์เพื่อระดมสมองเพื่อการแสวงหาและพัฒนาสร้างองค์ความรู้และแนวคิดใหม่อันเป็นประโยชน์ในทางวิชาการ และเพื่อเป็นข้อมูลในการพิจารณาวินิจฉัยของคณะตุลาการศาลรัฐธรรมด้วย การจัดการสัมมนาครั้งที่สำคัญๆ เช่น การสัมมนาทางวิชาการเรื่อง เขตอำนาจศาลรัฐธรรมนูญตามบทบัญญัติรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. ๒๕๔๐ เมื่อวันที่ ๑๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๑ การสัมมนาทางวิชาการเรื่องอิสระของสมาชิกพรรคการเมืองกับพันธะผูกพันกับมติพรรค เมื่อวันที่ ๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๔๒ การสัมมนาทางวิชาการเรื่องศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์สิทธิและเสรีภาพ ตามรัฐธรรมนูญ เมื่อวันที่ ๑๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๔๒ การสัมมนาทางวิชาการเรื่องการควบคุมกฎหมายมิให้ขัดรัฐธรรมนูญเมื่อวันที่ ๒๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๔๓ การสัมมนาทางวิชาการเรื่อง การเลือกปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรมและมาตรการของรัฐที่ไม่ถือว่าเป็นการเลือกปฏิบัติต่อบุคลโดยไม่เป็นธรรม เมื่อวันที่ ๒๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๓ และการสัมมนาทางวิชาการเรื่อง การเลือกตั้งแบบใหม่กับอิสระของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในการเลือกนายกรัฐมนตรีตามรัฐธรรมนูญมาตรา ๒๐๒ เมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ รวมทั้ง การสัมมนาทางวิชาการเรื่อง สิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญในความเป็นจริงและในทางปฏิบัติ ที่ได้จัดขึ้นในจังหวัดขอนแก่น สงขลา อุบลราชธานี และเชียงใหม่ ล่าสุดจะจัดขึ้นในวันที่ ๒๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๔ นี้ คือการสัมมนาทางวิชาการเนื่องในโอกาสครบรอบ ๓ ปี ศาลรัฐธรรมนูญ เรื่อง รัฐธรรมนูญฉบับปฏิรูป : ความก้าวหน้าและผลสำเร็จ และ รัฐธรรมนูญ ฉบับปฏิรูป ความล้าหลังและอุปสรรค์ นอกจากนี้ สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ ยังจัดให้มีการจัดทำ วารสารศาลรัฐธรรมนูญ ภายใต้ฐานคติที่ว่า “ยึดหลักนิติธรรม ค้ำจุนประชาธิปไตย ห่วงใยสิทธิประชาชน” ขึ้นเพื่อเป็นสื่อในการนำเสนอบทความทางวิชาการ และสาระน่ารู้ ที่สำคัญที่เกี่ยวข้องกับศาลรัฐธรรมนูญกฎหมายรัฐธรรมนูญและสิทธิเสรีภาพอีกด้วยโดยมิได้ใช้งบประมาณของทางราชการ

การเป็นองค์กรที่เข้าถึงได้โดยสะดวกโปร่งใส และน้อมรับการวิพากวิจารณ์ โดย

ศาลรัฐธรรมนูญได้เปิดให้มีช่องทางสำหรับประชาชนที่จะสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร ของศาลรัฐธรรมนูญได้อย่างสะดวกรวดเร็ว และโปร่งใสที่สุด โดยการจัดให้มีการติดต่อขอรับข้อมูลข่างสาร ของศาลรัฐธรรมนูญได้โดยตรงที่ส่วนสารสนเทศและประชาสัมพันธ์ สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญหรือการติดต่อผ่านทางเวบไซต์ของศาลรัฐธรรมนูญ ( http://www.concourt.or.th/ ) ผ่านทางเครือข่ายอินเตอร์เน็ตนอกจากนี้สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญยังที่การจักทำจดหมายข่าวศาลรัฐธรรมนูญเพื่อเผยแผ่ความรู้เกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญจัดส่งให้แก่ประชาชนผู้สนใจทั่วไปอีกด้วย ในด้านการวิพากษ์วิจารณ์นั้น รัฐธรรมนูญได้กำหนดให้ต้องตีพิมพ์คำวินิจฉัยของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ทั้งคำวินิจฉัยกลาง และคำวินิจฉัยส่วนบุคคล ลงประกาศในราชกิจจานุเบกษา เพื่อประโยชน์แก่ประชาชนทั่งไป

๓.๕.๓ ศาลปกครอง

ศาลปกครอง ได้ถูกจัดตั้งโดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ มาตรา ๒๗๖-๒๘๐    ในการจัดตั้งศาลปกครองตามรัฐธรรมนูญฉบับนี้มีผลทำให้ศาลปกครองแยกออกจากศาลยุติธรรม ดังนั้นศาลปกครองจึงเป็นการจัดตั้งศาลใหม่สำหรับสังคมไทย

ศาลปกครองมีหน้าที่ดังนี้ คือ

๑. ศาลปกครอง ทำหน้าที่พิจารณาพิพากษาคดี ที่เป็นข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือราชการส่วนท้องถิ่น หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่อยู่ในบังคับบัญชาหรือในกำกับดูแลของรัฐบาลกับเอกชน หรือระหว่างหน่วยงานราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือราชการส่วนท้องถิ่น หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่อยู่ในบังคับบัญชาหรือในกำกับดูแลของรัฐบาลด้วยกัน ซึ่งเป็นข้อพิพาทอันเนื่องมาจากการกระทำหรือการละเว้นการกระทำที่หน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือราชการส่วนท้องถิ่น หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐนั้น ต้องปฏิบัติตามกฎหมาย หรือเนื่องมาจากการกระทกหรือการละเว้นการกระทำหน่วยงานราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือราชการส่วนท้องถิ่น หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่ของรัฐนั้น ต้องรับผิดชอบในการปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมาย ทั้งนี้ตามที่กฎหมายบัญญัติ ในมาตรา ๒๗๖ กล่าวโดยสรุปให้ง่ายๆ ก็คือ “ศาลปกครองทำหน้าที่ระงับข้อพิพาทระหว่างรัฐกับเอกชนนั่นเอง”

ศาลปกครองทำหน้าที่พิจารณาพิพากษาคดี เป็นคดีที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานทางการปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐละเลยต่อการปฏิบัติหน้าที่ หรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควร หรือ คดีที่เกี่ยวกับการกระทำละเมิด หรือความรับผิดชอบอย่างอื่นของหน่วยราชการ หรือเจ้าหน้าที่อันเกิดจากการใช้อำนาจตามกฎหมายในการละเลยต่อหน้าที่เป็นต้น

๒.     พิจารณาคดีพิพาทเกี่ยวกับสัญญาการปกครอง

๓.     พิจารณาคดีที่มีกฎหมายกำหนดให้หน่วยงานทางการปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ

ฟ้องคดีต่อศาลเพื่อบังคับให้บุคคลต้องกระทำหรือละเว้นการกระทำอย่างใดอย่างหนึ่ง

๔.     พิจารณาคดีพิพาทเกี่ยวกับเรื่องที่มีกฎหมายกำหนด ให้อยู่ในเขตอำนาจศาล

ปกครองโดยมีเรื่องดังต่อไปนี้ที่ไม่อยู่ในอำนาจของศาลปกครอง คือ

๔.๑ การดำเนินเกี่ยวกับวินัยทหาร

๔.๒ การดำเนินการของคณะกรรมการตุลาการ ตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบ

ข้าราชการฝ่ายตุลาการ

๔.๓ คดีที่อยู่ในอำนาจของศาลเยาวชนและครอบครัว ศาลแรงงาน ศาลภาษี

อากร ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ ศาลล้มละลาย

หรือศาลชำนัญพิเศษอื่นๆ

การแบ่งชั้นศาลปกครอง

ตามมาตรา ๗ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีศาลปกครอง

พุทธศักราช ๒๕๔๒ ได้แบ่งศาลปกครองออกเป็น ๒ ชั้นคือ

๑.     ศาลปกครองสูงสุด

ศาลปกครองสูงสุดเทียบได้กับศาลปกครองชั้นฎีกา มีแห่งเดียวตั้งอยู่ใน

กรุงเทพมหานคร มีอำนาจพิพากษาคดีที่อุทธรณ์คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลปกครองชั้นต้นหรือคดีอื่นๆ ตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีศาลปกครอง พุทธศักราช ๒๕๔๒ ( ตามมาตรา ๑๑)

๒. ศาลปกครองชั้นต้น    ซึ่งแบ่งออกเป็นศาลปกครองกลางและศาลปกครองส่วนภูมิภาคดังมีรายละเอียด   คือ

๑.๑ ศาลปกครองกลาง   ตั้งอยู่ในกรุงเทพมหานคร หรือจังหวัดใกล้เคียงโดยมีเขต

ตลอดท้องที่กรุงเทพมหานคร นครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี ราชบุรี สมุทรปราการ สมุทรสาครและสมุทรสงคราม ในระหว่างที่ศาลปกครองในภูมิภาคยังมิได้มีเขตอำนาจหรือยังมิได้จัดตั้ง ให้ศาลปกครองกลางมีอำนาจในท้องที่นั้นๆ ด้วย คือ ให้ฟ้องที่ศาลปกครองกลางนั่นเอง

๒.๒    ศาลปกครองส่วนภูมิภาค จัดตั้งตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีศาลปกครอง พุทธศักราช ๒๕๔๒ ( ตามมาตรา ๙๔ )   ในวาระแรกเริ่มให้จัดตั้งศาลปกครองในภูมิภาคดังต่อไปนี้

๒.๒.๑ ศาลปกครองขอนแก่น

๒.๒.๒ ศาลปกครองชุมพร

๒.๒.๓ ศาลปกครองเชียงใหม่

๒.๒.๔ ศาลปกครองนครราชสีมา

๒.๒.๕ ศาลปกครองนครศรีธรรมราช

๒.๒.๖ ศาลปกครองบุรีรัมย์

๒.๒.๗ ศาลปกครองพิษณุโลก

๒.๒.๘ ศาลปกครองแพร่

๒.๒.๙ ศาลปกครองยะลา

๒.๒.๑๐ ศาลปกครองระยอง

๒.๒.๑๑ ศาลปกครองลพบุรี

๒.๒.๑๒ ศาลปกครองสกลนคร

๒.๒.๑๓ ศาลปกครองสงขลา

๒.๒.๑๔ ศาลปกครองสุพรรณบุรี

๒.๒.๑๕ ศาลปกครองอุดรธานี

๒.๒.๑๖ ศาลปกครองอุบลราชธานี (รายละเอียดศึกษาได้ในพระราชบัญญัติ)

การแต่งตั้งตุลาการในศาลปกครอง

๑.      การแต่งตั้งและการให้ตุลาการในศาลปกครอง พ้นจากตำแหน่งต้องได้รับความเห็น

ชอบของคณะกรรมการตุลาการศาลปกครองตามที่กฎหมายบัญญัติ แล้วจึงนำความกราบบังคมทูล

๒.     การแต่งตั้งบุคคลให้ดำรงตำแหน่ง            อาจแต่งตั้งจากบุคคลผู้ทรงคุณวุฒิสาขา

นิติศาสตร์และผู้ทรงคุณวุฒิในการบริหารราชการแผ่นดิน เป็นตุลาการศาลปกครองสูงสุดโดยให้แต่งตั้งไม่น้อยกว่า หนึ่งในสามของจำนวนตุลาการในศาลปกครองสูงสุดทั้งหมด และต้องได้รับความเห็นชอบของคณะกรรมการตุลาการศาลปกครองตามที่กฎหมายบัญญัติ และต้องได้รับความเห็นชอบจากวุฒิสภา แล้วจึงนำความกราบบังคมทูล

คณะกรรมการตุลาการศาลปกครอง    ประกอบด้วยบุคคลดังต่อไปนี้

๑.       ประธานศาลปกครองสูงสุด เป็นประธานกรรมการ

๒.     กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน ๙ คนซึ่งเป็นตุลาการในศาลปกครองและได้รับ

คัดเลือกจากตุลาการในศาลปกครองด้วยกันเอง

๓.     กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งได้รับการคัดเลือกจากวุฒิสภา๒ คนและจากคณะรัฐมนตรี

อีก ๑ คน และวิธีการคัดเลือกต้องเป็นไปตามกฎหมายบัญญัติ

๔.     เลขาธิการสำนักงานศาลปกครอง ต้องได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการตุลา

การ

สำนักงานศาลปกครองมีอิสระในการบริหารงานบุคคล การงบประมาณ และการ

ดำเนินการอื่น ทั้งนี้ตามที่กฎหมายบัญญัติ

ศาลปกครองอาจเรียกชื่ออีกอย่างหนึ่งว่า “ศาลปกครองของประชาชน” เพราะมีความเชื่อมโยงระหว่างอำนาจของประชาชนกับการปฏิบัติหน้าที่ของหน่วยงานของรัฐ ให้ความยุติธรรมในคดีพิพาทระหว่างรัฐกับเอกชนโดยแท้จริงเพื่อเป็นหลักประกันว่า การใช้อำนาจรัฐทุกระดับจะไม่มาคุกคามสิทธิและเสรีภาพของประชาชน

๓.๕.๔ ศาลยุติธรรม

ศาลยุติธรรม มีอำนาจหน้าที่ในการพิจารณาคดีทั้งปวง เว้นแต่คดีที่รัฐธรรมนูญ     หรือ

กฎหมายบัญญัติให้อยู่ในอำนาจของศาลอื่น

ประเภทของศาลยุติธรรม ประกอบด้วยศาล ๓ ชั้นคือ

๑.     ศาลชั้นต้น เป็นศาลที่มีอำนาจเกี่ยวกับการพิจารณาพิพากษาคดีทั้งทางแพ่ง และ

อาญาซึ่งเป็นศาลที่จะทำหน้าที่พิจารณาเป็นอันดับแรก ถ้าเราต้องถูกดำเนินคดีศาลแรกที่จะขึ้นก็คือศาลชั้นต้นนั่นเอง

๒.     ศาลอุทธรณ์ เป็นศาลชั้นกลางที่พิจารณาพิพากษาคดีที่มาจากศาลชั้นต้นได้ตัดสิน

มาแล้วแต่มีการอุทธรณ์ซึ่งในการอุทธรณ์จะต้องอยู่ในหลักเกณฑ์การอุทธรณ์ ในคดีต่างๆไม่ได้หมายความว่าบุคคลมีสิทธิที่จะอุทธรณ์ได้เสมอไป

๓.     ศาลฎีกา เป็นศาลที่ทำหน้าทีพิจารณาคดีขั้นสูงสุด หรือเป็นศาลขั้นสูงสุด     และ

พิจารณาคดีที่มีการอุทธรณ์มาแล้วภายใต้เงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด และคำพิพากษาในศาลฎีกาให้ถือเป็นที่สุด

ในการแต่งตั้งและการให้ผู้พิพากษาในศาลยุติธรรมพ้นจากตำแหน่ง     ต้องได้รับความ

เห็นชอบของคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรมก่อนแล้วจึงนำความกราบบังคมทูล

คณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรม ประกอบด้วย

๑.       ประธานศาลฎีกาเป็นประธานกรรมการ

๒.     กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในแต่ละชั้นศาล ชั้นศาลละ๔ คน รวมเป็น ๑๒ คน ซึ่งเป็น

ข้าราชการตุลาการในตะละชั้นศาล และได้รับเลือกจากข้าราชการตุลาการในทุกชั้นศาล

๓.     กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน ๒ คน ซึ่งไม่เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการตุลาการและ

ได้รับเลือกจากวุฒิสภา

ศาลยุติธรรมมีหน่วยธุรการของศาลยุติธรรมที่เป็นอิสระโดยมี เลขาธิการสำนักงานศาล

ยุติธรรมเป็นผู้บังคับบัญชาขึ้นตรงต่อประธานศาลฎีกา ถ้านักศึกษาสนใจศึกษาเพิ่มเติมศึกษาเพิ่มเติมในรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๗๑-๒๗๕[๒๐]

๓.๕.๕ ศาลทหาร

มาตรา ๒๘๑ ศาลทหารมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีอาญาทหารและคดีอื่นตามที่กฎหมายบัญญัติ

การแต่งตั้งและการให้ตุลาการศาลทหารพ้นจากตำแหน่ง ให้เป็นตามที่กฎหมายบัญญัติ

ศาลทหารมีอำนาจชำระคดีอาญาทหารอย่างเดียว มามีอำนาจชำระคดีแพ่ง ฉะนั้นในคดีแพ่งทหารจะต้องฟ้องร้องยังศาลพลเรือน โดยปกติพลเรือนจะไม่ต้องขึ้นศาลทหารในคดีอาญาเว้นแต่กรณีต่อไปนี้ที่ประชาชนผู้กระทำความผิดอาญาจะต้องขึ้นศาลทหาร คือ

๑. ในเวลาไม่ปกติ เมื่อทางการประกาศให้ความผิดอาญา บางประการซึ่งพลเรือนกระทำความผิดต้องขึ้นศาลทหาร เช่น เมื่อมีปฏิวัติหรือรัฐประหาร

ในกรณีที่พลเรือนขึ้นศาลทหาร ทางการจะประกาศแต่งตั้งศาลจังหวัดทั่วประเทศ และศาลอาญาให้เป็นศาลทหารที่มีอยู่จำนวนไม่พอและอาจไม่เหมาะสมกับประชาชนที่ซึ่งกระทำความผิดอยู่ทั่วประเทศ นอกจากนี้ทางการจะแต่งตั้งอัยการศาลพลเรือนให้เป็นอัยการศาลด้วย ศาลทหารในเวลาไม่ปกติมักจะห้ามกันอุทธรณ์ ห้ามฎีกา และบางครั้งก็ยังห้ามแต่งตั้งทนายอีกด้วย

๒. ในยุทธบริเวณ คือ บริเวณที่มีการสู้รบจะมีศาลทหารที่เรียกว่า ศาลอาญาศึกทำหน้าที่ชำระคดีอาญาที่พลเรือนกระทำความผิดในบริเวณนั้นๆ

ลำดับชั้นของศาลทหารธรรมนูญศาลทหาร แบ่งศาลทหารเป็น ๓ ชั้นดังต่อไปนี้คือ

๑.      ศาลทหารชั้นต้น ได้แก่ศาลจังหวัดทหาร มีอำนาจจำกัด ศาลมณฑลทหารมีอำนาจ

ไม่จำกัดและศาลอาญาศึกซึ่งเป็นศาลทหารที่อยู่ในยุทธบริเวณ

๒.     ศาลทหารกลาง เป็นศาลทหารที่รับพิจารณาพิพากษาคดีอุทธรณ์ คดีที่คัดค้านคำ

พิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น มีศาลเดียวตั้งอยู่ในกระทรวงกลาโหม

๓.     ศาลทหารชั้นสูงเทียบได้กับศาลฎีกา เป็นศาลทหารที่รับพิจารณาพิพากษาอุทธรณ์

คัดค้านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นกลาง มีศาลเดียวตั้งอยู่ในกระทรวงกลาโหม

ศาลทหารนี้ผู้เสียหายไม่มีสิทธิฟ้องคดีเอง ถ้าอัยการไม่ฟ้องผู้เสียหายก็ไม่มีทางแก้ ซึ่งต่างกับศาลพลเรือนที่ผู้เสียหายฟ้องคดีเองได้หรือจะเข้าเป็นโจทก์ร่วมกับอัยการก็ได้

ศาลทหารในเวลาปกติสามารถอุทธรณ์ ฎีกาได้โดยอุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้นไปยังศาลทหารชั้นกลางและศาลสูงสุดตามลำดับ

กระบวนการยุติธรรม

กระบวนการยุติธรรม หมายถึง วิธีการดำเนินการแก่ผู้ที่ประพฤติฝ่าฝืนกฎหมายโดยอาศัยองค์กรและบุคลากรที่กฎหมายให้ อำนาจไว้ ได้แก่ ศาล อัยการ และตำรวจ ในที่นี้รวมถึงทนายความและเจ้าหน้าที่ของกรมราชทัณฑ์ด้วย

หน่วยงานที่กล่าวมาทั้งหมด จะเป็นหน่วยงายที่ผดุงไว้ซึ่งกระบวนการยุติธรรมในระบบของสังคมไทย อำนาจตุลาการ จึงเป็นอำนาจที่พิจารณาอรรถคดีทั้งหลายทั้งปวงที่ให้ความเป็นธรรมแก่สังคม และอยู่คู่กับสังคมไทยตราบนานเท่านาน

สำหรับกรณีปัญหาการเมืองที่เกิดขึ้นที่ใช้กระบวนการทางศาลได้แก่ การยุบ

พรรคการเมืองโดยคำสั่งของตุลาการรัฐธรรมนูญ

คดียุบพรรคการเมืองเนื่องจากการเลือกตั้ง ๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๙

คดียุบพรรคการเมืองเนื่องจากการเลือกตั้ง ๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๙ เป็นคดีที่ พรรคไทยรักไทย พรรคพัฒนาชาติไทย พรรคแผ่นดินไทย พรรคประชาธิปัตย์ และพรรคประชาธิปไตยก้าวหน้า ตกเป็นจำเลยในข้อกล่าวหาเป็นปฏิปักษ์ต่อการปกครองระบอบประชาธิปไตยและกระทำการอันเป็นภัยต่อความมั่นคงของรัฐ คณะตุลาการรัฐธรรมนูญได้ดำเนินการไต่สวนพยานครบแล้วเมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ ตุลาการรัฐธรรมนูญได้ออกคำวินิจฉัยส่วนตัวเมื่อวันที่ ๒๙ พฤษภาคม ๒๕๕๐ และได้อ่านคำวินิจฉัยกลางในช่วงบ่ายถึงเกือบเที่ยงคืนวันที่ ๓๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ โดยมีรายงานว่ารัฐบาล ทหาร และตำรวจ ได้เตรียมรับมือการชุมนุมของกลุ่มองค์กรต่าง ๆ ซึ่งคาดว่าจะออกมาชุมนุมเคลื่อนไหว

ผลการวินิจฉัยของตุลาการรัฐธรรมนูญ สรุปว่าพรรคประชาธิปัตย์ไม่มีความผิดในทุกข้อกล่าวหา อีก ๔ พรรคกระทำความผิดจริงตามข้อกล่าวหาจึงมีคำสั่งให้ยุบพรรคไทยรักไทย พรรคประชาธิปไตยก้าวหน้า พรรคพัฒนาชาติไทย และพรรคแผ่นดินไทย รวมทั้งเพิกถอนสิทธิการเลือกตั้งของกรรมการบริหารพรรคทั้ง ๔ พรรค มีกำหนด ๕ ปี

ศาลและการใช้อำนาจตุลาการ ( Judiciary )ภายใต้การใช้รัฐธรรมนูญ ปี ๒๕๕๐ในหมวด ๑๐ศาลส่วนที่ ๑บททั่วไปมาตรา ๑๙๗

การพิจารณาพิพากษาอรรถคดีเป็นอำนาจของศาลซึ่งต้องดำเนินการให้เป็นไปโดยยุติธรรม ตามรัฐธรรมนูญ ตามกฎหมาย และในพระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์

ผู้พิพากษาและตุลาการมีอิสระในการพิจารณาพิพากษาอรรถคดีให้เป็นไปโดยถูกต้อง รวดเร็วและเป็นธรรม ตามรัฐธรรมนูญและกฎหมาย

การโยกย้ายผู้พิพากษาและตุลาการโดยไม่ได้รับความยินยอมจากผู้พิพากษาและตุลาการนั้นจะกระทำมิได้ เว้นแต่เป็นการโยกย้ายตามวาระตามที่กฎหมายบัญญัติ เป็นการเลื่อนตำแหน่งให้สูงขึ้นเป็นกรณีที่อยู่ในระหว่างถูกดำ เนินการทางวินัยหรือตกเป็นจำ เลยในคดีอาญา เป็นกรณีที่กระทบกระเทือนต่อความยุติธรรมในการพิจารณาพิพากษาคดี หรือมีเหตุสุดวิสัยหรือเหตุจำเป็นอื่นอันไม่อาจก้าวล่วงได้ ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ

ผู้พิพากษาและตุลาการจะเป็นข้าราชการการเมืองหรือผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองมิได้

ในมาตรา ๑๙๘ บรรดาศาลทั้งหลายจะตั้งขึ้นได้ก็แต่โดยพระราชบัญญัติ

การตั้งศาลขึ้นใหม่เพื่อพิจารณาพิพากษาคดีใดคดีหนึ่งหรือคดีที่มีข้อหาฐานใดฐานหนึ่ง

โดยเฉพาะแทนศาลที่มีอยู่ตามกฎหมายสำหรับพิจารณาพิพากษาคดีนั้น จะกระทำมิได้

การบัญญัติกฎหมายให้มีผลเป็นการเปลี่ยนแปลงหรือแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยธรรมนูญศาลหรือวิธีพิจารณาเพื่อใช้แก่คดีใดคดีหนึ่งโดยเฉพาะ จะกระทำมิได้

มาตรา ๒๐๑ ก่อนเข้ารับหน้าที่ ผู้พิพากษาและตุลาการต้องถวายสัตย์ปฏิญาณต่อ

พระมหากษัตริย์ด้วยถ้อยคำดังต่อไปนี้

“ข้าพระพุทธเจ้า (ชื่อผู้ปฏิญาณ) ขอถวายสัตย์ปฏิญาณว่า ข้าพระพุทธเจ้าจะจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ และจะปฏิบัติหน้าที่ในพระปรมาภิไธยด้วยความซื่อสัตย์สุจริต โดยปราศจากอคติทั้งปวง เพื่อให้เกิดความยุติธรรมแก่ประชาชน และความสงบสุขแห่งราชอาณาจักรทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยและกฎหมายทุกประการ”

มาตรา ๒๐๓ บุคคลจะดำรงตำแหน่งกรรมการในคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรม

กรรมการในคณะกรรมการตุลาการศาลปกครอง หรือกรรมการในคณะกรรมการตุลาการของศาลอื่นตามกฎหมายว่าด้วยการนั้น ในเวลาเดียวกันมิได้ ทั้งนี้ ไม่ว่าจะเป็นกรรมการโดยตำแหน่งหรือกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ

ศาลรัฐธรรมนูญ

มาตรา ๒๐๔ ศาลรัฐธรรมนูญประกอบด้วยประธานศาลรัฐธรรมนูญคนหนึ่งและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญอื่นอีกแปดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากบุคคลดังต่อไปนี้

(๑) ผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกา ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาโดยวิธีลงคะแนนลับ จำนวนสามคน

(๒) ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดโดยวิธีลงคะแนนลับ จำนวนสองคน

(๓) ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ซึ่งมีความรู้ความเชี่ยวชาญทางด้านนิติศาสตร์อย่างแท้จริงและได้รับเลือกตามมาตรา ๒๐๖ จำนวนสองคน

(๔) ผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์ รัฐประศาสนศาสตร์ หรือสังคมศาสตร์อื่น ซึ่งมีความรู้

ความเชี่ยวชาญทางด้านการบริหารราชการแผ่นดินอย่างแท้จริงและได้รับเลือกตามมาตรา ๒๐๖ จำนวนสองคน

ในกรณีที่ไม่มีผู้พิพากษาในศาลฎีกาหรือตุลาการในศาลปกครองสูงสุดได้รับเลือกตาม (๑)หรือ (๒) ให้ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาหรือที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด แล้วแต่กรณีเลือกบุคคลอื่นซึ่งมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๒๐๕ และมีความรู้ ความเชี่ยวชาญทางด้านนิติศาสตร์ที่เหมาะสมจะปฏิบัติหน้าที่เป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญให้เป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญตาม (๑) หรือ (๒) แล้วแต่กรณี

ให้ผู้ได้รับเลือกตามวรรคหนึ่ง ประชุมและเลือกกันเองให้คนหนึ่งเป็นประธาน

ศาลรัฐธรรมนูญ แล้วแจ้งผลให้ประธานวุฒิสภาทราบ

ให้ประธานวุฒิสภาเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้งประธานศาลรัฐธรรมนูญ

และตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ

มาตรา ๒๐๕ ผู้ทรงคุณวุฒิตามมาตรา ๒๐๔ (๓) และ (๔) ต้องมีคุณสมบัติและไม่มี

ลักษณะต้องห้าม ดังต่อไปนี้

(๑) มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

(๒) มีอายุไม่ต่ำกว่าสี่สิบห้าปีบริบูรณ์

(๓) เคยเป็นรัฐมนตรี ตุลาการพระธรรมนูญในศาลทหารสูงสุด กรรมการการเลือกตั้ง

ผู้ตรวจการแผ่นดิน กรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ กรรมการตรวจเงินแผ่นดินหรือกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ หรือเคยรับราชการในตำแหน่งไม่ต่ำกว่ารองอัยการสูงสุดอธิบดีหรือผู้ดำรงตำแหน่งทางบริหารในหน่วยราชการที่มีอำนาจบริหารเทียบเท่าอธิบดี หรือดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าศาสตราจารย์ หรือเคยเป็นทนายความที่ประกอบวิชาชีพอย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่องไม่น้อยกว่าสามสิบปีนับถึงวันที่ได้รับการเสนอชื่อ

(๔) ไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๑๐๐ หรือมาตรา ๑๐๒ (๑) (๒) (๔) (๕) (๖) (๗)

(๑๓) หรือ (๑๔)

(๕) ไม่เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา ข้าราชการการเมือง สมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น

(๖) ไม่เป็นหรือเคยเป็นสมาชิกหรือผู้ดำรงตำแหน่งอื่นของพรรคการเมือง ในระยะสามปี

ก่อนดำรงตำแหน่ง

(๗) ไม่เป็นกรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดิน กรรมการป้องกันและปราบปราม

การทุจริตแห่งชาติ กรรมการตรวจเงินแผ่นดิน หรือกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ

คุณสมบัติประธานศาลรัฐธรรมนูญและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ คือ

(๑) ไม่เป็นข้าราชการซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำ

(๒) ไม่เป็นพนักงานหรือลูกจ้างของหน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือราชการส่วนท้องถิ่น

หรือไม่เป็นกรรมการหรือที่ปรึกษาของรัฐวิสาหกิจหรือของหน่วยงานของรัฐ

(๓) ไม่ดำรงตำแหน่งใดในห้างหุ้นส่วน บริษัท หรือองค์การที่ดำเนินธุรกิจโดยมุ่งหา

ผลกำไรหรือรายได้มาแบ่งปันกัน หรือเป็นลูกจ้างของบุคคลใด

(๔) ไม่ประกอบวิชาชีพอิสระอื่นใด

ในกรณีที่ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาหรือที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดเลือกบุคคลหรือวุฒิสภาให้ความเห็นชอบบุคคลตาม (๑) (๒) (๓) หรือ (๔) โดยได้รับความยินยอมของบุคคลนั้นผู้ได้รับเลือกจะเริ่มปฏิบัติหน้าที่ได้ต่อเมื่อตนได้ลาออกจากการเป็นบุคคลตาม (๑) (๒) หรือ (๓) หรือแสดงหลักฐานให้เป็นที่เชื่อได้ว่าตนได้เลิกประกอบวิชาชีพอิสระดังกล่าวแล้ว ซึ่งต้องกระทำภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับเลือกหรือได้รับความเห็นชอบ แต่ถ้าผู้นั้นมิได้ลาออกหรือเลิกประกอบวิชาชีพอิสระภายในเวลาที่กำหนด ให้ถือว่าผู้นั้นมิได้เคยรับเลือกหรือได้รับความเห็นชอบให้เป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ และให้นำบทบัญญัติมาตรา ๒๐๔ และมาตรา ๒๐๖ แล้วแต่กรณี มาใช้บังคับมาตรา ๒๐๘ ประธานศาลรัฐธรรมนูญและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญมีวาระการดำรงตำแหน่งเก้าปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียวประธานศาลรัฐธรรมนูญและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญซึ่งพ้นจากตำแหน่งตามวาระ ให้ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าประธานศาลรัฐธรรมนูญและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญซึ่งได้รับแต่งตั้งใหม่จะเข้ารับ

หน้าที่

ประธานศาลรัฐธรรมนูญและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญเป็นเจ้าพนักงานในการยุติธรรมตามกฎหมาย

การพ้นจากตำแหน่งตามวาระประธานศาลรัฐธรรมนูญและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ คือ

(๑) ตาย

(๒) มีอายุครบเจ็ดสิบปีบริบูรณ์

(๓) ลาออก

(๔) ขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๒๐๕

(๕) กระทำการอันเป็นการฝ่าฝืนมาตรา ๒๐๗

(๖) วุฒิสภามีมติตามมาตรา ๒๗๔ ให้ถอดถอนออกจากตำแหน่ง

(๗) ต้องคำพิพากษาให้จำคุก แม้คดีนั้นจะยังไม่ถึงที่สุดหรือมีการรอการลงโทษ เว้นแต่เป็น

หน้าที่ของศาลรัฐธรรมนูญ

๑. บุคคลซึ่งถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพที่รัฐธรรมนูญนี้รับรองไว้มีสิทธิยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญเพื่อมีคำวินิจฉัยว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญได้

การใช้สิทธิตามวรรคหนึ่งต้องเป็นกรณีที่ไม่อาจใช้สิทธิโดยวิธีการอื่นได้แล้ว ทั้งนี้ ตามที่

บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญมาตรา ๒๑๒

๒. ในการปฏิบัติหน้าที่ ศาลรัฐธรรมนูญมีอำนาจเรียกเอกสารหรือหลักฐาน

ที่เกี่ยวข้องจากบุคคลใด หรือเรียกบุคคลใดมาให้ถ้อยคำ ตลอดจนขอให้พนักงานสอบสวน

หน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือราชการส่วนท้องถิ่น ดำเนินการใดเพื่อประโยชน์แห่งการพิจารณาได้มาตรา ๒๑๓

ศาลรัฐธรรมนูญมีอำนาจแต่งตั้งบุคคลหรือคณะบุคคลเพื่อปฏิบัติหน้าที่ตามที่มอบหมาย

๓. ในกรณีที่มีความขัดแย้งเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ระหว่างรัฐสภา คณะรัฐมนตรีหรือองค์กรตามรัฐธรรมนูญที่มิใช่ศาลตั้งแต่สององค์กรขึ้นไป ให้ประธานรัฐสภา นายกรัฐมนตรี หรือองค์กรนั้น เสนอเรื่องพร้อมความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญเพื่อพิจารณาวินิจฉัยมาตรา ๒๑๔

ในกรณีที่ศาลรัฐธรรมนูญเห็นว่าเรื่องใดหรือประเด็นใดที่ได้มีการเสนอให้

ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณา เป็นเรื่องหรือประเด็นที่ศาลรัฐธรรมนูญได้เคยพิจารณาวินิจฉัยแล้ว

ศาลรัฐธรรมนูญจะไม่รับเรื่องหรือประเด็นดังกล่าวไว้พิจารณาก็ได้มาตรา ๒๑๕

องค์คณะของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญในการนั่งพิจารณาและในการทำ

คำวินิจฉัย ต้องประกอบด้วยตุลาการศาลรัฐธรรมนูญไม่น้อยกว่าห้าคน คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญให้ถือเสียงข้างมาก เว้นแต่จะมีบัญญัติเป็นอย่างอื่นในรัฐธรรมนูญนี้มาตรา ๒๑๖

ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นองค์คณะทุกคนจะต้องทำความเห็นในการวินิจฉัยในส่วนของตนพร้อมแถลงด้วยวาจาต่อที่ประชุมก่อนการลงมติ

คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญและความเห็นในการวินิจฉัยของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญทุกคนให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา

ศาลยุติธรรม

มาตรา ๒๑๘ ศาลยุติธรรมมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีทั้งปวง เว้นแต่คดีที่รัฐธรรมนูญนี้หรือกฎหมายบัญญัติให้อยู่ในอำนาจของศาลอื่น

มาตรา ๒๑๙ ศาลยุติธรรมมีสามชั้น คือ ศาลชั้นต้น ศาลอุทธรณ์ และศาลฎีกา เว้นแต่ที่มีบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่นในรัฐธรรมนูญนี้หรือตามกฎหมายอื่น

ศาลฎีกามีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีที่รัฐธรรมนูญหรือกฎหมายบัญญัติให้เสนอต่อศาลฎีกาได้โดยตรง และคดีที่อุทธรณ์หรือฎีกาคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้นหรือศาลอุทธรณ์ตามที่กฎหมายบัญญัติ เว้นแต่เป็นกรณีที่ศาลฎีกาเห็นว่าข้อกฎหมายหรือข้อเท็จจริงที่อุทธรณ์หรือฎีกานั้นจะไม่เป็นสาระอันควรแก่การพิจารณา ศาลฎีกามีอำนาจไม่รับคดีไว้พิจารณาพิพากษาได้ ทั้งนี้ตามระเบียบที่ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกากำหนด

ให้ศาลฎีกามีอำนาจพิจารณาและวินิจฉัยคดีที่เกี่ยวกับการเลือกตั้งและการเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา และให้ศาลอุทธรณ์มีอำนาจพิจารณาและวินิจฉัยคดีที่เกี่ยวกับการเลือกตั้งและการเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งในการเลือกตั้งสมาชิก

สภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น ทั้งนี้ วิธีพิจารณาและวินิจฉัยคดีให้เป็นไปตามระเบียบที่ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกากำหนด โดยต้องใช้ระบบไต่สวนและเป็นไปโดยรวดเร็ว

ให้มีแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองในศาลฎีกา โดยองค์คณะผู้พิพากษา

ประกอบด้วยผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกาหรือผู้พิพากษาอาวุโสซึ่งเคยดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกาจำนวนเก้าคน ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาโดยวิธีลงคะแนนลับ และให้เลือกเป็นรายคดี

อำนาจหน้าที่ของศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองและวิธีพิจารณาคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ให้เป็นไปตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญนี้และในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

มาตรา ๒๒๐ การแต่งตั้งและการให้ผู้พิพากษาในศาลยุติธรรมพ้นจากตำแหน่ง ต้องได้รับความเห็นชอบของคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรมก่อน แล้วจึงนำความกราบบังคมทูล

การเลื่อนตำแหน่ง การเลื่อนเงินเดือน และการลงโทษผู้พิพากษาในศาลยุติธรรม ต้องได้รับ

ความเห็นชอบของคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรม ในการนี้ให้คณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรมแต่งตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นชั้นศาลละหนึ่งคณะ เพื่อเสนอความคิดเห็นในเรื่องดังกล่าว

เพื่อประกอบการพิจารณา

การให้ความเห็นชอบของคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรมตามวรรคหนึ่งและวรรคสองต้องคำนึงถึงความรู้ความสามารถและพฤติกรรมทางจริยธรรมของบุคคลดังกล่าวด้วย เป็นสำคัญ

คณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรมประกอบด้วยบุคคลดังต่อไปนี้

(๑) ประธานศาลฎีกาเป็นประธานกรรมการ

(๒) กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในแต่ละชั้นศาล ได้แก่ ศาลฎีกาหกคน ศาลอุทธรณ์สี่คน

และศาลชั้นต้นสองคน ซึ่งเป็นข้าราชการตุลาการในแต่ละชั้นศาล และได้รับเลือกจากข้าราชการ

ตุลาการในแต่ละชั้นศาล

(๓) กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิจำนวนสองคน ซึ่งไม่เป็นข้าราชการตุลาการ และได้รับเลือกจากวุฒิสภา

คุณสมบัติ ลักษณะต้องห้าม และวิธีการเลือกกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ ให้เป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติ

ในกรณีที่ไม่มีกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิตามวรรคหนึ่ง (๓) หรือมีแต่ไม่ครบสองคน

ถ้าคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรมจำนวนไม่น้อยกว่าเจ็ดคนเห็นว่ามีเรื่องเร่งด่วนที่ต้องให้

ความเห็นชอบ ให้คณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรมจำนวนดังกล่าวเป็นองค์ประกอบและองค์ประชุมพิจารณาเรื่องเร่งด่วนนั้นได้

มาตรา ๒๒๒ ศาลยุติธรรมมีหน่วยธุรการของศาลยุติธรรมที่เป็นอิสระ โดยมีเลขาธิการ

สำนักงานศาลยุติธรรมเป็นผู้บังคับบัญชาขึ้นตรงต่อประธานศาลฎีกา

การแต่งตั้งเลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรม ต้องมาจากการเสนอของประธานศาลฎีกาและ

ได้รับความเห็นชอบของคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรมตามที่กฎหมายบัญญัติ

สำนักงานศาลยุติธรรมมีอิสระในการบริหารงานบุคคล การงบประมาณ และการดำเนินการอื่น ทั้งนี้ตามที่กฎหมายบัญญัติ

ศาลปกครอง

ศาลปกครองมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีพิพาทระหว่างหน่วยราชการ

หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือองค์กรตามรัฐธรรมนูญ หรือ

เจ้าหน้าที่ของรัฐกับเอกชน หรือระหว่างหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือองค์กรตามรัฐธรรมนูญ หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐด้วยกัน อันเนื่องมาจากการใช้อำนาจทางปกครองตามกฎหมาย หรือเนื่องมาจากการดำเนินกิจการทางปกครองของหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือองค์กรตามรัฐธรรมนูญ หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ รวมทั้งมีอำนาจพิจารณาพิพากษาเรื่องที่รัฐธรรมนูญหรือกฎหมายบัญญัติ

ให้อยู่ในอำนาจของศาลปกครองตามมาตรา ๒๒๓

อำนาจศาลปกครองตามวรรคหนึ่งไม่รวมถึงการวินิจฉัยชี้ขาดขององค์กรตามรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นการใช้อำนาจโดยตรงตามรัฐธรรมนูญขององค์กรตามรัฐธรรมนูญนั้น

ให้มีศาลปกครองสูงสุดและศาลปกครองชั้นต้น และจะมีศาลปกครองชั้นอุทธรณ์ด้วยก็ได้

มาตรา ๒๒๔ การแต่งตั้งและการให้ตุลาการในศาลปกครองพ้นจากตำแหน่ง ต้องได้รับ

ความเห็นชอบของคณะกรรมการตุลาการศาลปกครองตามที่กฎหมายบัญญัติก่อน แล้วจึงนำความกราบบังคมทูล

ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์และผู้ทรงคุณวุฒิในการบริหารราชการแผ่นดินอาจได้รับแต่งตั้งให้เป็นตุลาการในศาลปกครองสูงสุดได้ การแต่งตั้งให้บุคคลดังกล่าวเป็นตุลาการในศาลปกครองสูงสุดให้แต่งตั้งไม่น้อยกว่าหนึ่งในสามของจำนวนตุลาการในศาลปกครองสูงสุดทั้งหมด และต้องได้รับความเห็นชอบของคณะกรรมการตุลาการศาลปกครองตามที่กฎหมายบัญญัติและได้รับความเห็นชอบจากวุฒิสภาก่อน แล้วจึงนำความกราบบังคมทูล

การเลื่อนตำแหน่ง การเลื่อนเงินเดือน และการลงโทษตุลาการในศาลปกครอง ต้องได้รับความเห็นชอบของคณะกรรมการตุลาการศาลปกครองตามที่กฎหมายบัญญัติ

ตุลาการศาลปกครองในชั้นศาลใดจะมีจำนวนเท่าใด ให้เป็นไปตามที่คณะกรรมการตุลาการ

ศาลปกครองกำหนด

คณะกรรมการตุลาการศาลปกครองประกอบด้วยบุคคล ดังต่อไปนี้

(๑) ประธานศาลปกครองสูงสุดเป็นประธานกรรมการ

(๒) กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิจำนวนเก้าคนซึ่งเป็นตุลาการในศาลปกครองและได้รับเลือกจาก

ตุลาการในศาลปกครองด้วยกันเอง

(๓) กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งได้รับเลือกจากวุฒิสภาสองคน และจากคณะรัฐมนตรีอีกหนึ่งคนคุณสมบัติ ลักษณะต้องห้าม และวิธีการเลือกกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ ให้เป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติ

ในกรณีที่ไม่มีกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิตามวรรคหนึ่ง (๓) หรือมีแต่ไม่ครบสามคน

ถ้าคณะกรรมการตุลาการศาลปกครองจำนวนไม่น้อยกว่าหกคนเห็นว่าเป็นเรื่องเร่งด่วนที่ต้องให้ความเห็นชอบ ให้คณะกรรมการตุลาการศาลปกครองจำนวนดังกล่าวเป็นองค์ประกอบและองค์ประชุมพิจารณาเรื่องเร่งด่วนนั้นได้

ศาลทหาร

มาตรา ๒๒๘ ศาลทหารมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีอาญาซึ่งผู้กระทำผิดเป็นบุคคลที่อยู่ในอำนาจศาลทหารและคดีอื่น ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ

การแต่งตั้งและการให้ตุลาการศาลทหารพ้นจากตำแหน่ง ให้เป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติ

เอกสารอ้างอิง

จุมพล หนิมพานิช วิวัฒน์ เอี่ยมไพรวันและโกสินทร์ วงศ์สุรวัฒน์ เอกสารการสอนชุดวิชา

สถาบันและกระบวนการทางการเมืองของไทย ,พิมพ์ครั้งที่ ๙, กรุงเทพมหานคร :

มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. ๒๕๓๔.๔๙๘ หน้า.

คณิน   บุญสุวรรณ คู่มืออ่านรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โครงสร้างและหลักการของ

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย  พุทธศักราช ๒๕๔๐ กรุงเทพมหานคร :

อมรินทร์วิชาการ. ๒๕๔๑ .๓๕๑ หน้า.

โคทม อารียา การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา กรุงเทพมหานคร : ทบวงมหาวิทยาลัย,สำนักงาน

คณะกรรมการเลือกตั้ง ๒๕๔๒ ,

โคทม อารียา. การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา.พิมพ์ครั้งที่ ๒, กรุงเทพมหานคร :

ทบวงมหาวิทยาลัย,สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง. ๓๙ หน้า ๒๖๔๒

บวรศักดิ์ อุวรรณโณ.รัฐธรรมนูญน่ารู้(รวบรวมสาระและคำบรรยายหลักกฎหมาย

รัฐธรรมนูญ) ,กรุงเทพมหานคร : วิญญูชน จำกัด,๔๗๗ หน้า,๒๕๔๒.

ประจักษ์   พันธุ์ชูเพชร.การเมืองการปกครองของไทย.พิมพ์ครั้งที่ ๓,กรุงเทพมหานคร :

มายด์ พับลิชชิ่ง จำกัด, ๒๕๔๓.๓๒๐ หน้า.

“พระราชดำรัสพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในพิธีเปิดประชุมรัฐสภา”มติชน รายวัน. ปีที่

๒๔, ฉบับที่ ๘๓๖๙ ( วันที่ ๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๔ )หน้า ๒๐.

“เปิดคำร้อง ปปช.ที่มาคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ มติ ครม. ทักษิณขัดรัฐธรรมนูญ”   มติชน.ปีที่

๒๖ ฉบับที่ ๙๑๐๑ (วันเสาร์ที่ ๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๖ )หน้า ๒.

ราชกิจจานุเบกษา เล่ม๑๒๓ ตอนที่ ๑๐๒ก (๑ตุลาคม ๒๕๔๙)

ราชกิจจานุเบกษา เล่ม๑๒๔ ตอนที่ ๔๗ก (๒๕ สิงหาคม ๒๕๕๐)

ลิขิต ธีรเวคิน. วิวัฒนาการทางการเมืองการปกครองของไทย. พิมพ์ครั้งที่ ๖,

กรุงเทพมหานคร : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. ๒๕๔๑. ๓๑๘ หน้า.

วิศิษฐ์ ทวีเศรษฐ และสุขุม นวลสกุล การเมืองและการปกครองของไทย พิมพ์ครั้งที่ ๑๑,

กรุงเทพมหานคร :มหาวิทยาลัยรามคำแหง. ๒๕๔๓.๒๖๕ หน้า.

ศกุนต์ สายบุญลีและนิพนธ์ นิค. ลำดวน..ชวนเลือกตั้ง ส.ว. , กรุงเทพมหานคร :

ทบวงมหาวิทยาลัย,สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง,ยูไนเต็ดโปรดักชั่น.,.

๒๕๔๓.๓๒ หน้า.

ศกุนต์ สายบุญลีและนิพนธ์ นิค. บุญเติม...ไปเลือกตั้ง ,พิมพ์ครั้งที่ ๕, กรุงเทพมหานคร :

ทบวงมหาวิทยาลัย,สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง,รอยัลเพรส แอนส์ แพค.

๒๕๔๓.๓๐ หน้า.

สนธิ เตชานันท์.พื้นฐานรัฐศาสตร์.กรุงเทพมหานคร : มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.๒๕๔๓.

๓๐๒ หน้า.

สุขุม นวลสกุล และวิศิษฐ์ ทวีเศรษฐ การเมืองและการปกครองของไทย พิมพ์ครั้งที่ ๔,

กรุงเทพมหานคร :  รุ่งศิลปการพิมพ์. ๒๕๓๑. หน้า๑๖๓.

ส่วนงานราชกิจจานุเบกษา. สำนักงานนิติธรรม,สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี รัฐธรรมนูญแห่ง

ราชอาณาจักรไทย ราชกิจจานุเบกษา ฉบับกฤษฎีกา เล่มที่ ๑๑๔ ตอนที่ ๕๕ก

วันที่ ๑๑ ตุลาคม ๒๕๔๐,กรุงเทพมหานคร : สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, ๒๕๔๐.

สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา .วุฒิสภา. กรุงเทพมหานคร :สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา ,

๒๕๔๔. (แผ่นพับ)

สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง. คู่มือประชาชนสำหรับการเลือกตั้ง.พิมพ์ครั้งที่ ๒,

กรุงเทพมหานคร : สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง. ๒๕๔๗, ๒๒๔ หน้า .

สำนักเลขาธิการรัฐสภา.๖๐ ปีรัฐสภาไทย. กรุงเทพมหานคร:แอสโซซิเอทเด็ดไฮ-คลาส กรุ๊ป

จำกัด,๒๕๓๕.

Roy C. Macridis, The Study of Comparative Government . New York : Doubleday & Company Inc., 1955.

[๑]Roy C. Macridis, The Study of Comparative Government  ( New York : Doubleday & Company Inc., 1955) pp.24

[๒] ประจักษ์   พันธุ์ชูเพชร.การเมืองการปกครองของไทย. พิมพ์ครั้งที่ ๓ ( กรุงเทพมหานคร : มายด์ พับลิชชิ่ง, ๒๕๔๓) หน้า๒๑๖.

[๓]วิศิษฐ์ ทวีเศรษฐ และสุขุม นวลสกุล การเมืองและการปกครองของไทย พิมพ์ครั้งที่ ๑๑( กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยรามคำแหง ๒๕๔๓ )หน้า ๑๘๙.

[๔]ส่วนงานราชกิจจานุเบกษา. สำนักงานนิติธรรม,สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ราชกิจจานุเบกษา ฉบับกฤษฎีกา เล่มที่ ๑๑๔ ตอนที่ ๕๕ก วันที่ ๑๑ ตุลาคม ๒๕๔๐,  (กรุงเทพมหานคร : สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี. ๒๕๔๐) หน้า๑-๙๙.

[๕] ส่วนงานราชกิจจานุเบกษา สำนักงานนิติธรรม,เล่มที่ ๑๒๔ ตอนที่ ๔๗ก (ลงวันที่ ๒๔ สิงหาคม) ๒๕๕๐ หน้า ๒๙

[๖] ประจักษ์   พันธุ์ชูเพชร. เล่มเดียวกัน,หน้า ๒๐๒-๒๐๕.

[๗]ส่วนงานราชกิจจานุเบกษา. สำนักงานนิติธรรม,สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ราชกิจจานุเบกษา ฉบับกฤษฎีกา เล่มที่ ๑๑๔ ตอนที่ ๕๕ก วันที่ ๑๑ ตุลาคม ๒๕๔๐, (กรุงเทพมหานคร : สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ๒๕๔๐) หน้า๑๘-๑๙.

[๘]ส่วนงานราชกิจจานุเบกษา สำนักงานนิติธรรม,เล่มเดียวกัน, หน้า ๒๒

[๙]นายโคทม   อารียา   การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา  ( กรุงเทพมหานคร : ทบวงมหาวิทยาลัย,สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง จำกัด ๒๕๔๒ ) ,หน้า ๑๓-๒๒.

[๑๐]ส่วนงานราชกิจจานุเบกษา สำนักงานนิติธรรท,สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ฉบับกฤษฏีกา เล่มที่๑๑๔ ตอนที่๕๕ก วันที่ ๑๑ ตุลาคม ๒๕๔๐ (กรุงเทพมหานคร :สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี,๒๕๔๐)หน้า๒๘-๓๑.

[๑๑]“พระราชดำรัสพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในพิธีเปิดประชุมรัฐสภา”มติชน รายวัน. ปีที่ ๒๔, ฉบับที่ ๘๓๖๙ ( วันที่ ๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๔ )หน้า ๒๐.

[๑๒]คณิน   บุญสุวรรณ คู่มืออ่านรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โครงสร้างและหลักการของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ ( กรุงเทพมหานคร : อมรินทร์วิชาการ . ๒๕๔๑) หน้า ๘๕.

[๑๓]สุขุม นวลสกุล และวิศิษฐ์ ทวีเศรษฐ การเมืองและการปกครองของไทย พิมพ์ครั้งที่ ๔ ( กรุงเทพมหานคร :  รุ่งศิลปการพิมพ์ ๒๕๔๓)หน้า ๑๖๓.

[๑๔] ประจักษ์ พันธุ์ชูเพชร. การเมืองการปกครองของไทย. พิมพ์ครั้งที่ ๓ ( กรุงเทพมหานคร : มายด์ พับลิชชิ่ง จำกัด, ๒๕๔๓) หน้า๑๒-๑๓.

[๑๕]ลิขิต ธีรเวคิน วิวัฒนาการทางการเมืองการปกครองของไทย พิมพ์ครั้งที่ ๖ ( กรุงเทพมหานคร : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ๒๕๔๑ ),หน้า ๓๐๕-๓๐๗.

[๑๖] จุมพล หนิมพานิช วิวัฒน์ เอี่ยมไพรวันและโกสินทร์ วงศ์สุรวัฒน์ เอกสารการสอนชุดวิชา สถาบันและกระบวนการทางการเมืองของไทย ( กรุงเทพมหานคร : มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ๒๕๓๔) ,หน้า๓๖๕-๓๖๗.

[๑๗]ส่วนงานราชกิจจานุเบกษา สำนักงานนิติธรรม,สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี  รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ฉบับกฤษฎีกา. กรุงเทพมหานคร :   สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี  ,๒๕๔๐,หน้า ๕๒-๕๖.

[๑๘] ประจักษ์   พันธุ์ชูเพชร.การเมืองการปกครองของไทย.พิมพ์ครั้งที่ 3 ( กรุงเทพมหานคร : มายด์ พับลิชชิ่ง , ๒๕๔๓) หน้า ๒๑๘-๒๒๐.

[๑๙] “เปิดคำร้อง ปปช.ที่มาคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ มติ ครม. ทักษิณขัดรัฐธรรมนูญ”   มติชน.ปีที่ ๒๖ ฉบับที่ ๙๑๐๑ (วันเสาร์ที่ ๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๖ )หน้า ๒.

[๒๐]ส่วนงานราชกิจจานุเบกษา. สำนักงานนิติธรรม,สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ราชกิจจานุเบกษา ฉบับกฤษฎีกา เล่มที่ ๑๑๔ ตอนที่ ๕๕ก( วันที่ ๑๑ ตุลาคม ๒๕๔๐,กรุงเทพมหานคร : สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, ๒๕๔๐.)หน้า ๗๐-๗๑.

Share

หน้าแรก บทความ เว็บบอร์ด รวมรูปภาพ

Copyright 2005-2011 socialscience All rights reserved. Engine by iGetWeb.com